Tachtig jaar geleden, in een wereld vol puin en twijfel, kozen een paar moedige denkers voor hoop. Ze wendden zich niet af van de wereld, maar namen verantwoordelijkheid. Wat toen begon als een klein idealistisch initiatief, is uitgegroeid tot een brede beweging van denkers én doeners. Een beweging die je uitnodigt om dichterbij te komen.
Onze wortels
Laten we tachtig jaar teruggaan in de tijd. Nederland was nauwelijks bekomen van de Tweede Wereldoorlog. Steden en dorpen lagen in puin, maar vooral het vertrouwen in waarden, zekerheden én elkaar had diepe scheuren opgelopen. In die naoorlogse leegte, waarin veel mensen een gevoel van zinloosheid ervoeren – wat we ook wel ‘nihilismeʼ noemen – ontstond een verlangen naar een plek waar mensen opnieuw betekenis en richting konden vinden. Die plek ontstond op 17 februari 1946. Op deze denkwaardige dag verzamelden zich 206 mensen in het gebouw van Vrij Nederland aan de Keizersgracht in Amsterdam. Het doel: een organisatie oprichten die humanisten verenigt, opkomt voor de rechten van vrijdenkers én mensen helpt om hun leven zin en richting te geven, juist in een wereld die vaak uitzichtloos lijkt.
Eeuwenoude traditie
Inmiddels zijn we al acht decennia lang met talloze mensen verenigd in het Humanistisch Verbond. Onze huidige acties en activiteiten zijn dus gestoeld op stevige wortels. Maar de humanistische traditie gaat nog veel dieper dan dat. Onze wortels boren zich door aard- en tijdlagen heen, tot in de Klassieke Oudheid.
Stel je de wereld rond de Middellandse Zee voor, zoʼn 2500 jaar geleden. Geen moderne staten, maar stadstaten en rijken. In het zonlicht van het stadsplein van Athene, waar handelaren graan, olijfolie, aardewerk en textiel verkopen, discussiëren burgers over rechtvaardigheid, bestuur en de vraag wat een goed leven is. Socrates loopt op blote voeten door de stad en stelt lastige vragen. Wat is rechtvaardigheid? Hoe moet een mens leven om gelukkig te zijn? Zijn belangrijkste inzicht: ‘Het niet-onderzochte leven is het niet waard geleefd te wordenʼ.
Ook Jaap van Praag (1911 – 1981), de grondlegger van het Humanistisch Verbond, hield zelfreflectie en kritisch denken hoog in het vaandel. Net als Socrates vond hij dat je je leven actief moet onderzoeken, en je niet passief moet laten leiden door bestaande tradities of autoriteiten. Door bewust na te denken kun je je leven richting en betekenis geven. En daarmee een antwoord bieden op nihilisme.
Hoopvol de toekomst in
Ook vandaag zouden we cynisch of nihilistisch kunnen worden, wanneer we kijken naar alle oorlogen, internationale spanningen, klimaatverandering en sociale ongelijkheid. Wellicht zou Jaap van Praag ons voor ons 80-jarig jubileum nog steeds hetzelfde influisteren: nee, we moeten inderdaad niet naïef zijn en hopen dat het vanzelf goedkomt, maar het is wel belangrijk om te blijven vertrouwen in een positieve toekomst. Zijn gevleugelde uitspraak ‘Niets verwachten, alles hopenʼ vat dit mooi samen.
Vragen blijven stellen over de mens en de wereld ‘à la Socratesʼ dus, maar vooral ook je schouders onder die wereld zetten. Zo staat het Humanistisch Verbond er nu nog steeds in. We zijn een beweging van denkers én doeners, van mensen die elkaar inspireren en uitdagen om de wereld menswaardiger te maken. En die beweging willen we zo groot mogelijk maken. Wat begon met een handjevol idealisten en een duizendtal leden in het eerste jaar van het Humanistisch Verbond, is nu een beweging van meer dan 19.000 leden. Zoʼn 60.000 mensen volgen onze nieuwsbrief en ook het aantal volgers op sociale media blijft stijgen. We zijn er vast van overtuigd dat humanisme voor veel meer Nederlanders van waarde kan zijn. Zo weten we uit onderzoek dat ruim drie miljoen landgenoten zich identificeren met de humanistische waarden.
Dicht bij jezelf, dicht bij de ander
Daarom maken we het Humanistisch Verbond en onze kernzin ‘Dicht bij jezelf, dicht bij de ander’ in heel Nederland zichtbaar, zodat we minstens nóg tachtig jaar een grote beweging vormen. Misschien heb je onze campagne die we lanceerden op 17 februari, onze verjaardag,
voorbij zien komen op billboards langs snelwegen, misschien zag je een videospotje in de bioscoop, of hoorde je ervan op de radio.
Dat alles heeft Jaap van Praag in zijn tijd niet meegemaakt. Maar in onze nieuwe kernzin kon hij zich vast vinden. Van Praag zag humanisme expliciet als een evenwicht tussen persoonlijke autonomie en sociale verantwoordelijkheid. De mens als autonoom wezen dat betekenis zoekt, maar nooit zonder verantwoordelijkheid voor de ander. Humanisme is niet alleen een persoonlijke zoektocht, we hebben ook oog voor de ander én we werken samen aan verandering. Misschien zou hij nog wel het volgende vragen: ‘Hoe wordt dit in de praktijk waargemaakt?ʼ Of, ‘leven als humanist, hoe doe je dat?’ Van Praag was wars van vage idealen, hij vond dat humanisme geleefd en georganiseerd moet worden. Dat is precies wat we dit jubileumjaar willen stimuleren.
Kom dichterbij
In ons jubileumjaar prikkelen we je om extra dichtbij te komen – bij jezelf én bij de ander. Door stil te staan waar alles doordendert. Door het gesprek te kiezen waar muren lonken. Door zachter te worden wanneer de wereld verhardt.
In het hele land organiseren we initiatieven die humanisme beleefbaar maken. Niet als leer, maar als ervaring. Activiteiten die persoonlijke reflectie verbinden met ontmoeting. Die laten zien dat humanisme een houding is die morgen net zo nodig is als gisteren. Benieuwd? Klik hier. Samen blijven we gestaag bouwen aan een samenleving waarin iedereen zichzelf kan zijn én we naar elkaar omkijken. Dat deden we de afgelopen tachtig jaar. Dat doen we vandaag. En de komende tachtig jaar.
Goed verhaal?
Dit en meer journalistieke verhalen lees je in HUMANIST, het tijdschrift van het Humanistisch Verbond.
Al 80 jaar dichtbij
Stilstaan waar alles doordendert.
Het gesprek kiezen waar muren lonken.
Zachter worden wanneer de wereld verhardt.
Niet wegkijken, maar dichtbij blijven.
Dat is het Humanistisch Verbond.
Dicht bij jezelf, dicht bij de ander.
Vandaag. Al 80 jaar. Nog 80.
In ons jubileumjaar prikkelen we je
om extra dichtbij te komen – bij jezelf én bij de ander.
Oefen. Denk mee. Doe mee.
