‘De verandering is groot, maar eindelijk klopt het’
Als model en acteur merkte transman Indigo Envie steeds sterker dat het beeld dat de buitenwereld van hem verlangde niet overeenkwam met wie hij was. Hij vertelt hoe zijn transitie tegelijk een grote verandering en een thuiskomst werd, waarom alledaagse situaties plots beladen raakten en hoe de ballroomscene en de transcommunity hem leerden zichzelf niet alleen te herkennen, maar ook te vieren.
‘De eerste keer dat ik een binder aantrok, stond ik voor de spiegel en rolde er een traan over mijn wang. Niet omdat ik verdrietig was; tegelijkertijd glimlachte ik. Ik zag mezelf met een platte borst en mijn lichaam reageerde voordat mijn hoofd begreep wat er gebeurde. Mijn verstand probeerde nog te zeggen: misschien valt het allemaal wel mee. Maar mijn lichaam zei: it is that serious.’
‘Ik begon mijn carrière als model en acteur in Los Angeles. Mijn werk ging meteen behoorlijk goed. Ik hield van wat ik deed en wilde heel graag in de Verenigde Staten blijven. Mijn visum zat verbonden aan het hebben van opdrachten, dus het was belangrijk voor me om te luisteren naar wat opdrachtgevers wilden. Een keer stuurde een klant me een exacte beschrijving van hoe ik me moest scheren. Ik liet op dat moment mijn okselhaar al een paar weken groeien en terwijl ik het in de douche weghaalde, voelde het alsof ik mezelf verraadde.’
‘Het leek iets kleins. Het was mijn werk, dus ik deed het gewoon. Maar ik merkte steeds vaker dat ik werd tegengehouden in manieren hoe ik eruit wilde zien. En ik begon me te realiseren dat ik me tijdens shoots best ongemakkelijk voelde in korte, strakke jurken. Terwijl, als ik een pak droeg, bewoog ik vrijer en werd ik creatiever in mijn poses. Mensen op de set bevestigden dat: “Oh my god, you’re rocking it.” Bij bepaalde make-up looks dacht ik soms: deze foto’s ga ik zelf niet delen. Pas achteraf begreep ik dat daar waarschijnlijk dysforie onder zat, maar op dat moment kende ik dat woord niet en dacht ik gewoon dat de ene shoot leuker was dan de andere.’
' De eerste keer dat ik een binder aantrok, stond ik voor de spiegel en rolde er een traan over mijn wang. '
Herkenning
‘Toen de wereld tijdens corona tot stilstand kwam, viel ook mijn werk weg. Dat was financieel verschrikkelijk, maar er ontstond wel ruimte. Ik ging veel lezen en documentaires kijken. Disclosure, geproduceerd door Laverne Cox, maakte veel indruk op me. In die documentaire vertellen trans mensen die in de filmindustrie werken over hun ervaringen. Ik zag mensen die succesvol waren én openlijk trans.’
‘Via een gender-affirming organisatie kreeg ik mijn eerste binder. Later verbleef ik tijdelijk in de kamer van een trans vrouw in Amsterdam; zij had veel make-up en met contouring-producten gaf ik mijn gezicht mannelijker vormen. Ik tekende zelfs een soort baard. Er volgde zoveel herkenning dat het me, net als bij de binder, totaal overviel. Blijkbaar bestond er een versie van mij die ik tot dan toe alleen vaag had kunnen vermoeden.’
' Soms laat je iets achter terwijl je juist dichter bij jezelf komt. '
‘In 2020 meldde ik me aan voor transgenderzorg, maar jarenlang gebeurde er niets. Juist in een levensfase waarin je ontdekt wie je bent, voelde het alsof mijn ontwikkeling op pauze stond. Toen ik bij mijn huisarts over testosteron begon, raadde ze het af omdat ik later misschien kinderen wil. Ik dacht: eh, ik ben nu letterlijk suïcidaal; laten we eerst zorgen dat ik überhaupt een toekomst heb. Uiteindelijk regelde ik zelf testosterongel en medische controles. Maanden later zei die huisarts dat ik veel rustiger oogde. Dat maakte me boos: die rust was er pas nadat ik zelf de zorg had gevonden die ik nodig had. I’m gonna make something happen if I want to, maar niet iedereen kan dat. Zorg mag niet afhangen van hoeveel geld, kennis of energie iemand heeft.’
