Humanistisch DNA – Truus Rozemond
Wat vind je belangrijk, wat geeft je leven zin? Hoe ga je om met de mooie en lastige dingen in het leven? Laat je inspireren door mensen die leven als humanist. Deze keer: Truus Rozemond, auteur en psycholoog.
Waar ben je op dit moment mee bezig?
‘Op dit moment schrijf ik aan een nieuwe roman die eigenlijk begon met een vraag aan mezelf. In mei ga ik naar Japan, een reis die al lang in mijn hoofd zat. Terwijl ik me daarop voorbereidde, vroeg ik me af: waarom juist Japan? Waarom trekt dat land me zo aan? Vanuit die nieuwsgierigheid ontstond het idee voor een verhaal over een vrouw van tachtig die besluit alsnog naar Japan te reizen.’
‘Voor dat boek verdiep ik me nu in de Japanse cultuur: ik lees, kijk films en verzamel indrukken. Wat me vooral fascineert is hoe anders die cultuur lijkt dan de mijne. Ik vraag me af hoe het zal zijn om daar te zijn, en wat dat met mij doet. In die zin is het schrijven van deze roman ook een vorm van zelfonderzoek. Een andere cultuur kan namelijk een spiegel zijn die je opnieuw laat kijken naar jezelf en naar wat je belangrijk vindt.’
Wanneer besefte je dat je humanist bent?
‘Mijn ouders werden vlak na de oorlog lid van het Humanistisch Verbond. Voor hen had dat veel te maken met de tijd waarin zij leefden. De oorlog lag nog vers in het geheugen, en er was een sterke wens om te bouwen aan een wereld waarin mensenrechten centraal staan. Vanuit dat idee zijn zij lid geworden, en die houding heb ik eigenlijk van jongs af aan meegekregen.’
‘Bij ons thuis ging het niet zozeer over geloof of niet-geloof, maar wel over hoe je met andere mensen omgaat en wat rechtvaardig is. Het idee dat ieder mens recht heeft op waardigheid en vrijheid was vanzelfsprekend. Later, toen ik ouder werd en zelf ging nadenken over mijn overtuigingen, merkte ik dat die waarden ook voor mij een belangrijke leidraad waren. De mensenrechten, hoe ze ook precies geformuleerd zijn, vormen voor mij nog steeds een kompas. Het besef dat je zonder religie ook heel duidelijke waarden en normen kan hebben, en dat je je leven kan richten op menselijkheid en verantwoordelijkheid, maakte dat ik me uiteindelijk bewust als humanist ben gaan zien. Maar je kan wel zeggen dat humanisme met de paplepel is ingegoten.’
Wat betekent humanisme voor jou?
‘Vooral het besef dat alle mensen gelijkwaardig zijn, ongeacht hun geslacht, seksuele oriëntatie of culturele achtergrond. Het gaat erom dat je probeert te leven vanuit respect voor die gelijkwaardigheid. Tegelijk denk ik dat niemand helemaal vrij is van vooroordelen; in ons allemaal zit wel de neiging om de eigen cultuur of achtergrond vanzelfsprekender of beter te vinden. Juist daarom vind ik het belangrijk om dat bij jezelf te onderzoeken en er bewust tegenin te gaan.’
' Bij ons thuis ging het niet zozeer over geloof of niet-geloof, maar wel over hoe je met andere mensen omgaat en wat rechtvaardig is. '
Wat is een belangrijke humanistische waarde in jouw leven?
‘Dat mensen gerespecteerd worden om wie ze zijn en om de keuzes die ze maken. Dat er ruimte is om je eigen leven vorm te geven, en dat we elkaar daarin proberen tegemoet te treden. Tegelijk vind ik dat je daar niet alleen van profiteert, maar ook verantwoordelijkheid voor draagt. Als je merkt dat die ruimte onder druk staat, kan je mensen daarop aanspreken en ook bij jezelf nagaan of je die openheid werkelijk leeft. Iedereen doet dat op zijn eigen manier. Ik ben zelf niet iemand die zich vooral via vrijwilligerswerk inzet, maar ik probeer die waarden wel uit te dragen in de romans die ik schrijf en door betrokken te zijn bij activiteiten van het Humanistisch Verbond.’
Welk taboe in de samenleving zou je graag doorbreken?
