Humanistisch DNA – Fiona Fortuin

Wat vind je belangrijk, wat geeft je leven zin? Hoe ga je om met de mooie en lastige dingen in het leven? Laat je inspireren door mensen die leven als humanist. Deze keer: Fiona Fortuin, schrijver, celebrant en hoofd van de dienst Sprekers bij uitvaarten van het Humanistisch Verbond.

Waar ben je op dit moment mee bezig?

‘Op dit moment ben ik vooral bezig met het uitdragen van het boek Niet moeder dat onlangs is verschenen. Dat ontstond als een persoonlijke zoektocht naar wie ik ben als vrouw zonder kinderen. Ik merkte hoe vaak ik mezelf, en anderen met mij, in de niet-vorm beschreef: geen partner, geen kinderen. Hoe het moederschap en het gezin nog altijd de norm zijn, en hoe lastig het kan zijn om woorden te vinden voor wie je bent als je daarbuiten valt. Dat begon aan me te wringen en maakte dat ik me minder thuis voelde in mezelf. Ik ben dat gaan onderzoeken door te lezen en te reflecteren, waardoor het boek uitgroeide tot een persoonlijk en humanistisch verhaal over waarden, identiteit en wat een leven betekenisvol maakt, los van vaste plaatjes.’

Wanneer besefte je dat je humanist bent?

‘Dat besef is geleidelijk ontstaan. Ik noem mezelf niet altijd zo, maar als ik het doe, dan met trots, omdat humanisme voor mij iets open en inspirerends heeft. Terugkijkend voel ik dat er al vroeg een zaadje is geplant, op de basisschool waar ik Humanistisch Vormingsonderwijs kreeg. Op de middelbare school wilde ik al naar de Universiteit voor Humanistiek, al koos ik uiteindelijk een andere route. Maar uiteindelijk ben ik dan toch bij humanisme terechtgekomen.’

Wat betekent humanisme voor jou?

‘Humanisme betekent voor mij vooral de ruimte om zelf te denken en vrij te leven, zonder dat het een vastomlijnd pad hoeft te zijn. Het nodigt me uit om steeds opnieuw te onderzoeken wat ik zelf belangrijk vind en hoe ik mij verhoud tot de wereld om me heen. Wat ik er zo waardevol aan vind, is dat het mij niet afsluit, maar juist opent. Het maakt dat ik met een open blik kan kijken naar andere levensbeschouwingen en daar ook inspiratie uit kan halen. Voor mij zit de kracht van humanisme precies daarin: dat het geen gesloten systeem is, maar een ruim veld waarin je mag zoeken, verbinden en je eigen weg kan vormen.’

Wat is een belangrijke humanistische waarde in jouw leven?

‘Ik vind het lastig om één humanistische waarde aan te wijzen, omdat ze voor mij sterk met elkaar verweven zijn. Vrijheid en rechtvaardigheid komen steeds weer terug in mijn leven. De vrijheid om zelf vorm te geven aan mijn leven, om mijn eigen keuzes te maken en mijn eigen waarden te volgen, maar altijd in verbinding met rechtvaardigheid. Dat betekent voor mij dat vrijheid nooit alleen over mij gaat, maar ook over oog hebben voor de ander. Over het innerlijke appel om niet alleen voor jezelf te leven, maar ook goed te doen voor je omgeving, voor andere mensen en eigenlijk voor alle wezens. In die zin kijk ik ook steeds meer vanuit een ecohumanistisch perspectief, waarin zorg, verantwoordelijkheid en verbondenheid net zo belangrijk zijn als individuele vrijheid.’

Welk taboe in de samenleving zou je graag doorbreken?

