Humanifest Leiden: Laten we ons leiden door technologie, of geven we zelf richting?
Op 21 juni, Wereldhumanismedag, komen we in Leiden samen voor Humanifest. Dat is niet zomaar een bijeenkomst. Het is een moment waarop we, midden in alles wat doordendert, even stil kunnen staan en onszelf een eerlijke vraag kunnen stellen: wat betekent het eigenlijk om mens te zijn in deze tijd?
Voorzitter van Humanistisch Verbond afdeling Leiden Lisa van Zanen vertelt hoe dit festival juist nu uitnodigt om opnieuw richting te geven aan die vraag.
‘Dit jaar vieren we het 80-jarig bestaan van het Humanistisch Verbond. Tachtig jaar waarin we hebben nagedacht over vrijheid, verantwoordelijkheid en menselijke waardigheid. Maar als ik naar de wereld van nu kijk, zie ik hoe snel alles verandert. Technologie is niet langer iets buiten ons; het maakt overal deel van uit.’
‘Dat doet iets met ons. Natuurlijk brengt technologie veel moois: toegang tot kennis, nieuwe vormen van verbinding, kansen die er eerder niet waren. Maar tegelijkertijd is er die onrust, de continue prikkels, en mensen die steeds vaker alleen nog hun eigen mening terughoren, gevangen in hun eigen bubbel. Verharding, eenzaamheid, het gevoel dat er iets ontbreekt, zonder precies te weten wat.’
' In hoeverre maken wij nog zelf onze keuzes, in deze tijd waarin algoritmes voor een groot deel onze aandacht sturen? '
Spanningsveld tussen mens-zijn en technologie
‘Kijk, als we zeggen dat we vrije, denkende mensen zijn, dan moeten we ook durven kijken naar wat ons beïnvloedt. Naar de algoritmes die onze aandacht sturen. Naar de prikkels die ons gedrag vormen. En naar de vraag: in hoeverre maken wij nog zelf onze keuzes? Het thema van dit jaar – Tussen hartslag en algoritme, waarden in tijden van verandering – komt precies daaruit voort. Het gaat over die spanning tussen wat menselijk is en wat technisch wordt. Over hoe we ons verhouden tot een wereld die steeds sneller, slimmer en efficiënter wordt. En vooral: welke waarden ons helpen om daarin richting te houden.’
‘We openen de dag met een lezing van hoogleraar wijsgerige antropologie Jos de Mul, die spreekt over de toekomst en onze relatie met technologie. Zijn boodschap is onder meer dat we niet alle antwoorden hoeven te hebben. Integendeel; het gaat erom dat we de juiste vragen leren stellen. Dat we een handelende mens blijven. Iemand die niet passief meebeweegt, maar bewust kiest. Daarna gaan we met elkaar in gesprek. In dialoog, in workshops, in ontmoeting. Niet als toeschouwer, maar als deelnemer. We vragen mensen om hun verbeeldingskracht te gebruiken. Om na te denken over de komende tachtig jaar. Over wat we belangrijk vinden, en waarom.’
‘Wat ik zelf mooi vind, is dat het niet alleen bij praten blijft. Er is ook ruimte om te ervaren. In de foyer is bijvoorbeeld een AI Future Parade te zien, waar technologie op een toegankelijke manier tastbaar wordt. Ik hoop dat mensen daar niet alleen met scepsis naar kijken, maar ook met nieuwsgierigheid. En aan het einde van de dag gaan we met elkaar formuleren wat we willen meenemen naar de toekomst. Een soort gezamenlijke richting. Dat is voor mij ook humanisme: niet iets dat af is, maar iets dat voortdurend in beweging is.’
Onderdeel van iets groters
‘Wat ik hoop dat mensen meenemen? Misschien wel drie dingen. Vertrouwen, nieuwsgierigheid en verwondering. Vertrouwen in wat wij als mensen kunnen, ondanks alle onzekerheid. Nieuwsgierigheid naar wat er komt, in plaats van alleen angst voor wat verandert. En verwondering, omdat we onszelf blijven zien als onderdeel van iets groters dat we nog lang niet volledig begrijpen.’
‘Ik merk zelf dat hoe meer ik me verdiep in technologie, hoe minder zwart-wit mijn beeld wordt. Ja, er zijn mechanismen die onze aandacht sturen. Ja, er zijn krachten die invloed hebben op ons gedrag. Maar juist daarom vind ik het belangrijk dat we ons daar bewust van worden. Dat we niet alleen kritisch zijn, maar ook onderzoeken hoe we diezelfde kennis kunnen inzetten voor iets dat ons verder helpt. Voor verbinding, voor gelijkwaardigheid, voor zingeving.’
‘Humanifest geeft geen kant-en-klare antwoorden, maar scherpt je blik en laat voelen dat je zelf onderdeel bent van het grotere geheel. Want de vraag blijft: laten we ons leiden, of geven we richting? Ik hoop dat mensen naar huis gaan met het besef dat ze daarin invloed hebben — en de beweging voelen om daar ook echt iets mee te doen.’
80 jaar humanistisch verbond
Tachtig jaar geleden begon het Humanistisch Verbond met fundamentele vragen over vrijheid, verantwoordelijkheid en menselijke waardigheid. Vandaag stellen we die vragen opnieuw – nu in een tijd van algoritmes, AI en digitale bubbels. Hoe blijven we autonoom in een wereld die ons gedrag steeds meer beïnvloedt? Hoe bewaken we onze capaciteit tot vrij denken?
Deze vragen zijn niet nieuw, maar krijgen nieuwe urgentie. Want humanisme betekent niet vasthouden aan oude antwoorden, maar voortdurend onderzoeken wat ons mens maakt. Ook, en juist, wanneer de wereld radicaal verandert.
Vier Wereldhumanistmedag in Leiden
Enthousiast geworden? Je bent van harte uitgenodigd bij Humanifest Leiden.
