Het Tabee Kafee: samen stilstaan bij sterfelijkheid
De meerderheid van de Nederlanders praat niet over doodgaan, terwijl de dood onlosmakelijk bij het leven hoort. Met het Tabee Kafee wil het Humanistisch Verbond daar ruimte voor maken: een open en laagdrempelige plek waar mensen samen in gesprek gaan over sterfelijkheid, afscheid en wat dat betekent voor hoe we leven.
Kim Oostveen en Saskia Marx-Dassel organiseren het Amsterdamse Tabee Kafee en vertellen over de waarde van een open gesprek, de kracht van eenvoud en wat er ontstaat wanneer je de dood niet wegduwt maar samen onderzoekt.
Kim Oostveen: ‘Het is een thema dat we zo vaak uit de weg gaan: de dood. Ik maak haar bespreekbaar, omdat ik geloof dat ze onderdeel is van het leven. Door het gesprek aan te gaan, met anderen en met jezelf, ontstaat bewustzijn. Wat wil ik eigenlijk? Hoe leef ik nu? En zijn er dingen die ik anders wil doen, zodat het nu klopt en straks misschien ook. We praten hier weinig over in het dagelijks leven. Er is nauwelijks ruimte voor. Juist daarom zie ik hoe helpend het kan zijn om die ruimte wél te maken.’
‘Zelf begeleid ik beroepsmatig mensen rondom het levenseinde, afscheid en rouw. Ik werk met mensen bij wie het levenseinde in zicht komt door ouderdom, een diagnose of een progressieve ziekte. Wat ze delen is de behoefte om stil te staan bij wat dit betekent. Voor henzelf, en voor de mensen om hen heen. Ook bij het Tabee Kafee herken ik steeds opnieuw waarom praten over de dood zo waardevol is.’
‘De Tabee Kafee-avonden hebben geen specifiek thema. Mensen komen binnen met hun eigen vragen, dilemma’s of misschien zorgen. En soms weten ze nog niet precies waar ze het over willen hebben en zijn ze gewoon nieuwsgierig. Het gesprek ontstaat dan vanzelf. Uiteindelijk maakt het onderwerp minder uit dan het moment waarop er iets in je geraakt wordt. Dat je merkt: hier wil ik iets over zeggen. Of juist: hier wil ik voor het eerst eens naar luisteren, zonder meteen weg te hoeven.’
' Door over de dood het gesprek aan te gaan, met anderen en met jezelf, ontstaat bewustzijn. Wat wil ik eigenlijk? Hoe leef ik nu? '
De dood niet wegkijken, maar aankijken
Saskia Marx-Dassel: ‘Voor mij is het enorm belangrijk om tijdens het leven al stil te staan bij de dood, en dat begint bij iets simpels: het is de enige zekerheid die we hebben. We weten niet wanneer het gebeurt, we weten niet hoe, maar dat het komt, staat vast. En juist dat besef, dat het leven eindig is, zet iets in beweging. Het geeft urgentie. Niet als een opgejaagde to-do-lijst, maar als een zachte, doch heldere vraag: wat wil ik eigenlijk met de tijd die mij gegeven is?’
‘Ik zie in mijn werk als geestelijk verzorger in de ouderenzorg dat de dood nooit ‘gewoon’ wordt. Er wordt veel gestorven, ja, maar het went niet. De dood blijft ontzagwekkend, omgeven door ongemak. Daarom geloof ik dat we haar een beetje moeten leren kennen. Niet om haar kleiner te maken, maar om er minder van weg te kijken. Want als je de dood steeds buiten beeld houdt, blijft ze een monster in de schaduw. Als je haar af en toe aankijkt, is ze nog steeds groot, maar wel toegankelijk.’
Lichtheid naast diepte
Kim Oostveen: ‘Het is nadrukkelijk geen therapie-avond en ook geen cursus over hoe je het zogenaamd goed doet. We zitten er als mensen, met ieder hun eigen angsten en vragen. Heel gelijkwaardig. En tegelijkertijd heel divers, met mensen uit allerlei soorten hoeken en achtergronden.’
