Gelijke behandeling voor ‘niet-gelovigen’  

Nederland was door de Tweede Wereldoorlog arm en verwoest. Veel mensen wilden zich inspannen om het land weer op te bouwen. Er ontstonden ook veel nieuwe initiatieven. De oprichting van het Humanistisch Verbond was daar een van. 

Hoewel veel Nederlanders in die tijd nog verbonden waren aan godsdienst en kerk, nam het aantal mensen die zich daar niet meer mee verbonden voelden sterk toe. Deze mensen werden ‘buitenkerkelijk’ genoemd. Ze besloten zich te verenigen in ‘een Humanistisch Verbond’. 

Het Nederlandse ‘Humanistisch Verbond’ was ook in veel andere landen een inspiratiebron om humanistische organisaties op te richten. Ook werd vanuit Nederland een internationale Humanistische organisatie opricht, die tegenwoordig ‘Humanists International’ heet, en in Londen zetelt.

Na de Tweede Wereldoorlog had het Humanistisch Verbond een aantal doelen: Een daarvan was de gelijke behandeling voor ‘buitenkerkelijken’.

In die tijd werden in Nederland mensen die niet verbonden waren aan een kerk achtergesteld, zowel in wetgeving als in het sociale leven. Sommige banen werden je zelfs ontzegd als je geen religie aanhing. Het Humanistisch Verbond heeft zich met succes ingespannen dat te veranderen. Maar nog steeds is gelijke behandeling niet vanzelfsprekend. 

Aanpassing Grondwet: vrijheid om humanist te zijn 

De grondwet regelt de belangrijkste rechten van Nederlanders. Bijvoorbeeld het recht dat mensen gelijk worden behandelt. Maar gelijke behandeling van mensen niet een niet-godsdienstige levensovertuiging – zoals humanisten – was lange tijd in Nederland niet vanzelfsprekend
Het Humanistisch Verbond heeft zich in de jaren ’70 van de vorige eeuw hard gemaakt om die gelijke behandeling vast te leggen in de grondwet. En met succes! Sinds de jaren tachtig staat in de grondwet dat je niet gediscrimineerd mag worden op basis van godsdienst én levensovertuiging. Ook in de Algemene Wet Gelijke Behandeling is deze formulering opgenomen. Het biedt bescherming aan mensen die een niet-godsdienstige levensbeschouwing hebben. We staan voor het recht op geloven wat je wilt, dus ook het recht om niet te geloven. Een mijlpaal. 

Vrijdenkers: nationaal en internationaal

Hoewel gelijke behandeling nu goed is geregeld in de wet, is de praktijk helaas nog anders. In orthodoxe christelijke en islamitische kringen in Nederland is het nog steeds erg moeilijk om te besluiten niet meer godsdienstig te willen zijn. Mensen zijn bang om verstoten te worden. Het Humanistisch Verbond is de enige organisatie in Nederland die het voor hen opneemt, en hen een ontmoetingsplek biedt. Ook publiceren we persoonlijke verhalen om hun lot bekend te maken in de media en bij de politiek. Zo kwam in 2018 het boek ‘Nieuwe Vrijdenkers’ uit vanuit het Humanistisch Verbond, met 12 verhalen van voormalige moslims.  

In andere delen van de wereld is de situatie voor humanisten en ‘vrijdenkers’ vaak nog veel slechter. Het Humanistisch Verbond is een van de organisaties die er voor zorgt dat het jaarlijkse Freedom of Thought-rapport uitkomt. Dit rapport van ‘Humanists International’ brengt in kaart hoe het staat met vervolgde vrijdenkers. Het rapport wordt erkend door de Verenigde Naties en het Europees Parlement. Uit dat rapport blijkt dat in 55 landen je straf riskeert als je niet-godsdienstig bent of kritiek uit, en dat je in 13 landen zelfs de doodstraf kan krijgen.  