‘In hoe je als vrouw vaak wordt gedefinieerd aan de hand van wat je níet bent, onder andere dus het níet hebben van kinderen. Het moederschap is zo sterk verweven geraakt met vrouw-zijn, dat je al snel buiten de norm valt als je daar niet in past. Dan word je minder zorgzaam geacht, minder liefdevol, soms zelfs egoïstisch of onaf. Dat heeft ook mij geraakt, zeker in omgevingen waar het moederschap centraal staat, en het heeft werk gekost om me daarvan los te maken. Om te voelen: mijn vrouw-zijn is niet incompleet, het krijgt alleen een andere vorm. Zorg en liefde drukken zich niet alleen uit in kinderen of een gezin, maar ook in vriendschappen, werk, betrokkenheid en aandacht voor de wereld om je heen. Wat ik wil doorbreken, is het idee dat er maar één manier is om zorgzaam, verbonden of waardevol te zijn.’

Heb je een mooie lees-, luister- of kijktip?

‘Een tip die ik graag geef is B&B Vol Liefde of de wintervariant ervan die binnenkort weer begint. Televisie voelt voor mij nog altijd als een venster naar de wereld, waarin je je onvermijdelijk spiegelt aan de mensen die je ziet. Zeker in programma’s over liefde gebeurt dat bijna automatisch: je vraagt je af hoe je zelf zou reageren, wat je herkent, wat je raakt. Liefde maakt mensen kwetsbaar, en wie zich in zo’n programma openstelt, laat zichzelf zien in een pure en eerlijke vorm. Dat vraagt moed, en daar heb ik veel bewondering voor.’

Wie of wat kan wel wat humanisme gebruiken?

‘Sam Altman van OpenAI. Onder zijn leiding is er een grote techbubbel ontstaan die slecht is voor het klimaat, voor gelijkheid en voor menselijke waardigheid, en die van social media steeds meer een eenheidsworst van ChatGPT-berichtjes maakt.’

Wat is een wijze levensles die je hebt geleerd?

‘Dat gaat voor mij vooral over voorbeeldfiguren; iemand zoals Karin Dreijer van Fever Ray is voor mij bijvoorbeeld een grote inspiratiebron. Haar manier van denken, zowel in haar muziek als in interviews, raakt me telkens weer. Ze daagt me uit om verder te denken, vooral over onderwerpen zoals liefde, seks en gender. Wat ik vooral waardeer, is hoe mensen mij kunnen prikkelen in hun manier van denken. Het gaat niet per se om wat iemand zegt, maar hoe zij de wereld benaderen en hoe ze mij aanzetten tot verder nadenken.’

Als er een Humanist van het Jaar-award zou zijn, aan wie zou jij die uitreiken?

‘Die mag voor mij naar actiegroep Dolle Mina 2025. Ik deed mee met de tegendemonstratie tijdens de Mars voor het leven die zij hadden georganiseerd, waar verschillende generaties samenkwamen om op te staan voor de vrije keuze. Dat voelde heel goed. Ze zijn een belangrijke kartrekker in het mobiliseren van mensen in de strijd voor gelijke rechten.’

Wat wil jij de wereld nalaten?

‘In het bijzonder dat moeilijke en vaak vermeden thema’s, zoals de dood, niet uit de weg worden gegaan maar juist open en gedurfd worden onderzocht. Die vrijdenkende houding, waarin ruimte is om vragen te stellen en nieuwe perspectieven te openen, heeft me diep geraakt en geïnspireerd. Dat zie ik bijvoorbeeld terug in initiatieven als Avond van de Dood, waar zulke thema’s groots en toegankelijk worden neergezet. Het maakt me trots om onderdeel te zijn van een organisatie die het lef heeft om het gesprek aan te gaan en mensen uitnodigt om anders te kijken naar het leven en alles wat daarbij hoort.’

Wanneer heeft het Humanistisch Verbond in het bijzonder iets voor jou betekend?

‘Het Humanistisch Verbond betekende veel voor me op momenten dat ik op zoek was naar inspiratie buiten de traditionele plekken. Het zette me aan het denken doordat ik er mensen ontmoette en gesprekken voerde die nergens al vastlagen. En vooral lokaal heeft het me veel gebracht: ik kreeg de ruimte om te spreken over authenticiteit en raakte in gesprek met stadsgenoten die zich ook humanist noemen. Die ontmoetingen hebben me geholpen aan een groot gevoel van verbondenheid.’

Hedwig Wiebes

Freelance journalist