'Er is meer tussen fundamentalist en atheïst'

3 mei 2016

'Er is meer tussen fundamentalist en atheïst'

Door webredactie

“Ik stoor me vreselijk aan de aanname dat islam onverenigbaar is met westerse normen en waarden. Daarmee zet je het gesprek meteen op slot.” Filosoof Tarik Yousif wil met het minicollege en denkoefening ‘Islam en vrijheid van denken’ vooral vooroordelen bestrijden.

“Het klinkt misschien wat vreemd (en negatief), maar mijn droom is om filosofische preken in een moskee te geven, veeleer dan mijn verhaal aan humanisten te vertellen. Dus toen jullie me belde, was ik wel verbaasd”, vertelt filosoof Tarik Yousif. Hij vermoed dat er immers weinig humanisten en leden van het Humanistisch Verbond moslim zijn. Maakt niet uit, het wordt vast heel interessant en die moskeeën komen nog wel.

Yousif wil laten zien dat een open gesprek over vrijheid van denken mogelijk is. En dat begint ermee te erkennen dat er veel meer is dan de extremen. “De heersende gedachte is dat als je geen atheïst bent, je als moslim alleen maar religieus fundamenteel kan zijn. Terwijl 80 procent van de moslims dat helemaal niet is. ”

Historisch perspectief

Het college gaat over filosofie in de islam. Waar hebben we het dan over? “Veel mensen weten er weinig van. Daarom ga ik in op de invloed van de islam op de filosofie en het kritisch denken in de Griekse oudheid en behandel onder meer verschillende Arabische Plato’s. De filosofie in de islam heeft fundamenteeel de denkers in de renaissance beinvloedt.  Als ik zeg dat Verlichting voorkomt uit de filosofie in de islam (red. met name via de filosoof Averroes),  dan word ik haast agressief bejegend. In mijn college leg ik dat uit.“

Islame en vrijheid van denken: Hollandse HoogteVerlichting

Dat kan zijn. Waarom hoor je dan ook allerlei denkers en intellectuelen in Nederland zeggen dat Verlichting het tegenovergestelde is van islam?
“Dat is precies mijn punt. De aanhangers van de Verlichting negeren de filosofie in de islam als opmaat voor de Verlichting en negeren ook de invloed van het vijandbeeld van het Ottomaanse rijk. Daarmee onstaat er tegenwoordig  weer een vijandbeeld dat kant noch wal raakt. Terwijl één van de grootste islamitische filosofen Al Razi best lid zou kunnen zijn van het Humanistisch Verbond. Hij wees al in de 11de eeuw op de gevaren van religie als het alleen wordt gebruikt om openbaringen uit te leggen of als het misbruikt wordt om aan te zetten tot haat.”

Beter mens

De kern voor Al Razi en vele filosofen uit de Arabische wereld was juist dat je de islam kunt gebruiken om een de beste mens die je kunt worden te zijn. Yousif: ”Niet alleen  om jezelf te ontwikkelen, maar ook voor de Umma, de gemeenschap waarin je verkeert. Dat is belangrijk: je leeft als moslim ook om de gemeenschap vooruit te helpen. Dat kan dus in Marokko zijn, maar ook in Amsterdam West.  De theologen presenteren een dogmatische geloof waarin het geschrevenen heilig is: doe zoals het er staat.  De filosofen onderzoeken de vraag waarom er iets staat. De zevende hemel bereik je door jezelf te ontwikkelen.“

Geen echt debat

Yousif wil  wegblijven bij  het ‘debat over islam’ zoals het sinds 1989, het uitspreken van de Fatwa tegen Salman Rushdie, gevoerd wordt. Er is nu helemaal geen debat, zegt hij (fel).
“Het gaat als volgt: ik kom binnen en ik vind dat de wereld plat is, en jij komt binnen en vindt dat de wereld rond is. Ons doel is niet nader tot elkaar komen of elkaar leren te begrijpen. Maar het doel is elkaar te overtuigen van het eigen gelijk. Er is geen interesse en er wordt geen moeite gedaan te doorgronden wat de ander beweegt, wat de wereldvisie van de ander is. De openheid van geest om nader tot elkaar te komen, ontbreekt in mijn ogen.“

Gekaapt

Filosofie kan volgens Yousif, ook binnen de islam, de zo gemiste openheid van geest stimuleren.  “De islam is gekaapt door theologen. Ik sprak onlangs hoogleraar Ibrahim Salah van de Azhar Universiteit in Caïro, Egypte.  Hoe gaan jullie om met moslimfilosofen? Vroeg ik hem. Zijn antwoord: daar doen we niets mee. ‘We onderwijzen Kant en Spinoza. Maar als we daarmee aan de slag gaan, dan komen de theologen aanwandelen met stokken. We kunnen alleen de westerse filosofen behandelen: dat is veilig.’ “ Yousif is pas tevreden als ook in het Midden-Oosten filosofie in de islam ook op univeriteiten besproken en bestudeerd kan worden. 

Meer informatie over het minicollege en denkoefening bij u in de buurt. Amsterdam (15 mei), Arnhem (26 mei),  Groningen (29 mei) en Den Bosch op 24 juni   Ga naar www.humanistischverbond.nl/islamenvrijheid

Foto: Tarik Yousif