‘Tegen de stroom in zwemmen put je uit’
Vijf jaar geleden veranderde het leven van Anemoon en Arjan in één klap, toen hun zestienjarige zoon Mees overleed na een aanrijding. Ze vertellen hoe je houvast zoekt in een werkelijkheid die je nooit hebt gekozen — en hoe daaruit de Walk of Grief ontstond, een pelgrimstocht op Terschelling voor mensen die met verlies op pad willen.
Arjan: ‘Het overlijden van Mees is het allergrootste wat mij ooit is overkomen. Er is een leven vóór en na. Mees is zoveel meer dan zijn sterfdatum, maar toch loopt op die manier een harde scheidslijn door ons leven. Ik had altijd een soort vertrouwen in de toekomst. Misschien was het naïef en natuurlijk voel je kwetsbaarheid zodra je kinderen hebt, maar ik dacht ook: hoe groot is de kans dat er echt iets ergs gebeurt? Heel klein.’
Anemoon: ‘Mees was een weekend weg met vrienden, daarna zou hij thuis komen eten. Zijn bord stond al klaar. Maar hij kwam niet, wat niets voor hem was. Eerst denk je nog dat hij ergens is blijven hangen, maar toen werden we gebeld door een ambulancebroeder die we kenden. Hij had Mees net in de ambulance gehad en zei dat het er niet goed uitzag. In het ziekenhuis werd duidelijk dat er geen kans meer was op herstel.’
Arjan: ‘Mees was zestien. Onze dochter was toen dertien en is inmiddels ouder dan hij ooit is geworden. Dat zijn vreemde momenten. Alsof zij een grens overstak waar hij voor altijd vóór blijft staan. Nu gaat ze op kamers in Groningen, de stad waar Mees ook wilde studeren. Zij leeft door, zoals het ook moet. Ze wordt ouder, maakt plannen. En tegelijk zal Mees altijd zestien blijven.’
Anemoon: ‘Dat is misschien ook wat rouw doet. Het gaat niet weg. Het verandert van vorm. Je verwerkt het nooit, denk ik. Je verweeft het. Soms moet je er steeds weer langs. Elke keer dat je erover vertelt, of ernaartoe gaat, wordt het iets meer onderdeel van jezelf. Ik zie het weleens als een breiwerk. Elke keer dat je je verhaal vertelt, sla je weer een draad om, haal je iets door, laat je iets afgaan. Zo ontstaat er langzaam iets waarin het verlies mee kan bestaan.
' Soms wordt over rouw gesproken alsof er altijd een mooie les in verborgen moet zitten – maar het is soms fucking ingewikkeld. '
Naar buiten
Arjan: ‘Wat ik heb moeten leren, is het beest in de bek aankijken. Voorheen dacht ik snel: wat is de positieve kant hiervan? Waar zit de beweging, de oplossing, het perspectief? Maar na Mees kon dat niet. Er viel niets op te lossen. Je kan verdriet proberen weg te duwen door hard te werken, te drinken, door te gaan. Maar het is er toch. Als je er niet af en toe naartoe gaat, zoekt het je op een andere manier weer op.’
Anemoon: ‘Soms wordt over rouw gesproken alsof er altijd een mooie les in verborgen zit. Maar het is soms fucking ingewikkeld. Je kan er niet omheen; je moet ermee zijn: met de pijn, de liefde, het gemis, alles wat niet meer terugkomt. Na het overlijden van Mees had het verdriet ruimte nodig. Binnen voelde alles soms te veel. Buiten waren de lucht, de wind, de duinen, de zee. Dan dacht je: dit is er ook allemaal nog.’
‘Onze eerste echte wandeling na het overlijden van Mees was de tocht van ons huis naar het strand, de plek waar het afscheid van Mees was. Op Terschelling gaat het zo dat wanneer iemand overlijdt, bekenden en mensen uit de buurt tijdens het afscheid meelopen naar de plek van de ceremonie. Die tocht voelde als een eerste stap. Daarna zijn we gewoon blijven lopen, een van de weinige dingen die we konden.’
