Filosofie in Fryslân

Filosofie voor een breed publiek 2018-2019 Moraal, ethek in actie

prof. dr. Joep Dohmen over het thema van de 27ste reeks filosofielezingen op zondagmiddagen in De Bres:

Moraal gaat over goed en kwaad; over waarden en deugden; over individu en samenleving; over ik en jij, eigenbelang en andermans belang.  Over heteronomie (moraal van buitenaf) en autonomie (van binnenuit).  Sinds de jaren vijftig/zestig van de vorige eeuw hebben we ons in het westen losgemaakt van al te dwingende kaders die van bovenaf aan het individu werden opgelegd. Daarmee hebben we zeker aan individuele vrijheid gewonnen, maar zonder meer ook aan gemeenschap ingeboet. Moraal lijkt tegenwoordig een optie geworden: je houdt je eraan, of niet. Sommigen doen het wel, anderen niet. Tegelijk  is het duidelijk dat we niet zonder moraal kunnen.  Hoe houden we mens en maatschappij bij elkaar? de filosofiebijeenkomst zal gaan over vragen rondom moraal. Er zijn tal van actueel hoogst belangrijke vragen rondom moraal: wat is nu eigenlijk moraal en waarop is zij gebaseerd? Is moraal aangeboren of aangeleerd? Hoe komen vandaag jongeren aan moraal? Wat is belangrijker: waarden of deugden? Plicht, deugd of zorg?  Is er een hiërarchie van waarden en/of deugden? Hoe houden we de boel bij elkaar zonder terug te vallen op paternalisme? Hoe verhouden zich eigenbelang en zelfverantwoordelijkheid tot andermans belang en publieke verantwoordelijkheid? Deze en dergelijke vragen worden in zes bijeenkomsten aande orde gesteld en besproken door een zevental deskundige inleiders. 

 

14 oktober 2018 De ethiek van Kant – Waarom zou je moreel handelen?

Zonder Immanuel Kant zijn de mensenrechten niet te denken. Hij kan beschouwd worden als de vader van de notie autonomie. Niemand legde zozeer de nadruk op vrijheid om verantwoordelijk te kunnen zijn. En toch staat hij vooral bekend als de ethicus van de plicht. Hoe verhouden die twee, vrijheid en plicht, zich tot elkaar? En vooral, waarom zou je eigenlijk moreel handelen?

Inleider: prof.dr. Henk Procee (filosoof/chemicus – emeritus hoogleraar Universiteit Twente)

 

4 november 2018 Twee soorten moraal

Er zijn twee soorten moraal. De eerste bestaat uit een lijst van wat verboden is, ontstaan door het verlangen om mensen in het gareel te houden, conform de mores van de betreffende maatschappij. De tweede wijst mensen op de mogelijkheid van een allesbeheersende drijfveer - meestal gezien als een natuurlijke neiging die je ontwikkelen moet - die je positieve houding tegenover het leven en je medemensen gaat bepalen. Voor Jezus is het een ander liefhebben als jezelf. Voor Socrates is het de harmonie tussen je woorden - je parrèsia - en je daden, je leven. Voor het humanisme is het de rationele natuur van de mens, die zich naar buiten uit als medemenselijkheid. Voor het boeddhisme is het het ontwikkelen van vriendelijkheid tegenover jezelf, die dan uitstraalt naar anderen. Het lijkt van belang die drijfveren, hun aard, consistentie en uitstraling, te onderzoeken: we begeven ons dan op het terrein van de ethiek.

Inleider: Meino Zeillemaker

(fotograaf, filmmaker, schrijver, leraar Shambala boeddhisme)

 

9 december 2018 De vier typen van ethiek

Paul van Tongeren: Ik wil proberen een overzicht te geven van verschillende benaderingen in de ethiek. Dat zal ik doen door die benaderingen samen te vatten in een schema van vier posities: utilisme, contractualisme, plichtsethiek en deugdethiek. Ik presenteer elk van die posities in een aantal punten:

-       Wat is de vraag die ze stellen?

-       Wat is het handelingsbegrip waar ze van uit gaan?

-       Hoe beantwoorden ze hun vraag?

-       Hoe kan dat antwoord toegepast worden?

Ik zal de verschillende benaderingen ook historisch situeren, en daarbij steeds extra aandacht besteden aan de deugdethiek.

Inleider: prof.dr. Paul van Tongeren (filosoof – Universiteit Nijmegen)

 

13 januari 2019 Groene deugden

Onze wetgeving en politiek richten zich op gedrag, niet op karakter of houding. Maar gedrag komt voort uit karakter en houding, en m.n. in milieuwetgeving wordt duidelijk dat je beperken tot welk gedrag is toegestaan en welk niet problemen niet oplost. Juist in de zorg voor milieu en elkaar dient de deugd centraal te staan, en dient gewerkt te worden aan karakter en houding.

Inleiders: de Gebroeders Meester:

-       drs. Frank Meester (filosoof, publicist, musicus)

-       drs. Maarten Meester (filosoof, journalist, publicist)

 

10 februari 2019 Moraal in het huidige tijdsgewricht

We leven in een tijd van neoliberalisme, individualisering, fake-news en #me-too. Er wordt respect gevraagd voor meningen, ook wanneer deze haaks staan op bewezen feiten. Hoe kan de individuele burger zich moreel staande houden in de groeiende hoeveelheid uiteenlopende interpretaties van wat goed is en wat kwaad/slecht?

Inleider: prof.dr. René ten Bos (filosoof/organisatiedeskundige  – hoogleraar Radbouduniversiteit Nijmegen – Denker des Vaderlands)

 

10 maart 2019 Ethiek en geloof in de gezondheidszorg

Wat moet verstaan worden onder ‘kwaliteit van leven’? Wat te doen als zorgverlener en patiënt het niet met elkaar eens zijn? Is autonomie altijd goed? Wie geeft antwoord op welke vraag? En wie hakt welke knoop door?

Inleider: dr. Els Maeckelberghe(zelfstandig trainer + universitair docent  ethiek Universitair Medisch Centrum Groningen)

 

Tijd:     Zondagmiddagen van 13.30 - 16.00 uur

Plaats De Bres - Schoolstraat 4,  Leeuwarden

Kosten: Voor leden van het Humanistisch Verbond € 27,50, voor niet-leden € 37,50  losse lezing € 7,-

Opgave: Door het bedrag over te maken op rekeningnummer  NL 16 TRIO 0198 3836 65  t.n.v. penningmeester HV Fryslân, onder vermelding van 'Filosofie XXVI'. Het bankafschrift            is het bewijs van betaling; we geven geen deelnamebewijzen. Het is ook mogelijk om contant te betalen aan de zaal.

Informatie:  Werkgroep Filosofie Humanistisch Verbond Fryslân: De Tange 5,  9155 AL Raard, 0519-222022,   hvfryslan@gmail.com