Wit Huiswerk
Anne van der Ven is initiatiefnemer van Wit Huiswerk, een boek over antiracisme van verschillende essayisten. Anne houdt ons in deze column een belangrijke spiegel voor: durf je je eigen aannames onder de loep te nemen, ook als dat schuurt? En ben je bereid om niet alleen te luisteren, maar ook te veranderen?
Volgens Amade M’charek, hoogleraar antropologie aan de Universiteit van Amsterdam, is racisme een zaak van alle mensen. ‘Het probleem is dat er altijd een onderscheid wordt gemaakt, wat logisch is, want er is een onderdrukte en een onderdrukker. Tegelijkertijd moet je dat onderscheid ook “ont-maken”. Wat geldt voor de klimaatdiscussie, er is maar één aarde, geldt ook hier: we zijn één samenleving.’
Het gesprek over racisme is geen strijd tussen Zwart en wit. Het gaat over recht en onrecht in onze maatschappij. Het gaat er niet om of ik een racist ben, of jij. Het is geen kwestie van schuld, het gaat om verantwoordelijkheid. We zijn allemaal het product van de geschiedenis. We groeien op in een samenleving die gebouwd is op racisme, en het gaat erom in hoeverre we ons best doen om dat te veranderen.
Onrecht bestrijden klinkt ingewikkeld, maar het zijn niet meer dan grote woorden voor veel kleine veranderingen in ons dagelijks leven en in onze eigen acties. Er is geen duidelijk goed of fout, geen stappenplan of quick fix. Het heeft geen zin om je bij wijze van boetedoening te wentelen in schuldgevoel, om populaire antiracisme handleidingen op je nachtkastje te leggen of James Baldwin te citeren op Instagram. Het heeft wél zin om te onderzoeken in hoeverre je bereid bent om kritisch naar jezelf te kijken en daarvan te leren. En als je dat niet bent, waarom dan niet.
' Pas als we onszelf als het onderdeel van het probleem beginnen te zien, kunnen we onderdeel worden van de oplossing. '
Zo’n beetje alles over racisme is al geschreven, gezegd, gefluisterd en geschreeuwd. Het is niet de vraag of iemand het kan uitleggen of erover wil vertellen, het is de vraag of we het opzoeken, en willen horen. Pas als we onszelf als het onderdeel van het probleem beginnen te zien, kunnen we onderdeel worden van de oplossing. Als we onszelf en anderen toestaan om fouten te maken, ontstaan er nieuwe mogelijkheden. Maar we zijn zo onervaren in het voeren van ongemakkelijke gesprekken, dat we uit een neiging naar comfort liever de andere kant op kijken dan dat we onze verantwoordelijkheid nemen.
Gelijkheid is niet de gelijkmatige verdeling van gemak, maar een eerlijke verdeling van ongemak. Daar zit hoop in, vind ik.
Je ongemak confronteren voelt namelijk veel meer als een bevrijding dan een last. Er valt een vorm van voldoening te beleven aan de groeipijn die komt kijken bij het ontleden van systemen, het niet centraal zetten van jezelf en het proberen te begrijpen van perspectieven die niet de jouwe zijn. ‘There’s joy in being wrong’, in je nederig opstellen en accepteren dat iemand anders het waarschijnlijk beter weet.
Voortschrijdend inzicht is iets om te vieren, het verleent je toegang tot een wereld die veel groter is dan je eigen straat. Er zit vrijheid in weten dat je grandioos op je bek zult gaan, maar je daardoor nog geen millimeter tegen laten houden. Er spreekt hoop uit het vermogen om je niet te laten afschrikken door schaamte of fouten, niet boos te blijven, je mening in te ruilen voor een betere en te besluiten het morgen anders te doen. Het gaat ervan uit dat je gelooft dat een rechtvaardig Nederland wél mogelijk is, en dat jouw acties en veranderende inzichten ertoe doen.
' Laten we weigeren te accepteren dat racisme een onontkoombaar onderdeel van onze samenleving is. '
Volgens Mariame Kaba, een Amerikaanse activiste, is hoop een vorm van discipline. Het is geen emotie, niet eens per se een gevoel van optimisme. Het is geen kwestie van eb en vloed – van een nieuwsbericht dat je hoop geeft of een tweet die je hoop ontneemt. Hoop is een keuze. Het draait om wat we doen buiten de schijnwerpers, als het momentum voorbij is.
Racisme is complex en het bestrijden ervan gaat om veel meer dan de hoop op een eerlijke wereld voor iedereen, maar bij die hoop begint het wel.
Laten we daarom weigeren te accepteren dat racisme een onontkoombaar onderdeel van onze samenleving is. Je inlezen is daarin een hoopvolle aanzet tot het absolute minimum: essays en tips geven ons nieuwe woorden om racisme bespreekbaar te maken en bieden handvatten om actie te ondernemen. Een handreiking naar vrienden, buren, familieleden en collega’s, om samen aan keukentafels en in vergaderzalen vaker moeilijke gesprekken te voeren over onze eigen blinde vlekken.
' De revolutie is een keukentafelgesprek. '
Hoe gaan we er als personen binnen de dominante groep voor zorgen dat er ruimte is voor iedereen? Zijn we bereid plaats te maken? Blijven we ongemakkelijke gesprekken voeren en acties ondernemen om beleid en systemen te veranderen? Durven we groots te hopen en daar in kleine dingen naar te handelen?
Mocht je bij het lezen, luisteren of het voeren van gesprekken een gevoel van ongemakkelijkheid bekruipen of mocht je iets niet helemaal begrijpen, vraag jezelf dan af waar je weerstand vandaan komt. Benader je ongemak als groeipijn: kijk niet weg, maar zoek het op. Ontwikkel een nieuwsgierigheid die sterker is dan je eigen gelijk.
De revolutie is een keukentafelgesprek. Een interactie met een vreemde, een reactie op iets alledaags. Je inzetten voor een antiracistische samenleving is jezelf in de spiegel aankijken en zonder een greintje zelfmedelijden of slachtofferschap de verantwoordelijkheid nemen voor jouw rol in het geheel. Hoop is je inlezen met de vastberadenheid om het morgen beter te doen.
Niet weten waar je moet beginnen is in ieder geval geen excuus meer.
Fotograaf: Bete Van Meeuwen (betephotography)
Keti Koti met Mandy Woelkens
Op 1 juli staan we in Nederland stil bij Keti Koti. Met Mandy Woelkens als gasthoofdredacteur herdenken we de afschaffing van de slavernij en erkennen we onze gedeelde geschiedenis.
Samen met Mandy verkennen we de vele lagen van Keti Koti: historisch, persoonlijk en maatschappelijk. Van institutioneel racisme en intergenerationeel trauma tot de kracht van eten als verbinder – elk verhaal brengt ons dichter bij bewustwording, gesprek en verbinding.
