Etty Hillesum laat zien dat vrijheid niet alleen buiten je ligt, maar ook van binnen ontstaat. In haar dagboeken en brieven schrijft ze over trouw zijn aan jezelf en menslievend blijven, zelfs midden in gevangenschap en een leven dat eindigde in Auschwitz.
Dichter bij vrijheid
Etty Hillesum (1914–1943) was een Nederlands-Joodse schrijfster die vooral bekend werd door haar dagboeken en brieven uit de jaren 1941–1943. Etty richtte zich steeds opnieuw op de vraag wat het beste is om te doen. Haar dagboeken vormen een verslag van haar nietsontziende durf om te vechten voor wat zij als het juiste beschouwde, zelfs onder de moeilijkste omstandigheden. In 1943 werd ze vermoord in Auschwitz, net als haar vader, moeder en jongste broer. Nog geen dertig jaar oud was ze.
Dichter bij jezelf
Vrijheid betekende voor haar niet ontsnappen aan de werkelijkheid, maar bewust kiezen hoe je je daartoe verhoudt. Etty zocht naar manieren om binnen beperkingen die de oorlog oplegde, toch zelf over haar lot beslissen. Zelfs in kamp Westerbork hield ze dit vol. In het kamp was haar de optie geboden om te vluchten. Dit heeft ze geweigerd. Naast het feit dat ze haar familie niet wilde achterlaten, paste het bij haar levensfilosofie om alles wat er als mens te ervaren is, hoe gruwelijk ook, ten volle te willen ondergaan.
Dichter bij de ander
Etty’s idealen getuigen ook van een onverwoestbare menslievendheid. Zij wilde ieder individu, of het nu een overheerser was of een geliefde, tot in de diepte doorgronden en begrijpen. Over een Duitse soldaat schreef ze eens: ‘Een van de vele uniformen heeft nu een eigen gezicht gekregen… En hij lijdt ook. Er zijn geen grenzen tussen de lijdende mensen, aan weerszijden van alle grenzen wordt geleden.’
Zoals je aan het citaat kan zien, was ze doordrongen van het besef dat ieder mens zowel vrij is, als gebonden aan zijn rol, zijn plaats in de tijd, en de omstandigheden. Juist dat vermogen tot nuance maakte het mogelijk om menselijke waardigheid te bewaren te midden van geweld en uitsluiting.
Dichter bij Etty Hillesum
Etty zet ook ons in het hier en nu aan het denken. Kan jij je inleven in vijanden, of ze nu een uniform aanhebben of niet? Wanneer lukt dat wel en wanneer niet?
Je kan je verder laten inspireren door Etty Hillesum via de Camino van Vrijheid in Deventer. Deze wandelroute, met stoeptegels vol citaten, voert langs plekken waar humanistische denkers woonden en werkten. Al wandelend sta je stil bij vrijheid – en bij wat nodig is om die vandaag te bewaren en te versterken. Want de strijd voor meer vrijheid voor iedereen is nooit af: niet in Nederland en ook niet daarbuiten. Wandel je mee? Ga op stap met een gids, of ga zelf op pad met onze gratis audiotour of ons boekje.
