Bruggen slaan tussen jong en oud: sommige mannen en vrouwen maken er hun levenstaak van. Anderen denken na over hoe je een connectie kunt maken met de abstracte toekomst. Vier portretten.
STIJN NEUTELEERS (46) is Socrateshoogleraar ‛Filosofie van duurzame ontwikkeling, vanuit een humanistisch perspectiefʼ aan de Universiteit van Maastricht, en universitair docent aan de Open Universiteit.
‛Een van de themaʼs waarmee ik me bezighoud is hoe we op het gebied van duurzaamheid het heden met de toekomst kunnen verbinden. De klimaatverandering is al op gang gekomen, maar in de perceptie van veel mensen blijft het iets abstracts, waardoor ze minder in actie komen dan zou moeten. Soms is het geen probleem om de kloof tussen heden en toekomst te overbruggen: dan is het belang van het heden in de lijn van dat van de toekomst. Door zonnepanelen op je dak te leggen kun je nu geld besparen én het is goed voor de toekomst.
Bij investeringen op het gebied van klimaatadaptatie die op de lange termijn goed zijn, maar die mogelijk een ongunstig effect hebben op de economische groei nu, wordt de keuze minder makkelijk. Je ziet dat veel mensen deze kwestie moreel inzetten: we hebben de plicht tegenover de toekomst om nu bepaalde opofferingen te brengen. Dat vind ik ook, ik zie alleen dat je daarmee niet iedereen overtuigt.
Toekomstgericht handelen is zo uitdagend omdat er geen wederkerigheid mogelijk is. We kunnen de toekomst niet straffen of belonen. En omgekeerd: de toekomst komt niet bij ons verhaal halen. Het is ook moeilijk om je een beeld te vormen van de toekomst. We weten niet hoe mensen dan zullen zijn. Misschien zijn ze dan wel halve robots? Empathie wordt vaak gezien als een voorwaarde voor moreel gedrag, en het is lastig om empathie op te brengen voor iets waarvan je geen beeld hebt.
' Het is moeilijk om je een beeld te vormen van de mensen in de toekomst. Misschien zijn ze dan wel halve robots? '
Om mensen te bereiken die geen spontane link hebben met duurzaamheidsproblematiek laat ik me inspireren door een basisidee van collega-filosoof Samuel Scheffler: beeld je in dat dertig dagen na je dood ook alle andere mensen zouden komen te overlijden. Wat
zou dat betekenen voor je leven nu? Je zult merken dat een aantal van je activiteiten aan waarde verliezen. Misschien ben je bezig met het ontwikkelen van een geneesmiddel tegen kanker. Waarom zou je daar nog tijd in steken? Als je daarbij stilstaat, zie je dat je vaker deel uitmaakt van projecten die langer meegaan dan je eigen leven. Door je daarvan bewust te zijn, ben je misschien eerder bereid om voor de toekomst in actie te komen. Tegelijkertijd, en dat is ook voor humanisten interessant, kan dat je eigen beleving van betekenis verrijken.
Als je je ervan bewust bent dat het belang van je activiteiten je eigen leven overstijgt, ga je ze ook meer waarderen in het nu.
Misschien kunnen we door deze andere manier van kijken meer mensen een connectie laten maken met de toekomst. Of het lukt, weet ik niet, maar dat is wel mijn drijfveer.ʼ
Hoe kunnen we goed voor de aarde te zorgen, niet alleen voor onszelf, maar ook voor toekomstige generaties? Bekijk ons programma Ecohumanisme.
Goed verhaal?
Dit en meer journalistieke verhalen lees je in HUMANIST, het tijdschrift van het Humanistisch Verbond.
Meer portretten van bruggenbouwers
A list of posts
Prikkelende interviews, verdiepende essays en verhalen van mensen over menselijkheid – je vindt het in HUMANIST! Drie keer per jaar niet te missen verdieping en verlichting. Leden ontvangen het blad gratis. Voor 6 euro per maand ben je al lid. Doe met ons mee, word lid!