Humanistisch DNA – Sacha Steenks

Wat vind je belangrijk, wat geeft je leven zin? Hoe ga je om met de mooie en lastige dingen in het leven? Laat je inspireren door mensen die leven als humanist. Deze keer: Sacha Steenks, voormalig danser bij Scapino Ballet Rotterdam en beleidsadviseur en projectmanager bij Hogeschool der Kunsten Den Haag.

Waar ben je op dit moment mee bezig?

‘Wat recent veel indruk op me maakte was een wandelretraite in Duitsland, in de traditie van Thich Nhat Hanh. Samen met mijn man liep ik drie dagen met een groep in stilte door het bos. We lunchten in stilte, lagen in hangmatten tussen de bomen; die eenvoud bleek verrassend helend en bracht onderlinge verbinding en compassie. Vooraf voelde ik me zwaar – ik volg het nieuws intens en maak me zorgen over thema’s als de klimaatcrisis, Gaza en de opkomst van extreemrechts. Toch merkte ik bij thuiskomst hoe snel je weer wordt opgeslokt, meteen stond ik alweer in de actiestand. Die schok herinnerde me eraan hoe belangrijk het is om aandachtig te blijven leven, ook te midden van de drukte.’

Wanneer besefte je dat je humanist bent?

‘Ik was altijd al een humanist, zonder dat ik het zo noemde. De manier waarop ik in het leven stond – niet gelovig, maar wel sterk gericht op wetenschap, rationeel denken en het ervaren van zin door kunst, filosofie, natuur en gesprekken met anderen – valt allemaal samen met het humanistische gedachtegoed. Ik hecht aan mensenrechten, rechtsstaat, democratie, vrije media. Dat komt voort uit mijn overtuiging dat we als mensen verantwoordelijk zijn voor elkaar en voor de wereld waarin we leven.’

Wat betekent humanisme voor jou?

‘In het bijzonder ben ik bezig met het ecohumanisme, waarvan ik in Den Haag de werkgroep leid, waarmee ik met anderen verken wat het betekent om vanuit humanistische waarden verantwoordelijkheid te nemen voor de aarde, andere mensen, dieren en toekomstige generaties, zoals beschreven in de Verklaring van Amsterdam. Ecohumanisme is voor mij niet alleen een gedachtegoed maar ook een manier van leven. De kunst van het leven met aandacht, zoals Thich Nhat Hanh het noemt, helpt me om trouw te blijven aan mijn humanistische waarden. We zijn natuur en wat we de natuur aandoen doen we ook onszelf aan en andersom.’

Wat is een belangrijke humanistische waarde in jouw leven?

‘Humanisme gaat over vrijheid en verantwoordelijkheid; vrijheid ís verantwoordelijkheid. Zelfbeschikking vind ik ook een sleutelbegrip: het recht om zelf keuzes te maken over liefde, leven en dood. Maar het is ook een moreel kompas, geworteld in compassie, rede en het besef dat al het leven kwetsbaar is. Het is waarom ik meedoe aan demonstraties, petities onderteken en andere acties onderneem – van de Rode Lijn tot Stille Rebellie. Het is voor mij een manier om recht te doen aan die vrijheid, om haar niet vrijblijvend te laten zijn.’

Welk taboe in de samenleving zou je graag doorbreken?

‘Het ouder worden als vrouw; in onze samenleving lijkt jong blijven belangrijker. Rimpels worden gezien als iets dat gecorrigeerd moet worden. Ik wil juist zichtbaar maken dat het oké is om ouder te worden zonder ingrepen. Want hoe pijnlijk is het als we elkaar en onszelf – bewust of onbewust – het gevoel geven, wat we indirect doen wanneer we iets aan onszelf laten veranderen, dat we niet goed genoeg zijn zoals we zijn wanneer we ouder worden. Tegelijkertijd vind ik het ook weleens moeilijk. Als ik in een groep vrouwen ben van wie velen wél iets hebben laten doen, voel ik me soms zichtbaar ouder – en dat schuurt. En het raakt aan een dieper taboe: onze angst voor vergankelijkheid en de dood. Terwijl juist dat besef het leven kostbaar maakt. Ouder worden verdient waardigheid, geen verdoezeling – in het dagelijks leven, in de media, én in hoe we naar elkaar kijken.’

