1946. De geboorte van het Humanistisch Verbond
In 1946 ontstond het Humanistisch Verbond. Wat begon met een handvol idealisten groeide uit tot een beweging van duizenden mensen die bouwen aan een samenleving waar iedereen zichzelf kan zijn én we naar elkaar omkijken. Dicht bij jezelf, dicht bij de ander.
Op 17 februari 1946 werd in Amsterdam een beweging geboren die uitgroeide tot een thuis voor tienduizenden mensen: het Humanistisch Verbond. De kiem ervan werd gelegd in een tijd waarin Nederland nog nauwelijks bekomen was van de Tweede Wereldoorlog. Steden en dorpen lagen in puin, maar vooral het vertrouwen in waarden, zekerheden en in elkaar had diepe scheuren opgelopen. In die naoorlogse leegte, waarin veel mensen een gevoel van zinloosheid ervoeren – wat we ook wel ‘nihilisme’ noemen – ontstond een verlangen naar een plek waar mensen opnieuw betekenis en richting konden vinden.
Er was eens… een vergadering van humanisten
Die plek begon vorm te krijgen op zaterdag 17 november 1945 in Hotel Noord-Brabant. Tien bevlogen denkers en idealisten, onder wie Jaap van Praag en Jan Brandt Corstius, kwamen samen uit bezorgdheid dat de buitenkerkelijke mens steeds geïsoleerder raakte. Dat humanisme, met al zijn rijke variaties – sceptisch, positivistisch, creatief en kosmisch – dreigde te verdwijnen in de marge.
Hun vraag was simpel én urgent: Hoe geven we humanisme een herkenbare, sterke plek in Nederland? Het antwoord volgde snel: er moest een vereniging komen. Een plek waar mensen die de mens centraal stellen elkaar konden vinden, waar ruimte was voor nuance en verschil, maar met één gedeelde basis: eerbied voor de mens als drager van waarden, en de bereidheid om in te grijpen wanneer die waarden bedreigd worden. Die overtuiging vormt tot op de dag van vandaag de kern van het Humanistisch Verbond.
De officiële oprichting
In de maanden die volgden werden de plannen verder uitgewerkt en ontvingen zo’n 800 humanisten een uitnodiging voor een historische vergadering op 17 februari 1946. Uiteindelijk verzamelden 206 mensen zich in het gebouw van Vrij Nederland aan de Keizersgracht in Amsterdam.
Daar werd de eerste Beginselverklaring besproken en aangenomen – een document dat nog altijd een belangrijke leidraad vormt voor het Verbond. Toen de voorzitter laat in de middag de bijeenkomst sloot, voelden velen dat er iets wezenlijks was gebeurd. Er lag een enorm werkveld voor hen, maar ook een gedeeld besef dat er een nieuw hoofdstuk was begonnen.
En de geschiedenis gaf hen gelijk: die dag werd niet zomaar een vereniging opgericht, maar een levensbeschouwelijke beweging die sindsdien decennialang een vaste plaats inneemt in het Nederlandse maatschappelijke landschap.
Een snel groeiende beweging
Na de oprichting kreeg het Humanistisch Verbond al snel steeds duidelijkere vormen. Er verscheen een Mededelingenblad, en het tweede nummer kon al melden dat het ledenaantal de 1.000 had overschreden. In maart 1947 ontstonden de eerste afdelingen – toen nog ‘plaatselijke gemeenschappen’ genoemd. Rotterdam beet het spits af, gevolgd door Gouda, Den Haag, Arnhem, Hengelo, Groningen en vele anderen. Vanaf het begin vormden deze lokale groepen het kloppende hart van de beweging.
Het aantal leden bleef groeien:
- 1948: bijna 4.000 leden
- 1955: 10.000 leden
- Vandaag: zo’n 19.000 mensen zijn aangesloten bij het Humanistisch Verbond
Maar niet alleen het ledenaantal groeide; ook de activiteiten namen razendsnel toe. Zo waren er wekelijkse radiouitzendingen op de V.A.R.A., verscheen het maandblad Mens en de Wereld, werd de humanistische studentenvereniging Socrates opgericht, vonden lezingen door het hele land plaats en verschenen talloze artikelen in onder meer Het Parool. Humanisme kreeg een stem en een gezicht – zichtbaar, hoorbaar, herkenbaar.
Een thuis voor humanisten – toen, nu en in de toekomst
Sinds 1946 is het Humanistisch Verbond meer dan een vereniging: een beweging van denkers en doeners, van mensen die elkaar inspireren en uitdagen om de wereld menswaardiger te maken. Een thuis voor iedereen die vanuit eigen kracht én met oog voor de ander betekenis wil geven aan het leven. Waar ruimte is voor twijfelen én voor dromen, voor denken én voor doen.
Sluit je aan bij een traditie van vernieuwers en wereldverbeteraars. Kom dicht bij jezelf en dicht bij de ander.
Dicht bij jezelf, dicht bij de ander
Blijf dicht bij onze beweging. Ontvang elke maand inspiratie voor een betekenisvol leven, samen met al 50.000 anderen.