‘Testosteron bracht me dichter bij mezelf: ik kreeg meer energie, kwam beter voor mezelf op en voelde voor het eerst echte zelfliefde. Ik identificeer me als gay trans man. Gender en seksualiteit zijn verschillende dingen, maar ze raken elkaar natuurlijk wel. De mensen met wie je flirt, de plekken waar je uitgaat en de cultuur waarin je terechtkomt: alles verschuift mee. In gay bars merkte ik dat mannen anders op mij begonnen te reageren. Dat was opwindend, en ook bevestigend: ik hoefde mezelf steeds minder uit te leggen.’
Over alles moeten nadenken
‘Toch kan iets alledaags ineens enorm beladen worden. Een sportschoolabonnement afsluiten terwijl de foto op je identiteitsbewijs niet meer op je lijkt, of moeten kiezen welke kleedkamer je binnengaat. Ik deed bijna mijn hele leven yoga, maar toen ik merkte dat sommige vrouwen het vreemd begonnen te vinden dat ik de vrouwenkleedkamer gebruikte, besloot ik daar weg te blijven. Tegelijkertijd voelde ik me nog niet veilig in de mannenkleedkamer.’
‘Uiteindelijk stopte ik met yoga, omdat er geen andere ruimte was. Ik wilde gewoon sporten en ontspannen, maar moest ineens voortdurend nadenken over veiligheid, ‘passing’ (of anderen je gender herkennen zoals jij die ervaart) en de reacties van vreemden. Zulke ervaringen verwerk ik in de film die ik nu aan het maken ben, Primarily Colourless. De hoofdpersoon, Valentino, is blij met zijn transitie, maar merkt dat de buitenwereld soms moeite heeft met zijn verandering.’
‘Mijn transitie veranderde ook mijn vriendschappen. De meeste oude vrienden zijn er nog, maar sommige relaties zijn anders geworden, omdat mijn leven zich steeds meer afspeelde in een wereld en community die zij niet altijd volledig begrepen. Dat is een rouwproces. Soms laat je iets achter terwijl je juist dichter bij jezelf komt.’
' Mensen zeggen dat ik in de kern niet ben veranderd. '
Jezelf leren vieren
‘In de ballroomscene vond ik mensen die begrepen wat ik meemaakte zonder dat ik alles hoefde uit te leggen. Ballroom is een zwarte en queer cultuur en als mixed-race persoon vond ik daar iets wat ik op andere plekken in Nederland miste. Buiten werd ik aangestaard; in ballroom werd ik gevierd. En zelf zag ik lichamen en levens waarvan ik dacht: dit kan dus gewoon.’
‘Community is mijn belangrijkste houvast geweest. Trans mensen geven elkaar kennis door die je vaak niet van een arts krijgt. We bellen elkaar, sturen berichten en praten tot drie uur ’s nachts. Een oudere trans vrouw kan mij iets vertellen wat zij in tientallen jaren heeft geleerd. Ik kan dat vervolgens weer doorgeven aan een jonge trans jongen die twijfelt over testosteron. Niet om hem ergens toe over te halen — there is no trans agenda — maar om eerlijk te vertellen wat mijn ervaring is.’
‘Mensen dichtbij mij zeggen dat ik in de kern niet ben veranderd. Dat vond ik verrassend en mooi om te horen. Mijn uiterlijk veranderde, mijn carrière veranderde en mijn plaats in de wereld veranderde, maar blijkbaar was ik al die tijd dezelfde persoon. Alleen ben ik nu blijer. Ik voel zoveel meer levensenergie. De verandering is groot, maar tegelijkertijd is het vooral de verandering dat het eindelijk klopt.’
‘Voor mij voelt transitie alsof je je hele leven hebt rondgelopen met een steentje in je schoen. Je weet dat er iets niet klopt, maar je bent eraan gewend geraakt. Wanneer dat steentje er eindelijk uit is, denk je: wow, hebben andere mensen al die tijd zo gelopen?’
Als het leven van koers verandert
Soms kies je zelf een nieuwe richting. Soms dwingt het leven je daartoe. In deze portretreeks vertellen mensen over grote veranderingen in hun leven, van rouw en herstel tot transitie, migratie en persoonlijke groei.
Wat laat je achter, wat neem je mee? Hoe vind je houvast? Verhalen over de zoektocht om, juist in tijden van verandering, dicht bij jezelf en dicht bij de ander te blijven.
