Pentagon schrapt humanisme
Het Amerikaanse Pentagon schrapt humanisme uit de levensbeschouwelijke registratie van militairen. Deze keuze staat niet op zichzelf, maar past in een bredere maatschappelijke beweging waarin seculiere overtuigingen naar de rand worden geduwd.
In de Verenigde Staten heeft het Pentagon besloten om zo’n 180 religieuze en levensbeschouwelijke identiteiten uit de personeelsregistratie van militairen te schrappen. Onder andere humanisme en atheïsme verdwijnen van de lijst. Wie zich hiermee identificeert, mag voortaan kiezen uit de hokjes ‘geen religie’ of ‘overige religies’. Tegelijkertijd blijven 22 christelijke denominaties afzonderlijk geregistreerd.
‘Geïnfecteerd’ door humanisme
De afgelopen decennia groeit binnen conservatieve bewegingen de overtuiging dat de samenleving haar morele fundament zou zijn kwijtgeraakt. De Joods-Christelijke moraal wordt daarbij steeds vaker aangehaald als dé bron van orde, stabiliteit en nationale identiteit. Opvallend is dat minister van Defensie Pete Hegseth eerder sprak over een krijgsmacht die zou zijn ‘geïnfecteerd’ door seculier humanisme. Dat is een bewuste woordkeuze. Een infectie verwijst naar iets dat bestreden, verwijderd of gezuiverd moet worden. Zo wordt humanisme neergezet als een probleem dat de samenleving van binnenuit zou aantasten, en niet als een legitieme levensbeschouwing naast alle andere overtuigingen die richting geven aan het leven. In dat verhaal wordt humanisme steeds vaker gebruikt als verzamelnaam voor maatschappelijke ontwikkelingen waar deze stromingen zich tegen keren. De vrijheden en verworvenheden van een open, seculiere samenleving – van emancipatie tot levensbeschouwelijke diversiteit – worden daarbij steeds vaker voorgesteld als tekenen van verval in plaats van vooruitgang.
Welke stemmen tellen mee?
Ook in Nederland krijgt religie opnieuw politieke betekenis. Politici beroepen zich op een ‘Joods-Christelijke traditie’ in debatten over nationale identiteit, migratie en burgerschap. Daarbij doelen zij niet op kerkbezoek, gebed of geloofsbeleving. Het begrip wordt ingezet als cultureel eigendomsbewijs: dit zijn onze waarden, dit is onze geschiedenis, dit is wie wij zijn. Maar wat betekent zo’n verhaal voor de miljoenen Nederlanders die hun leven vormgeven zonder religie?
De Nederlandse krijgsmacht laat zien dat het ook anders kan. Humanistisch geestelijk verzorgers begeleiden militairen al jaren bij verlies, schuld, verantwoordelijkheid, geweldservaringen en levensvragen. Hun werk laat zien wat in het Amerikaanse debat uit beeld raakt: dat zingeving niet het exclusieve domein van religie is.
Wanneer een overheid bepaalde overtuigingen zichtbaar houdt en andere onderbrengt in een restcategorie, beïnvloedt dat wie er gezien wordt en welke stemmen meetellen. Het Pentagon presenteert deze stap als een technische wijziging. De geschiedenis leert dat juist dit soort keuzes zichtbaar maken welke overtuigingen als vanzelfsprekend worden beschouwd, en welke steeds verder naar de rand worden geduwd.
