Wij staan op de schouders van vorige generaties. Op wat zij nalieten bouwen we voort. Daarnaast dragen we verantwoordelijkheid voor de generaties die na ons komen – en dan niet alleen onze directe nakomelingen. Nee, elke beslissing die we nu nemen, resoneert in een verre toekomst, in een wereld die we alleen maar kunnen vermoeden. Hoe maken we deze verantwoordelijkheid tastbaar?
De prijs van vanzelfsprekendheid
In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw streden mensen voor rechten die we nu vanzelfsprekend vinden. Ze gingen de straat op voor gelijke rechten voor vrouwen, voor democratische vrijheden, voor het recht je authentieke zelf te kunnen zijn. Het kostte generaties om deze rechten op te bouwen. Nu zien we hoe ze in korte tijd ook weer kunnen verdwijnen.
Recente ontwikkelingen laten zien hoe kwetsbaar verworven vooruitgang is: Nederland zakte vijftien plaatsen op de Global Gender Gap Index, van plaats 28 naar 43. Ook het demonstratierecht staat onder druk en het vertrouwen in democratische instituties brokkelt gestaag af. Wat eeuwen kostte om op te bouwen, kan met een vingerknip verdwijnen als we niet waakzaam blijven.
De erfenis van strijdvaardigheid
Toch laat het verleden ons juist ook zien dat verandering mogelijk is. De verzorgingsstaat werd opgebouwd uit een diep geloof in solidariteit. Het onderwijssysteem werd toegankelijk gemaakt vanuit de overtuiging dat kennis niet alleen voor de elite is. De rechtsstaat werd versterkt omdat mensen begrepen dat vrijheid bescherming nodig heeft.
Deze verworvenheden kwamen niet vanzelf. Ze werden bevochten door mensen die verder keken dan hun eigen tijd. Die begrepen dat een rechtvaardige samenleving constant onderhoud vraagt. Die zich organiseerden, die volhielden, die weigerden genoegen te nemen met alleen verwaarloosbare verbeteringen.
Bouwen aan de toekomst
Ook nu zijn er mensen die verder durven kijken. Zoals bioloog Rob van Treuren, die al dertig jaar werkt aan het veiligstellen van biodiversiteit voor toekomstige generaties. In zijn werk bij de zadenbank in Wageningen beschermt hij met zijn team meer dan 23.000 zadencollecties. Zo bewaren ze niet alleen zaden, maar ook een schat aan mogelijkheden voor de toekomst.
De Urgenda-klimaatzaak werd een wereldwijd voorbeeld van hoe we de rechten van toekomstige generaties juridisch kunnen verankeren. En ook de Oosterscheldekering werd ontworpen om tweehonderd jaar mee te gaan. Maar er is meer nodig. We moeten niet alleen fysieke erfenissen beschermen, maar ook onze maatschappelijke fundamenten versterken. Hoe zorgen we dat democratische waarden over vijftig of honderd jaar nog overeind staan? Hoe creëren we een samenleving die niet alleen voor óns werkt, maar ook voor wie na ons komt?
Generaties in verbinding
Uit de strijd van toen kunnen we lering trekken voor nu; emancipatiebewegingen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In de jaren zestig en zeventig stonden queer activisten niet alleen op voor hun eigen rechten, maar vochten ze ook voor vrouwenrechten en tegen racisme. Ze hadden een intrinsiek besef dat de strijd voor menselijke waardigheid iedereen aangaat. Hun inzet droeg bij aan fundamentele vrijheden die we nu kennen. Maar juist deze gemeenschap ziet nu hoe kwetsbaar vooruitgang is: verworven rechten komen onder druk te staan, transrechten worden ingeperkt, en zorgvuldig opgebouwde bescherming wordt ter discussie gesteld.
De geschiedenis van strijd en solidariteit heeft directe betekenis voor het nu. Waar vorige generaties vochten voor studiebeurzen, zien we nu hoe studieschulden de toekomst van jongeren bepalen. Waar sociale woningbouw ooit een recht was, kunnen jonge mensen
nu geen betaalbare woning vinden. Ook de arbeidsmarkt is fundamenteel veranderd: waar vast werk vroeger de norm was, werkt nu meer dan een derde op tijdelijke contracten. Die onzekerheid beperkt mogelijkheden om toekomstplannen te maken die eerst vanzelfsprekend leken.
Maar ook juist in deze uitdagingen vinden generaties elkaar. Ouderen die zich aansluiten bij klimaatprotesten omdat ze een leefbare wereld willen doorgeven, en ervaren activisten die hun kennis delen met nieuwe bewegingen. Jongeren die nieuwe vormen van protest ontwikkelen en ouderen die hen steunen met hun jarenlange ervaring. In deze samenwerking ontstaat nieuwe hoop. Jong en oud verenigen zich in het besef dat echte vooruitgang vraagt om gezamenlijke actie en een lange adem.
Wat kan het Humanistisch Verbond bijdragen?
Als Humanistisch Verbond staan we in deze traditie van denkers en doeners. We zien hoe verworvenheden die met moeite verkregen zijn, actieve bescherming nodig hebben. We weigeren toe te staan dat wat in decennia is opgebouwd, in enkele jaren verdwijnt. Daarom creëren we ruimte voor het gesprek tussen generaties. Over de wereld die we willen doorgeven, over de waarden die we willen beschermen én ontwikkelen. Over hoe we niet alleen kunnen behouden wat waardevol is, maar ook kunnen bouwen aan wat nog komen moet. De keuzes die we nu maken, bepalen de wereld van morgen. We delen een onlosmakelijke menselijkheid en een kostbare, kwetsbare democratie. Samen kunnen we ervoor zorgen dat de strijd van vorige generaties niet voor niets is geweest en toekomstige generaties kunnen voortbouwen op alles wat wij nu beschermen.
Wil je meedenken over de toekomst? Bekijk onze activiteiten bij jou in de buurt.
Goed verhaal?
Dit en meer journalistieke verhalen lees je in HUMANIST, het tijdschrift van het Humanistisch Verbond.
