Hoe bereiden wij ons sámen voor op een noodsituatie?
Binnenkort valt het boekje Bereid je voor op een noodsituatie op je mat. Handig voor water, batterijen en noodpakketten, maar echte veerkracht draait om mensen om je heen. Overleven doe je niet alleen, maar samen.
Al gevonden? Het boekje Bereid je voor op een noodsituatie. Het valt binnenkort bij 8,5 miljoen huishoudens op de mat. Water, batterijen, powerbanks – een handleiding voor de eerste 72 uur als het misgaat. Voor iemand als ik toch weer nuttig, die flessen water heb ik nog altijd niet gekocht.
Zo’n handleiding geeft houvast; het is goed dat onze overheid inzet op praktische voorbereiding. Maar er valt ook iets op. In dit boekje ligt de nadruk op de materiële voorbereiding op een noodsituatie. Zoals het noodpakket dat je in huis moet halen. En het plan dat je daarbij moet opstellen. Weliswaar wijst het boekje ook op het belang van een gesprek met vrienden, buren en kennissen, maar we worden opnieuw toch vooral individueel aangesproken op onze materiële weerbaarheid.
Is dat erg? We dragen toch allemaal de verantwoordelijkheid ons actief voor te bereiden op het onverwachte? En ja, natuurlijk is dat waar. In tijden van rust en voorspoed slagen we er ook heel aardig in om ook los van elkaar onze stabiliteit te bewaren. Maar houden we dat vol when shit hits the fan, zoals de Engelsen dat zo beeldend zeggen?
Een mens staat niet los van andere mensen. Juist in tijden van crisis wordt voelbaar hoe afhankelijk we zijn van de sociale verbanden om ons heen: buren, vrienden, collega’s, mensen in de straat die elkaar kennen of juist niet. Crisiservaringen laten telkens hetzelfde patroon zien: niet de voorraadkast bepaalt wie overeind blijft, maar de vraag of je wordt opgevangen door mensen die je kennen. En of jij weet wie je kan opvangen. Weerbaarheid ontstaat niet plotseling in een noodsituatie, het wordt opgebouwd in tijden van rust.
Daar zit de grotere uitdaging nu we na moeten denken over concrete bedreigingen voor onze vrijheid. Hoe zijn we nog met elkaar verbonden? Kunnen we een beroep doen op een gevoel van gemeenschap en de wederzijdse bescherming die dat biedt als we in de problemen komen? Of zijn we zo ver opgeschoven in de misvatting dat individuele autonomie de heilige graal van vrijheid is, dat we niks meer hebben om op terug te vallen dan onszelf?
En mocht je nu denken: juist humanisten hebben toch gevochten voor die individuele autonomie, dan heb je gelijk. Die strijd was nodig. Maar nooit als een strijd voor individualisme los van de noodzaak tot menselijke verbondenheid. Nooit als een strijd voor zelfbeschikking zonder verantwoordelijkheid voor de ander. Want een mens alleen is weerloos. Dat geldt ook voor humanisten.
Het boekje Bereid je voor op een noodsituatie is nuttig. Maar niet voldoende. Als het water na een paar dagen op is, als de powerbank je dode telefoon niet meer tot leven wekt, als de opwindradio meldt dat er nog geen zicht is op herstel van de vitale infrastructuur, dan hebben we elkaar nodig om te overleven. Dan kan alleen de groep het individu redden.
Weerbaarheid krijgt inhoud wanneer we elkaar blijven zien en erkennen. Dat begint heel concreet: weten wie er in je straat kwetsbaar is, weten wie je zou bellen, weten wie je mist als het stil blijft. Kortom: weten tot welke gemeenschap je je kan wenden.
Binnenkort ligt de folder op de mat. Nuttig, maar óók als een uitnodiging om verder te kijken dan het lijstje. Om een dimensie toe te voegen die in geen enkel noodpakket past: de menselijke verbinding met de andere mens. Echte veerkracht groeit daar: tussen mensen die bij elkaar blijven, ook wanneer het leven op scherp staat.