Arjan: ‘Op een gegeven moment vroegen we ons af of er een pelgrimstocht bestond speciaal voor rouw. Die vonden we niet. Zo is Walk of Grief ontstaan. We spraken eilanders, rouwexperts, kunstenaars en wetenschappers. Zelf waren we geen routemakers, dus soms stonden we in de duinen te discussiëren over hoe je een aanwijzing begrijpelijk opschrijft. Maar juist dat maakte het mooi.’
' Ik heb minder behoefte om geluk na te jagen. Betekenis is belangrijker geworden. '
Anemoon: ‘Het is een route die mensen zelf lopen, op hun eigen moment. Doordat het op een eiland is, begint het eigenlijk al op de boot. Je laat je dagelijkse leven even achter. In de gids die mensen krijgen staat de route, maar ook foto’s, verhalen en kleine uitnodigingen. Alles weerspiegelt op een bepaalde manier iets van verlies en hoe daarmee om te gaan.’
Arjan: ‘Langs de Noordzee hebben we bijvoorbeeld een tekst over muien. Als je in zee in een mui terechtkomt, moet je niet tegen de stroom in zwemmen, want dan put je jezelf uit. Je moet je laten meevoeren en op het juiste moment afbuigen. Dat is met rouw ook zo. Soms moet je je even laten meenemen; niet vechten tegen wat sterker is dan jij. Het vraagt om moed om je mee te laten voeren en niet te weten waar je precies uitkomt.’
Anemoon: ‘De natuur geeft zulke mooie inzichten. Wij zeggen snel: het is oneerlijk, hij was pas zestien. En natuurlijk hadden we het niet zo gewild. Maar de dood maakt geen onderscheid. Wij hebben het idee dat je eerst tachtig moet worden voordat je dood mag, maar zo gaat het niet. Ik weet nog dat ik een jonge berkenboom zag liggen. Mees heette Berkhuysen, dus zo’n boom heeft voor mij betekenis. Toen dacht ik: ook jonge berkenbomen sterven. Voor mij zit daar ook troost in.’
' Je moet je eigen stappen zetten, maar je hoeft het niet alleen te doen. '
Verlies verbindt
Arjan: ‘Ik ben bewuster gaan leven. Met de tijd die je hebt, met wat je doet, met de vraag of je van betekenis bent. Ik heb minder behoefte om geluk na te jagen. Betekenis is belangrijker geworden.’
Anemoon: ‘En dan blijkt er ineens een wereld te bestaan van mensen die daar ook behoefte aan hebben. Door de Walk of Grief ontmoeten we veel mensen die het pad lopen. Soms spreken we iemand tien minuten, maar het gaat meteen ergens over. Ik heb geleerd dat verlies verbindt. Mensen zeggen vaak: het lost niets op, maar het helpt wel. Mees komt er niet door terug, en al die mensen om wie anderen rouwen ook niet, maar het helpt om je verdriet ruimte te geven.’
‘Iedereen kent verlies. Je moet je eigen stappen zetten, maar je hoeft het niet alleen te doen. Er zijn mensen vóór je geweest en er komen mensen na je. En het gaat ook niet om iets ‘fixen’, maar om te ontdekken hoe je verder kan zonder te doen alsof het ooit wordt zoals het was.’
Als het leven van koers verandert
Soms kies je zelf een nieuwe richting. Soms dwingt het leven je daartoe. In deze portretreeks vertellen mensen over grote veranderingen in hun leven, van rouw en herstel tot transitie, migratie en persoonlijke groei.
Wat laat je achter, wat neem je mee? Hoe vind je houvast? Verhalen over de zoektocht om, juist in tijden van verandering, dicht bij jezelf en dicht bij de ander te blijven.