‘Soms kom je ze heel onverwacht tegen. Zo zei een buurvrouw eens out of the blue tegen mij dat haar vrienden lesbische vrouwen vies vinden. Daarop zei ze dat ze tegen hen had gezegd: “Maar het zijn hele lieve meiden hoor, die twee”, doelend op mijn partner en mij.’
‘Alsof je er alleen mag zijn als je eerst bewijst dat je lief of sympathiek bent. Ik heb niet het gevoel dat ik extra mijn best moet doen om geaccepteerd te worden. Ik ben gewoon wie ik ben, en dat zou voldoende moeten zijn. Wat mij betreft zou het taboe dat minderheidsgroepen zich steeds moeten bewijzen wel eens doorbroken mogen worden. Dat geldt niet alleen voor lesbische vrouwen, maar ook voor mensen uit andere culturen of achtergronden. Vaak wordt niet gezien hoeveel moeite mensen soms moeten doen om gewoon als vanzelfsprekend onderdeel van de samenleving te mogen zijn.’
Heb je een mooie lees-, luister- of kijktip?
‘Het boek Moeder, antimoeder van Jolande Withuis vind ik heel indrukwekkend. Zij beschrijft hoe ze opgroeide in een communistisch gezin waar idealen centraal stonden, maar waar weinig ruimte was voor emoties. Het laat zien hoe mensen met de beste bedoelingen toch emotioneel tekort kunnen schieten, bijvoorbeeld omdat ze zelf getekend zijn door oorlog en trauma. Dit soort boeken moeten blijven geschreven en gelezen worden, ze helpen om beter te begrijpen hoe zulke patronen ontstaan.’
Wie of wat kan wel wat humanisme gebruiken?
‘Ik zou wel wat meer humanisme willen zien in het debat over vluchtelingen, vooral bij politici die dat beleid vormgeven. Nu lijkt er vaak vooral begrip te zijn voor de angst van mensen die geen opvang in hun dorp willen. Natuurlijk kunnen er rotte appels tussen vluchtelingen zitten, maar dat geldt voor elke groep. Het zou goed zijn als mensen zich vaker afvragen: stel dat ik zelf moest vluchten, waar zou ik dan terecht willen komen?’
Wat is een wijze levensles die je hebt geleerd?
‘Enkel idealisme is niet genoeg. Ik ben zelf heel idealistisch opgegroeid en was als student bijvoorbeeld lid van de Communistische Partij, vanuit het idee dat ik als bevoorrecht mens moest opkomen voor mensen die het minder goed hebben. Maar achteraf zie ik dat veel van dat idealisme vooral uit denken bestond, en veel minder uit werkelijk contact met andere mensen en je kwetsbaar opstellen. Echte verandering vraagt ook dat je werkelijk verbinding maakt.’
Als er een Humanist van het Jaar-award zou zijn, aan wie zou jij die uitreiken?
‘Stans Goudsmit; zij is kinderombudsvrouw in Rotterdam en zet zich in voor kinderen die geraakt zijn door de toeslagenaffaire, maar vaak buiten beeld blijven. Veel van hen zitten inmiddels met grote schulden doordat bijvoorbeeld hun studielening werd gebruikt om schulden van hun ouders af te lossen. Zij komt juist voor deze jongeren op en probeert hen weer perspectief te geven. Dat vind ik een mooi voorbeeld van humanistische betrokkenheid.’
Wat wil jij de wereld nalaten?
‘Mijn romans. Daarin schrijf ik vaak over de positie van minderheden en over hoe ervaringen van ouders, zoals armoede of migratie, doorwerken in volgende generaties. In mijn boek Weg uit de armoede beschrijf ik bijvoorbeeld hoe mijn familie vanuit Groningen naar de mijnen in Limburg trok om een beter leven te zoeken. Het laat zien dat ook wij ooit naar andere plekken trokken uit armoede – in zekere zin waren wij toen zelf de gelukszoekers.’
Wanneer heeft het Humanistisch Verbond in het bijzonder iets voor jou betekend?
‘In de regio Utrecht mocht ik zeven jaar lang schrijfworkshops organiseren. Daarin ging het erom woorden te geven aan wat er in je leeft, via verhalen en gedichten. Het werd een hechte groep waarin veel openheid ontstond en waar mensen elkaar echt leerden kennen. Heel waardevol, en de workshops worden nog steeds, nu door anderen, voortgezet.’
' Enkel idealisme is niet genoeg. Echte verandering vraagt ook dat je werkelijk verbinding maakt. '
