‘Raha betekent vrijheid’
Voor veel gevluchte vrijdenkers betekent aankomen in Nederland niet automatisch vrijheid. Binnen de steungroep van het Humanistisch Verbond mogen ze vrijuit spreken en vinden ze steun bij elkaar. Het verhaal van Raha (42) laat zien hoe belangrijk die ruimte is.
Raha zit rustig aan tafel, haar stem is zacht. Maar zodra het gesprek op vrijheid komt, verandert haar houding. Dan spreekt ze fel. Vrijheid is voor haar geen abstract begrip, maar iets waarvoor ze haar leven heeft moeten omgooien.
Raha heet in werkelijkheid anders. Haar oorspronkelijke naam wil ze niet gebruiken. “Ik hou niet van mijn originele naam, omdat die islamitisch is,” zegt ze resoluut. “Ik heb afstand genomen van de islam. Van het bidden, van God, van alles wat daarmee te maken heeft.” Ze koos bewust voor een andere naam: Raha, een Perzische naam die ‘vrijheid’ betekent. “Dat past bij mij. Ik wil zelf kiezen wie ik ben.”
' Ik houd niet van mijn originele naam, omdat die islamitisch is. '
Raha komt uit Iran en woont nu drie jaar in Nederland. Ze groeide op in een streng islamitisch gezin. “Mijn familie was fundamentalistisch”, vertelt ze. “Bidden, vasten, hoofddoek – alles moest. Er was geen keuze.” Al jong voelde ze dat het geloof niet bij haar paste, maar pas later durfde ze dat echt toe te laten. “Toen ik 22 was, ben ik getrouwd. Samen met mijn man begon ik de islam te onderzoeken. Niet alleen wat ons was geleerd, maar wat er echt staat.”
Wat ze ontdekte, schokte haar. “Wat mij altijd als verplicht werd opgelegd, bleek helemaal niet zo eenduidig te zijn en staat zelfs anders in de Koran. En toch worden vrouwen ermee onderdrukt.” Toen ze dit met haar familie deelde, liep het uit de hand. “Ze huilden, ze schreeuwden. Ze zeiden dat ik een fout maakte. Voor mijn familie was het onacceptabel dat ik de islam afwees.”
' Voor mijn familie was het onacceptabel dat ik de islam afwees. '
Openlijk atheïst zijn in Iran is levensgevaarlijk. “Je kan dat niet tegen de overheid zeggen”, legt Raha uit. “Als je zegt dat je niet in Allah gelooft, kan je worden vermoord.” Lange tijd hield ze zich daarom stil. Tot de situatie in Iran escaleerde. Na de dood van Mahsa Amini en de massale vrouwenprotesten veranderde alles. “Mijn zus werd gearresteerd omdat ze had meegedaan aan protesten”, vertelt Raha. “Toen wist ik: ik kan hier niet blijven.”
Ze vluchtte samen met haar man naar Nederland en vroeg asiel aan. “Die beslissing nemen was heel moeilijk”, zegt ze. “Je laat je land achter, je familie, alles wat je kent.” De eerste jaren bracht ze door in een asielzoekerscentrum. Dat was zwaar. “Ik had geen privacy, ik deelde een kamer met andere vrouwen. En overal was religie. Vijf keer per dag de azan. Het voelde in het AZC alsof ik weer in Iran was.”
' Vijf keer per dag de azan. Het voelde in het AZC alsof ik weer in Iran was. '
Raha was open over haar atheïsme. “Ik zei tegen iedereen: ik geloof niet in God.” De reacties waren wisselend. “Sommige mensen accepteerden het, anderen niet.” Ze voelt zich soms onveilig. “Dan bedek ik mijn lichaam weer, omdat mannen naar me staren. Dat wil ik niet, maar ik doe het toch.”
Ze vond steun bij de Nieuwe Vrijdenkers in Arnhem, een steungroep voor gevluchte vrijdenkers van het Humanistisch Verbond. Ze is daar nu ongeveer drie jaar bij aangesloten. “Een vriend vertelde me over de groep”, zegt ze. “Ik zat toen ook in therapie en had echt behoefte aan mensen die mij begrepen.” In de steungroep vond ze erkenning. “Hier hoef ik mezelf niet te verstoppen. Niemand dwingt me om iets te geloven.”
' Voor mij betekent humanisme dat mensen elkaar helpen. '
Wat haar zo aanspreekt in humanisme, is de focus op de mens. “Voor mij betekent humanisme dat mensen elkaar helpen”, zegt Raha. “Zonder voorwaarden. Met respect voor verschillen.” Ze probeert dat zelf ook in praktijk te brengen. Inmiddels werkt ze als vrijwilliger bij De Regenboog Groep, een organisatie in Amsterdam die zich inzet voor dak- en thuislozen. “Ik help met schoonmaken, met praten, met kleine dingen. Vooral arme en kwetsbare mensen. Dat vind ik belangrijk.”
Vrijdenken betekent voor Raha vooral autonomie. “Niemand mag mij zeggen hoe ik moet leven,” zegt ze fel. “Niet mijn familie, niet mijn man, niet de samenleving.” Ze lacht even, bijna verontschuldigend. “Misschien ben ik een beetje rebels. Maar ik wil zelf kiezen. Dat is vrijheid.”
Toch is haar strijd nog niet voorbij. Ze maakt zich zorgen over hoe weinig kennis er is over humanisme binnen de asielprocedures. “De overheid kent alleen islam en christendom”, zegt ze. “Maar niet iedereen past daarin.” Voor haar is erkenning cruciaal. “Als ik zeg: ik ben humanist, dan wil ik dat dat serieus wordt genomen.”
Steungroep voor gevluchte vrijdenkers
Veel gevluchte vrijdenkers hebben hun overtuiging jarenlang moeten verbergen, ook in Nederland. Daarom hebben we voor hen steungroepen opgericht. In een steungroep vinden zij herkenning, steun en vrijheid om open te praten over levensbeschouwing, identiteit en een nieuw bestaan.
Freedom of Thought
Vermoord omdat je niet in een god gelooft. Of hiervoor in de gevangenis belanden. Wereldwijd krijgen humanisten en vrijdenkers te maken discriminatie.
Het Freedom of Thought-rapport brengt jaarlijks in kaart hoe het zit met de vrijheid om (niet) te geloven. Van juridische straffen tot sociale isolatie: in bijna alle onderzochte landen worden non-religieuzen beperkt in hun vrijheid.
