‘De weg eruit is de weg erdoorheen’
Na drie miskramen in twee jaar tijd kwam sociaal psycholoog en stressdeskundige Nienke Thurlings in een leegte terecht, waarin haar oude houvast niet langer werkte. Ze vertelt hoe grote veranderingen ons kunnen ontwrichten, waarom herstel tijd vraagt en hoe een crisis uiteindelijk ook een weg terug naar jezelf kan openen.
‘Hoe vreemd het misschien ook klinkt: de moeilijke dingen die ik in mijn leven heb meegemaakt, had ik uiteindelijk niet willen missen. Ik zie dat ook bij de duizenden vrouwen met wie ik in de loop der jaren heb gewerkt. Een crisis brengt je naar diepere plekken in jezelf. Je komt er pas achter waar je van gemaakt bent als je erop wordt getest.’
‘Dat betekent niet dat alles je automatisch sterker maakt, maar ik vind het wel geruststellend dat dit de menselijke reis is. Mijn eigen meest recente ervaring met zo’n grote verandering zijn de drie miskramen, die ik in twee jaar tijd heb meegemaakt. Na de eerste miskraam kreeg ik een enorme klap, maar ik verzamelde de kracht die ik had en probeerde het verlies zo goed mogelijk te verwerken. Ik kon er zelfs iets waardevols uit halen: ik wist nu in elk geval dat ik echt moeder wilde zijn. Ik vertelde mezelf dingen waaraan ik me kon vasthouden, zodat ik opnieuw zwanger durfde te worden.’
‘Toen het de tweede keer misging, deed ik in wezen hetzelfde. Maar na de derde miskraam ging ik mentaal echt onderuit. Zonder dat ik het zelf goed doorhad, kwam ik in een overlevingsstand terecht. Het was normaal geworden om dagen achter elkaar vanuit bed te werken. Ik noemde dat selfcare, omdat niet te streng voor mezelf zijn en zo nu en dan een dagje vanuit bed werken me eerder door moeilijke periodes heen had geholpen. Maar de handvatten die vroeger werkten, hielpen nu niet meer. Het thema dat voor me lag was te groot. Er zat een gapend gat in mij. Er was vooral leegte. Ik kon mijn verdriet niet duiden, omdat iedere verklaring te klein voelde voor de omvang ervan. Uiteindelijk heb ik mezelf vanaf de grond opnieuw moeten opbouwen.’
' Hoe vreemd het misschien ook klinkt: ook de moeilijke dingen die ik in mijn leven heb meegemaakt had ik niet willen missen. '
In een bootje dobberend op zee
‘Achteraf herken ik die periode als wat wel de donkere nacht van de ziel wordt genoemd, of een liminale ruimte: de ruimte tussen wat was en wat gaat zijn. Je bent niet meer waar je vandaan kwam, maar je weet ook nog niet waar je naartoe gaat. Er is niets om je aan vast te houden. Je dobbert in een bootje op zee.’
‘Die tussenfase is voor de meeste mensen verschrikkelijk ingewikkeld. In onze snelle westerse maatschappij gaan we eraan voorbij dat zulke processen tijd nodig hebben. We denken niet meer in seizoenen en cycli, maar lineair: alles moet meer, verder en beter. Als je niet snel een helder verhaal kan maken van wat je is overkomen, weten mensen vaak niet hoe ze moeten reageren. Maar juist dat niet-weten moet er mogen zijn. Niet meteen doen, oplossen of ergens doorheen werken, maar eerst ‘zijn’.’
‘De weg eruit is de weg erdoorheen. Soms moet je een tijd met dat bootje op zee blijven en dieper naar binnen gaan dan je eerder hebt gedaan. Daar kunnen kwaliteiten bovenkomen waarvan je niet wist dat je ze bezat. Je kan jezelf toestemming geven voor iets wat je jezelf eerder nooit toestond: meer voor jezelf kiezen, hulp vragen, in therapie gaan of stukken uit het verleden aankijken.’