Heb je een mooie lees-, luister- of kijktip?

‘Een boek dat me diep raakte, is In Orbit van Samantha Harvey. Het verhaal speelt zich af in een internationaal ruimtestation, maar wat het bijzonder maakt, is de filosofische gelaagdheid en de schoonheid van de reflecties. Ook merk je wat het ‘overview effect’ inhoudt – dat wat astronauten ervaren wanneer ze de aarde van een afstand zien: hoe kwetsbaar en wonderlijk onze planeet is. Voor mij sluit dat naadloos aan bij ecohumanisme. Het besef dat we maar één aarde hebben, en dat we volledig afhankelijk zijn van die kleine, blauwe bol voor alles wat we nodig hebben – zuurstof, voedsel, leven.’

Wie of wat kan wel wat humanisme gebruiken?

‘Iedereen die is vergeten wat medemenselijkheid, internationaal recht, democratie en de rechtsstaat betekenen, kan wat mij betreft humanisme gebruiken. Maar ook iedereen die nú geen zorg draagt voor de natuur en de aarde, en daarmee niet hun verantwoordelijkheid neemt voor anderen wereldwijd en in de toekomst.’

Wat is een wijze levensles die je hebt geleerd?

‘Een belangrijke levensles die ik heb geleerd – en nog steeds aan het leren ben – is dat ik zelf verantwoordelijkheid moet nemen voor rust. Jarenlang bleef ik maar doorgaan: tijdens corona, na een verhuizing, een verbouwing, het overlijden van mijn schoonvader. Steeds dacht ik: daarna, dán komt er ruimte. Maar die kwam niet. Mijn lichaam trok uiteindelijk aan de bel. Sindsdien weet ik: ik moet die pauze zélf nemen. Ook nu, met alles wat er in de wereld gebeurt, is het verleidelijk om in de actiestand te blijven. Maar juist dan is het belangrijk om te ademen, stil te staan en ook te blijven genieten van het leven.’

Als er een Humanist van het Jaar-award zou zijn, aan wie zou jij die uitreiken?

‘Aan mensen die met moed en integriteit opkomen voor mensenrechten, medemenselijkheid, internationaal recht en de rechtsstaat. Vrouwen als Femke Halsema, Sigrid Kaag, Liesbeth Zegveld en Francesca Albanese komen dan als eerste in me op, en ik denk ook aan Jan Pronk, Michael Servaes en Bernie Sanders. Ze laten hun stem horen, blijven genuanceerd, en zetten zich in voor het algemeen belang – via dialoog, diplomatie, feiten of het recht. Ook mensen die zich inzetten voor natuur, biodiversiteit en klimaatrechtvaardigheid verdienen die erkenning, want zorg voor de aarde is onlosmakelijk verbonden met zorg voor anderen.’

Wat wil jij de wereld nalaten?

‘Het liefst een groene wereld. Een betere wereld. Een wereld met meer vrede. Maar vooral ook: een manier van leven waarin we ons handelen serieus nemen. Niet alleen praten over idealen, maar ze belichamen – in hoe we omgaan met elkaar, met de aarde, en met toekomstige generaties. Daarbij wil ik benadrukken dat ik geloof dat nalatenschap niet pas begint als we sterven. Ons handelen laat nu, elke dag, al wat na.’

Wanneer heeft het Humanistisch Verbond in het bijzonder iets voor jou betekend?

‘Het Humanistisch Verbond voelt voor mij als een seculiere gemeenschap van gelijkgestemden – mensen die bewust nadenken, reflecteren en met aandacht leven. We maken allemaal fouten, maar wat ons verbindt is het streven naar een goed leven, voor onszelf en voor anderen. Wat ik waardeer, is dat gesprekken meteen de diepte in gaan. Ook als we van mening verschillen, blijven de gedeelde waarden voelbaar.’

Hedwig Wiebes

Freelance journalist