‘Wind door je haar is vrijheid’
Voor veel gevluchte vrijdenkers betekent aankomen in Nederland niet automatisch vrijheid. Binnen de steungroep van het Humanistisch Verbond mogen ze vrijuit spreken en vinden ze steun bij elkaar. Asiyeh (41) schuift sinds twee jaar aan.
Asiyeh is een vrouw die haar woorden zorgvuldig kiest. Soms zegt ze even niets. Dan denkt ze. Later zegt ze: “Om te spreken, moet je eerst kunnen luisteren.” Het typeert haar. Ze is kritisch en bedachtzaam. Tegelijk geven haar korte krullen en grote sprankelende ogen haar een jeugdig uiterlijk.
Sinds 2023 woont Asiyeh in Nederland. Ze spreekt redelijk goed Nederlands, al zoekt ze soms naar de juiste woorden. Dit doet echter niets af aan de helderheid van haar gedachten en haar vermogen om complexe thema’s krachtig over te brengen. Asiyeh komt uit Iran, studeerde natuurkunde in Teheran en is een gerespecteerde kunstenares met een tentoonstelling in Wageningen. Haar werk vertelt het verhaal van verzet, vrijheid en de strijd van de mensheid tegen onderdrukking. In Iran volgde ze lessen tekenen en schilderen, met potlood, houtskool, pastel en olieverf. Toch verdween de kunst lange tijd naar de achtergrond. “Van 2006 tot 2017 waren mijn donkere en stille jaren,” vertelt ze. “Er was weinig ruimte voor kunst. Mijn ex-man stond me niet toe om te schilderen.”
' Vragen stellen is gevaarlijk in Iran. Als je te veel vraagt, ben je al schuldig. '
Asiyeh groeide op in een samenleving waarin religie en staat onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Ze was moslim, zoals de meesten, maar al jong stelde ze vragen. “Waarom moet ik bidden in het Arabisch en niet in mijn eigen taal, het Perzisch? Waarom moeten meisjes vanaf hun negende bidden en jongens niet? Meisjes bereiken de puberteit op negenjarige leeftijd en moeten dan religieuze plichten vervullen, wat de reden is voor kinderhuwelijken met oudere mannen. Waarom zo jong?” Die vragen werden niet gewaardeerd. “Vragen stellen is gevaarlijk in Iran. Als je te veel vraagt, ben je al schuldig.”
Het moment waarop ze definitief afstand nam van de islam kwam niet in één keer. “Ik las de Koran en ik dacht: vrouwen zijn niet gelijkwaardig aan de man. Dat is niet rechtvaardig.”
Asiyeh is gescheiden, zelfstandig en zeer geëmancipeerd. In Iran kan een vrouw alleen onder strikte voorwaarden scheiden. “Dat zegt genoeg.” De ongelijkheid werd voor haar ondraaglijk. “Ik kon dit niet meer accepteren.”
' Als je zegt dat je niet gelooft, kan dat je leven kosten. '
Openlijk ongelovig zijn was geen optie. “Je kan het tegen niemand zeggen. Als je zegt dat je niet gelooft, kan dat je leven kosten.” De revolutie van 2022 bracht alles in een stroomversnelling. Mensen gingen massaal de straat op. Asiyeh deed mee. En dat was niet zonder risico. “Het was geen keuze”, zegt ze over haar vertrek naar Nederland. “Ik moest weg. Als ik was gebleven, was ik misschien wel in de gevangenis beland. Of erger.”
' Ik voelde de wind in mijn haar. Dat gevoel kende ik niet. Wind door je haar is vrijheid. '
Ze kwam alleen aan en belandde in een AZC. “Dat was heel moeilijk. Je hebt geen eigen ruimte, je deelt een kamer met meerdere mensen.” Toch kwam er langzaam ademruimte. Ze herinnert zich een klein moment dat ze op de fiets zat. “Ik voelde de wind in mijn haar. Dat gevoel kende ik niet. Wind door je haar is vrijheid.”
Vrijheid is ook het belangrijkste thema van haar kunst. Haar werk gaat over vrouwen die opstaan tegen onderdrukking. “Ik wil mensen laten nadenken over iets heel eenvoudigs en iets heel belangrijks: de mens en de menselijkheid.” Eén van haar bekendste werken is Silent Scream: een mond vol pijlen. “Het zijn pijlen van stilte,” legt ze uit. “Ze willen ons laten zwijgen. Maar we blijven schreeuwen.”
Asiyeh droomt van een opleiding kunsttherapie. “Het is moeilijk. Taal, leeftijd, alles is lastig. Maar hoop is belangrijk. Ik merk dat de kunst mij geholpen heeft. Misschien dat het ook anderen helpt.”
' De verhalen van de anderen zetten me aan het denken. '
Twee jaar geleden sloot ze zich aan bij de Nieuwe Vrijdenker, een steungroep voor gevluchte vrijdenkers van het Humanistisch Verbond. De steungroep komt eens in de zes á zeven weken bij elkaar. Er komen allerlei thema’s voorbij. “Dat is belangrijk voor mij. Mensen praten daar over onderwerpen waar ik anders alleen over nadenk. Dood, vrijheid, mens-zijn. De verhalen van de anderen zetten me aan het denken.”
Met één thema heeft ze echter moeite, namelijk met het thema, of beter gezegd, het woord ‘vluchteling’. “Ik heb een hekel aan dit woord. Ik ben geen vluchteling. Ik ben een mens.”
Steungroep voor gevluchte vrijdenkers
Veel gevluchte vrijdenkers hebben hun overtuiging jarenlang moeten verbergen, ook in Nederland. Daarom hebben we voor hen steungroepen opgericht. In een steungroep vinden zij herkenning, steun en vrijheid om open te praten over levensbeschouwing, identiteit en een nieuw bestaan.
Freedom of Thought
Vermoord omdat je niet in een god gelooft. Of hiervoor in de gevangenis belanden. Wereldwijd krijgen humanisten en vrijdenkers te maken discriminatie.
Het Freedom of Thought-rapport brengt jaarlijks in kaart hoe het zit met de vrijheid om (niet) te geloven. Van juridische straffen tot sociale isolatie: in bijna alle onderzochte landen worden non-religieuzen beperkt in hun vrijheid.