Er vluchten daarom ook mensen weg uit landen als Afghanistan, Saoedie-Arabië en Pakistan, en vragen asiel aan in Nederland. Het Humanistisch Verbond steunt deze gevluchte vrijdenkers actief. We doen onderzoek, geven cursussen, en organiseren lotgenotengroepen. Mede dankzij ons lobbywerk wordt tegenwoordig in de beoordeling van asielaanvragen ook de bescherming van niet-gelovigen meegenomen. Wij kaarten discriminatie in asielzoekerscentra aan bij de Immigratie en Naturalisatie Dienst (IND). We geven voorlichting in azc’s over de in Nederland geldende rechten Onze trainingen helpen medewerkers in asielzoekerscentra alert te zijn op discriminatie en dreigementen. Door de inzet van het Humanistisch Verbond blijft dit onderwerp op de politieke agenda.

Humanistische zorg  

Bij de oprichting van het Humanistisch Verbond in 1946 was de zorg beperkt. De sociale zorg werd grotendeels aan particulier initiatief en liefdadigheid overgelaten. Vele ouderen woonden bovendien in bij hun kinderen. De samenleving was ingedeeld in religieuze groepen en er werden door de verschillende kerkgenootschappen ‘inrichtingen’ in het leven geroepen, voor ouderen met een bepaald geloof. Maar door de toename van de buitenkerkelijken na de oorlog er ontstond behoefte aan een humanistisch alternatief.

Het Humanistisch Verbond spande zich hier voor in. Onder meer op het door er op tzich injke  om mensen ook te helpen met levensvragen. Sinds de negentiende eeuw bestond er geestelijke verzorging maar was beperkt tot de godsdiensten. Het werk werd verricht vanuit katholieke, joodse of protestantse kerkgemeenschappen. Met de oprichting van het Humanistisch Verbond werd geestelijke verzorging ook beschikbaar voor mensen zonder godsdienst. Door druk van het Humanistisch Verbond werd het ‘humanisme’ officieel erkent als levensbeschouwelijke stroming, en kwamen er ook ‘humanistisch geestelijk verzorgers’.  

Tegenwoordig doen deze humanisten werk in de in de zorg, gevangenis en in het leger. Vooral de Humanistische geestelijke verzorging in de Nederlandse Krijgsmacht is uniek. In veel andere landen wordt alleen geestelijke verzorging toegelaten als er sprake is van een godsdienst. Het humanisme gaat uit van de mens en valt daarmee buiten de definitie van godsdienst.  

Dankzij de inzet van het Humanistisch Verbond is sinds 2018 geestelijke verzorging ook vertegenwoordigd bij de politie en in de eerstelijnszorg, onder meer voor mensen die uitvallen van hun werk en ervaren dat ze vastzitten in hun leven en werk. Ook hier blijkt de inzet van het Humanistisch Verbond zeer belangrijk. 

Onderwijs en burgerschap  

Om goed samen te kunnen leven is goed onderwijs heel belangrijk. Onderwijs en kennis is daarom voor het Humanistisch Verbond altijd een speerpunt geweest. Wij staan pal voor onafhankelijk onderzoek en voor toegankelijk onderwijs.

Om leerlingen te laten nadenken over zichzelf en over de samenleving, is ook het Humanistisch Vormingsonderwijs (HVO) opgericht. Op aanvraag van ouders of scholen worden deze lessen op ongeveer éénderde van de openbare basisscholen in Nederland gegeven. De lessen worden onder schooltijd als keuzevak gegeven. In de lessen worden kinderen begeleid bij het ontwikkelen van hun persoonlijke visie op het leven, over het nadenken over vrijheid, normen en waarden. HVO leert leerlingen niet wát ze moeten denken, maar dát ze moeten denken.  In 2017 is mede dankzij de inzet van HVO en het Humanistisch Verbond het recht om dit soort lessen te geven verankerd in artikel 51 van de Wet op primair onderwijs.  

