Waarom we de komst van zomer bewust willen vieren 

Terwijl agenda’s vollopen en de zomer voor veel mensen voelt als nóg meer plannen, prikkels en beweging, nodigt ‘Zomer aan zet’ juist uit tot vertraging. Op zondag 21 juni komen bezoekers in de Metaal Kathedraal in Utrecht samen om stil te staan bij de overgang naar de zomer – een seizoen van licht, energie en groei.

Filosoof en schrijver Lieke Knijnenburg deelt reflecties over tijd, aandacht en rust, terwijl singer-songwriter Gerson Main de ochtend muzikaal omlijst.

‘Als filosoof denk ik veel na over productiviteit en onze relatie tot tijd: over hoe we in deze samenleving bijna zijn geprogrammeerd om het leven te optimaliseren. Alsof iedere minuut nuttig moet zijn en alsof rust iets is dat je eerst moet verdienen. Dat begon overigens ooit als een persoonlijke frustratie. Waarom voel ik me schuldig als ik niets doe? En wat ís niets doen eigenlijk?’

‘We leven in een tijd waarin alles doorgaat. Werk loopt door in vrije tijd, gesprekken blijven eindeloos openstaan op WhatsApp, je bent altijd bereikbaar. Er is bijna geen duidelijk begin of einde meer. Alles vloeit in elkaar over. Dat geeft vaak een gejaagd en vervreemd gevoel, alsof tijd door je vingers glipt.’

‘Juist daarom vind ik rituelen zoals een seizoensviering waardevol. Toen ik werd gevraagd om iets te vertellen tijdens Zomer aan zet, voelde dat meteen logisch. Ik ben me de laatste tijd namelijk veel bewuster bezig gaan houden met de seizoenen. Niet eerder viel het me zó op dat de bomen weer groener worden en dat het langer licht blijft, bijvoorbeeld, en daar gaan allerlei andere zaken en energieën mee gepaard.’

Natuurlijke overgang 

‘Een seizoensviering markeert voor mij een overgang. Een soort drempel in de tijd. Even stilstaan bij wat geweest is; ruimte maken voor iets nieuws. De Koreaans-Duitse filosoof Byung-Chul Han schrijft daar mooi over: dat we in onze lineaire, altijd voortdenderende tijdservaring de drempels kwijt zijn geraakt. Terwijl mensen zulke overgangen nodig hebben om betekenis te geven aan hun leven.’

‘Seizoenen laten ook iets anders zien over tijd. Niet lineair, maar cyclisch. Niet altijd vooruit, omhoog, meer. Er is een tijd van groeien, maar ook een tijd van rust. En die rust is niet minder waardevol. Dat vind ik misschien wel een van de belangrijkste lessen van de natuur. Niet alles kan altijd.’

‘Voor mij staat de zomer symbool voor vertraging. Voor lege tijd. Voor ruimte. Ik moet dan vaak denken aan vroeger, aan die eindeloze zomervakanties als kind. Zes weken waarin alles openlag. Waarin dagen zich uitstrekten en niets echt hoefde. Dat gevoel van tijd ben ik als volwassene grotendeels kwijtgeraakt. Nu voelt vrije tijd vaak alsof je die moet plannen, beheren en optimaal benutten. De zomer vraagt daarentegen iets heel anders van ons: als het warm is, kun je niet blijven rennen. Je moet vanzelf vertragen. Ik hoorde laatst van een vriend die naar Barcelona verhuisde dat mensen daar langzamer lopen. Het klimaat daar dwingt een ander ritme af.’

Verrast worden dankzij vertraging

‘Wat ik interessant vind, is dat veel mensen zeggen te verlangen naar rust, naar niets doen, naar even met rust gelaten worden. Maar de momenten waarop ik me zelf echt vrij voel, zijn vaak niet de momenten waarop ik alleen ben en niemand iets van me wil. Vrijheid zit voor mij eerder in betekenisvolle aandacht. In ergens helemaal in opgaan. In gesprekken, muziek, dans, vriendschap. In geraakt worden door iets wat je niet had gepland. Dat staat haaks op de controlemodus waarin veel van ons leven zich afspeelt. We willen alles managen, optimaliseren, efficiënt maken. Maar juist daardoor sluiten we ons soms af van verrassing, inspiratie en echte ontmoeting, terwijl dat vaak de momenten zijn waarop je je het meest levend en ontspannen voelt.’

‘Ik hoop dat een bijeenkomst als Zomer aan zet mensen even uit die constante stroom haalt. Dat het iets in je opent, en dat je weer even voelt dat je onderdeel bent van een groter ritme dan alleen agenda’s, meldingen en lijstjes. Dat je je omgeving weer echt waarneemt. En ik vind het mooi dat deze viering niet alleen uit gesprekken bestaat, maar ook uit muziek en misschien zelfs dans. Ik zeg weleens: ik wil meer leven zoals ik dans. Minder gecontroleerd. Minder bezig met hoe het eruitziet. Méér aanwezig in het moment zelf.’

‘Misschien is dat uiteindelijk ook wat de zomer symboliseert. Niet alleen ontspanning, maar een andere verhouding tot tijd. Een uitnodiging om even niet alles vast te willen houden. Om je te laten verrassen door wat ontstaat wanneer je vertraagt.’

Hedwig Wiebes

Freelance journalist