‘Ik geloof niet dat alles met een reden gebeurt. Maar we kunnen wel alles betekenis geven. Wie spiritueel of religieus is, kan zeggen dat zulke ervaringen van hoger hand bedoeld zijn om betekenis aan het leven te geven. Wie atheïstisch of agnostisch is, kan zeggen: ík geef er betekenis aan.’
' Ik geloof niet dat alles met een reden gebeurt, maar we kunnen er wel voor kiezen het zélf betekenis te geven. '
Werkelijkheid durven zien
‘Lichaam en brein kunnen het gebeurde pas echt verwerken wanneer er weer voldoende veiligheid is; de klap komt daardoor geregeld later. In mijn werk zie ik dat mensen zich mentaal kunnen afschermen van wat hen overkomt. Voor mensen die eerder in hun leven, soms zelfs in hun jeugd, mishandeling, misbruik of een heftige gebeurtenis hebben meegemaakt, is dat vaak een manier om te overleven. Dat beschermt hen op dat moment, maar kan jaren later alsnog leiden tot zelfsaboterende patronen zoals angst, onzekerheid en vermijding. Daardoor kan je jarenlang met onverwerkt trauma rondlopen, tot het je een keer in de weg gaat zitten. Bijvoorbeeld op je werk of in je sociale relaties. Daarom zou ik zeggen: zoek hulp zodra je iets ergs overkomen is, ook als je denkt dat je het goed managet. Het geeft je handvatten en je verzamelt er de juiste mensen mee om je heen.’
‘Een crisis kan bovendien een enorme spiegel zijn. Ik begeleidde een vrouw die in een heel toxische relatie zat en pas toen ze haar leven werkelijk onder ogen durfde te zien, besefte ze dat ze veel meer verdiende. Uit die relatie stappen was enorm ontwrichtend, zeker omdat ze kleine kinderen had. Maar ze kwam er niet alleen sterker uit; ze werd veel meer zichzelf. Daarvoor moest ze echter wel eerst de werkelijkheid zien zoals die was. In de waarheid zit vrijheid. Het beest in de bek kijken klinkt hard, maar de waarheid wordt daarmee ook vaste grond onder je voeten.’
' Een crisis overwinnen betekent niet dat je haar uitwist of dat de pijn nooit meer terugkomt. '
Het leven is simpelweg niet maakbaar
‘Een crisis overwinnen betekent trouwens niet dat je haar uitwist of dat de pijn nooit meer terugkomt. Je kan het vergelijken met de Japanse reparatiekunst kintsugi: de breuklijnen blijven zichtbaar, maar ze worden nu wel met goud verbonden en zijn onderdeel van het geheel.’
‘Bij mij hebben mijn miskramen de moeder in mij wakker gemaakt. Ik zie nu veel sterker het kind in ieder mens. Dat is een enorm geschenk, omdat ik daardoor meer vanuit liefde leef. Zelfs bij iemand die vervelend doet in de rij bij de kassa kan ik denken: in jou zit ook een kind dat misschien bang, ongeduldig of gespannen is.’
‘Kijk, we zijn opgegroeid met het idee dat het leven maakbaar is en altijd goed zou moeten gaan. Daardoor kan een crisis voelen alsof je iets verkeerd hebt gedaan. Maar een leven zonder dat er opeens iets gebeurt dat je niet had verwacht bestaat nou eenmaal niet. Het heeft iets geruststellends om te weten dat het bij mens-zijn hoort. Er is niet iets inherent mis met je.’
www.nienkethurlings.com
Als het leven van koers verandert
Soms kies je zelf een nieuwe richting. Soms dwingt het leven je daartoe. In deze portretreeks vertellen mensen over grote veranderingen in hun leven, van rouw en herstel tot transitie, migratie en persoonlijke groei.
Wat laat je achter, wat neem je mee? Hoe vind je houvast? Verhalen over de zoektocht om, juist in tijden van verandering, dicht bij jezelf en dicht bij de ander te blijven.