Elk kind op een openbare school heeft nu dus recht op HVO. Wil je als ouder dat je kind op de basisschool humanistisch vormingsonderwijs krijgt, maar is het niet opgenomen in het aanbod? Maak je wens kenbaar bij de schoolleiding.  

Vrij kiezen over leven, liefde en dood

Gelijke behandeling en gelijkberechtiging van iedere mens, ongeacht zijn sekse, seksualiteit, religie of etniciteit, staat hoog op de humanistische agenda. Het Humanistisch Verbond vindt dat de mens het recht heeft om zelf te beslissen over zijn leven, liefde en dood.

Euthanasie en voltooid leven 
Het Humanistisch Verbond stond in de jaren negentig aan de wieg van de grote doorbraak van de euthanasiewet. De wet is sinds 2002 van kracht en staat euthanasie en hulp bij zelfdoding onder voorwaarden toe. Als voorstander hebben we ons altijd ferm uitgesproken over dit onderwerp. Met debatten, opinieartikelen, lobby, samenwerking met de NVVE hebben we er bij de politiek op aangedrongen de euthanasiewet in werking te laten treden.

Stervenshulp bij voltooid leven
Het Humanistisch Verbond wil stervenshulp in geval van voltooid leven bespreekbaar maken en legaliseren. Hierbij geldt het belang van zelfbeschikking bij het levenseinde en de erkenning van existentieel lijden bij een voltooid leven. Maar ook de behoefte zorgzaam en liefdevol om te gaan met stervenshulp, het belang van begeleiding en ondersteuning bij de ervaring van voltooid leven.

We stimuleren het maatschappelijke en politieke debat voor verruiming van de wet op voltooid leven. Vaak zoeken we daarin de samenwerking met de NVVE en de Coöperatie Vrije Wil. Regelmatig worden wij als expert uitgenodigd aan tafel bij commissies en politieke partijen.

Het Burgerinitiatief Voltooid Leven was in 2010 in Nederland een burgerinitiatief om een onderwerp op de agenda van de Tweede Kamer te zetten. Het initiatief werd gesteund door het Humanistisch Verbond en gedragen door een groep die zich ‘Uit Vrije Wil’ noemde, met onder meer Hedy D’Ancona en Jeroen Krabbé.
Daarnaast heeft het Humanistisch Verbond heeft het maatschappelijk debat over wens tot sterven bij verschillende groepen verder gebracht. Door het debat en de film Mag ik dood in samenwerking met de NVVE en omroep Human voelden vele mensen met chronische psychiatrische klachten zich erkend in hun wens niet langer te leven.

Later gebeurde dat met de film en het debat Voor ik vergeet over mensen met dementie met een stervenswens en die bij hun arts lastig de hulp kunnen vinden die ze nodig hebben.

Humanisering en emancipatie 

Het Humanistisch Verbond heeft een belangrijke rol gespeeld bij de
homo-emancipatie in Nederland en bestrijden van sociale uitsluiting van deze groep in Nederland.

Het Humanistisch Verbond bevordert emancipatie en humanisering door inzet van humanistisch geestelijke verzorgers.  Bijvoorbeeld in de krijgsmacht. De Stichting homoseksualiteit en krijgsmacht wil gelijke rechten creëren voor LHBT-ers binnen Defensie en voor uitgezonden LHBT-ers en hun partners in het buitenland.

Help een homo in de klas
Samen met Omroep Human zorgde het Humanistisch Verbond in 2010 voor de documentaire + debat Help, een homo in de klas! dat het taboe van homoseksualiteit op de middelbare scholen aan de kaak stelde.
Humanistisch Uitvaartbegeleiding
Al bijna 70 jaar ondersteunen humanistisch uitvaartbegeleiders met respect voor familie en vrienden een passend afscheid van een overledene. Vroeger deden ze dat onder de vleugels van het Humanistisch Verbond. De laatste 15 jaar doen zij dat zelfstandig