‘Soms zijn de gesprekken filosofischer van aard, maar soms hebben we het ook over heel praktische zaken. Iemand vertelde bijvoorbeeld hoe palliatieve sedatie bij een ouder was verlopen, en dat ze het moeilijk vond dat er ineens niet meer gepraat kon worden. Dat ze achteraf voelde: ik heb te weinig stilgestaan bij dat afscheid. Zulke verhalen zijn goud waard, juist omdat je in het echte moment vaak in regelmodus schiet. Door het van een ander te horen, krijg je als het ware een klein lampje mee voor later: neem de tijd. Blijf nog even zitten. Laat het landen.’
‘Wat mij raakt aan de avonden is dat het niet altijd zwaar is. Ja, de dood kan je emotioneel raken, natuurlijk. Maar het kan ook verrassend licht en zelfs gezellig zijn. Je zit op een fijne plek, met koffie en thee die je gewoon kan pakken, mensen die óók grappen en anekdotes delen, en die nieuwsgierig zijn naar elkaars gedachten en ervaringen. Er heerst een ontspannen inloopsfeer: je schuift aan, je luistert, je praat als je wil. En juist die normaliteit maakt het veilig. Het haalt het onderwerp uit de donkere hoek waar we het meestal parkeren.’
' Als je de dood steeds buiten beeld houdt, blijft ze een monster in de schaduw. Als je haar af en toe aankijkt, is ze nog steeds groot, maar wel toegankelijk. '
Oefenen in loslaten
Saskia Marx-Dassel: ‘Stilstaan bij sterfelijkheid helpt mij ook om het leven serieuzer te nemen. Als het leven nooit zou eindigen, waarom zou je dan je bed uitkomen om iets zinvols te doen? Eindigheid maakt keuzes voelbaar. Het laat waarden naar boven komen: wat vind ik belangrijk, waar wil ik voor staan, hoe wil ik leven, en hoe wil ik sterven?’
‘Wat ik daarbij mooi vind, is dat het niet alleen gaat over het laatste moment. Het leven zit vol kleine eindes: verlieservaringen, rouw om wat er niet meer is, levensfases die afsluiten. Dat zijn allemaal oefeningen in sterven, in loslaten. En juist door daar samen over te praten, merk ik hoe snel vertrouwen ontstaat. Mensen durven intieme dingen te delen, er wordt gehuild én gelachen. Je gaat na ons Tabee Kafee niet zwaarmoedig naar huis, maar met meer helderheid. Alsof je, door de dood even toe te laten, ook weer voelt: ik leef.’
' We zitten er als mensen, met ieder hun eigen angsten en vragen. '
Een plek waar niets hoeft
Kim Oostveen: ‘Soms ontwikkelt het gesprek zich richting rouw en verliesverhalen. Mensen praten dan over onderwerpen ‘buiten zichzelf’ terwijl het Tabee Kafee ook uitnodigt om in jezelf te ervaren: wat betekent sterfelijkheid voor míj? Welke gedachten komen in mij op als ik denk over mijn eigen dood of levenseinde? Wat vind ik dan belangrijk als het mijn moment is? Dat geeft een ander gesprek. Het gesprek wat je eigenlijk écht niet zo snel voert.’
‘Wat ik terugkrijg van mensen is vaak heel eenvoudig: het geeft rust en ‘food for thought’. Je stapt niet zozeer weg met een checklist, maar met meer bewustzijn. Je kijkt net iets anders naar het leven, omdat je het ‘einde’ even hebt aangeraakt. Dat is eigenlijk de kern, het Tabee Kafee geeft iets wat we in het dagelijks leven missen: een ruimte waar het onderwerp er gewoon mag zijn. Waar je ook alleen kan luisteren. Waar niets bereikt hoeft te worden. En waar je, zonder dat iemand het groter maakt dan nodig, toch voelt: ik ben niet alleen in wat ik spannend vind.’
Tabee Kafee
De meerderheid van de Nederlanders praat niet over doodgaan. Tijd om daar verandering in te brengen! Kom naar ons Tabee Kafee. Een plek om samen te praten over de dood.
Inmiddels wordt het Tabee Kafee met regelmaat in zeven steden in Nederland georganiseerd: Amsterdam, Utrecht, Amersfoort, Arnhem, Breda, Deventer en Drechtsteden. Ook op andere locaties zijn we druk bezig met het opstarten van Tabee Kafees.
