Hoe ‘humanistisch’ is het coalitieakkoord?
De PVV heeft zich jarenlang op de borst geklopt dat het de joods-christelijke en humanistische tradities in de samenleving beschermt. Die tradities zijn vormend voor wie we als Nederlanders zijn, vindt de PVV. Hoe heeft de diepgewortelde humanistische en joods-christelijke overtuiging van PVV, VVD, NSC en BBB een vertaling gekregen in het akkoord dat ze vol trots presenteren? Door Robbert Bodegraven, directeur van het Humanistisch Verbond.
>> Lees hier ook onze algemene reactie op het coalitieakkoord
De titel van het hoofdlijnenakkoord noemt drie waarden: hoop, lef en trots. Dat wekt verwachtingen. Op de eerste pagina lezen we dat dit kabinet mensen houvast en steun wil bieden. Dit wordt een kabinet dat lef toont en trots uitstraalt, schrijven de partijen. Een kabinet dat hoop geeft.
Dat klinkt goed, maar daarna wordt het zoeken. Sterker nog, we komen de waarden nauwelijks nog tegen. Nou ja, een keer nog. Hoop, lef en trots blijken voor dit kabinet de kern van het land en tuinbouw-, visserij- en natuurbeleid te zijn. Hoe precies, dat blijft onduidelijk. De partijen zijn trots op onze visserij (toelichting ontbreekt) en tonen lef door Europa uit te dagen de regels te versoepelen die het verdienmodel van boeren ondersteunen (momenteel gaat al een derde van de totale EU-begroting naar (inkomens)steun voor de landbouw). Het hoofdlijnenakkoord laat het voor wat betreft die waarden daar bij.
Als het er dan niet letterlijk staat, moeten we de waarden misschien tussen de regels door lezen.
Het jodendom gaat onder meer uit van waarden als verantwoordelijkheid, gemeenschapszin en eerlijkheid. Van kennisontwikkeling en cultuur, en het streven naar rechtvaardigheid en zorg voor de ander. Het christendom wijkt hier niet zo ver van af. In de nieuwtestamentische Bergrede gaat het over waarden als rechtvaardigheid en zorg voor de ander. Met de bekende gulden regel als uitsmijter: ‘Wat u niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook de ander niet’. De humanistische traditie staat hier deels naast en bouwt er ook op voort. Humanisten leggen, naast menswaardigheid, gelijkheid en rechtvaardigheid, de nadruk op zowel de vrijheid van het individu als de verantwoordelijkheid die iedereen heeft voor de medemens en de gemeenschap. En omdat humanisten zich niet gestuurd weten door een godheid is zelfbeschikking een kernwaarde.
' Het harde mensbeeld dat we voorgeschoteld krijgen is er één van behoud van de eigen groep en uitsluiting van de ander. '
Humanisme, jodendom en christendom delen daarmee een mensbeeld dat uitgaat van gelijkheid en rechtvaardigheid. Of het nu is omdat iedereen in de ogen van een godheid gelijk is, of omdat mensen in principe gelijkwaardig zijn – omdat we allemaal hetzelfde recht op een goed leven hebben.
Niets van dit alles vinden we terug in het akkoord. Het harde mensbeeld dat we voorgeschoteld krijgen is er één van behoud van de eigen groep en uitsluiting van de ander. Het is een mensbeeld dat een denkbeeldige vijand met lef en stoerheid het hoofd wil bieden, of dat nu de EU, de migrant of de ‘woke’ elite is. Het zet niet de levensbeschouwelijke tradities centraal, maar een denkbeeldige nationalistische traditie. Het gaat niet uit van gelijkwaardigheid van iedereen, maar van verschillen tussen mensen. Het stuurt niet op ontwikkeling van kennis en cultuur, en de voor een democratie noodzakelijke diversiteit, maar op een zo groot mogelijke eenduidigheid die tot norm moet worden verheven. Het beschermt, kortom, de eigen groep tegen de veronderstelde boze buitenwereld.
Dit hoofdlijnenakkoord staat haaks op de waardengedreven levensbeschouwelijke tradities waar de partijen zich op zeggen te beroepen. Het gaat uit van waarden als ongelijkheid, verdeeldheid en vijanddenken. Deze donkere waarden vragen om een optimistisch alternatief – voor een humane samenleving waarin we op basis van vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid in verbinding met elkaar kunnen blijven. Niemand uitgezonderd. Alleen dan is er hoop op een toekomst waarin de zon werkelijk voor iedereen gaat schijnen.
Word lid, juist nu
Het Humanistisch Verbond streeft naar een zinvol en waardig leven voor iedereen. En we komen in actie voor een menswaardige samenleving.
