Houvast in chaotische tijden – HGV symposium 2025

Merlijn Twaalfhoven, componist en sociaal-kunstzinnig pionier, neemt ons mee in zijn zoektocht naar verbeeldingskracht en verbondenheid in een wereld waarin we verdeeld en vervreemd zijn geraakt. Vanuit zijn ervaring in conflictgebieden, culturele projecten en maatschappelijke initiatieven laat hij zien hoe we de kunstenaar in onszelf kunnen aanspreken als bron van hoop, moed en creativiteit. Zijn verhaal ademt actie, zingeving en het doorbreken van vastgeroeste denkpatronen.

Bram van Boxtel, promovendus aan de Universiteit voor Humanistiek, brengt een filosofisch-humanistische verdieping in het gesprek. In zijn onderzoek stelt hij dat onze fixatie op controle en maakbaarheid ons vervreemdt van de wereld. Aan de hand van Hartmut Rosa’s resonantietheorie bevraagt hij het humanisme, dat verstrengeld lijkt met deze beheersingsdrang: is het mogelijk een humanisme te denken waarin de mens niet de meester en heerser van de wereld is? Wat verandert er als we relationaliteit, openheid en geraakt worden centraal stellen? Dit ecohumanisme vereist volgens Bram van Boxtel een nieuwe ethos van aandacht, openheid en betrokkenheid.

Je kunt kiezen uit zes inspirerende workshops:

Het werk dat weer verbindt – met Jette van Ravesteyn en Hilde van ’t Klooster: over hoop en verbondenheid in tijden van ecologische en sociale crisis, gebaseerd op het werk van Joanna Macy.

Harttaal (Proprioceptive Writing) – met Wies Enthoven: een bevrijdende schrijfmethode voor diepgaande reflectie en het vinden van je eigen stem.

Ben jij meer dan een chatbot? – met Ronald Hünneman: een verkenning van AI, menselijkheid en de unieke waarde van geestelijke verzorging in een digitale wereld.

VOLGEBOEKT: De stem van hoop en wanhoop – met Eva Smit: ervaar stembevrijding als expressie van wat in jou leeft, voorbij woorden, voorbij oordeel.

VOLGEBOEKT: Humanistisch mediteren in een wereld die wankelt – met Nathalie van den Berg: over aandacht, stilte en richting vinden binnen de humanistische levensbeschouwing.

VOLGEBOEKT: Kunst & Hoop – met Hans Alma en Rob Vos:
hoe kunst en verbeeldingskracht kunnen helpen bij het vinden van betekenis, met de verbeeldingscyclus als praktische werkvorm.

Stand-up filosoof, zinvinder en theatermaker Laura van Dolron sluit ons symposium af met een persoonlijke en indringende Live Column: een ter plekke geschreven reflectie, vol humor, troost en scherpe observaties. In haar unieke genre stand-up philosophy zoekt ze samen met het publiek naar wat schuurt en wat verbindt, naar schoonheid en mogelijkheden, juist in verwarrende tijden.

“Ik wil kwetsbaarheid een podium geven. Ik beschouw mijn publiek als mijn beste vriend, als vertrouweling. Samen met hen probeer ik een etage te zakken – van het hoofd naar het hart.”

Vanuit de indrukken van de dag, de gesprekken en gevoelens in de zaal, smeedt Laura een gesproken slotwoord dat raakt en beweegt. Ze ontregelt, ontroert en nodigt uit tot een dieper voelen. Een reflectie op houvast, hoop en menselijkheid , precies wat we nodig hebben in een wereld vol verandering.

Deze afsluiting vormt een intiem moment van bezinning, waarin kwetsbaarheid geen zwakte is, maar een bron van kracht en verbinding.

Een ervaringsgerichte workshop voor wie zich grote zorgen maakt over wereldwijde problemen waar we als mensheid voor staan zoals: de klimaatcrisis, toenemende ongelijkheid en opkomend fascisme, die tegelijkertijd vinden dat onze collectieve respons achterblijft bij de ernst van deze problematiek. We werken met Het werk dat weer verbindt, van Joanna Macy. Een methode die onder andere put uit systeemdenken, diepe ecologie, de sociale rechtvaardigheidsbeweging en spirituele inzichten vanuit verschillende tradities. We proeven van dit werk en doorlopen aan de hand van verschillende oefeningen en rituelen een spiraal van: gronden in dankbaarheid, pijn eren voor de wereld, met nieuwe en oude ogen zien en weer verder gaan. Vervolgens gaan we dieper in op achterliggende theorie en verkennen we onze rol als geestelijk verzorgers met betrekking tot deze grote thema’s. Het doel is om ‘ons vermogen te versterken de realiteit te zien zoals die is, om daar vervolgens met moed, mededogen en creativiteit op te reageren.

Hilde van ´t Klooster is geestelijk verzorger in de klimaatsector en in de ouderenzorg. Als trainer Actieve Hoop ondersteunt ze mensen bij verbinding en veerkracht in deze uitdagende tijd, tijdens verdiepingsdagen en de Klimaatvrijplaats. Ze vindt inspiratie onder meer in natuur, het werk van Joanna Macy en de rijke traditie van systemisch werk.

Jette van Ravesteyn is ervaren activist en trainer bij de Klimaatvrijplaats en heeft als geestelijk verzorger gewerkt in de gevangenis, ouderenzorg en psychiatrie. Ze heeft een achtergrond in permacultuur, verdiept zich in somatic experiencing en heeft eindeloze interesse en liefde voor mensen, gemeenschappen, systemen, bomen, insecten en muziek.

Hoe ga je om met de uitdagingen die in deze tijd met een sneltreinvaart op ons afkomen? Hoe hou je vast aan wat jij tot in het diepst van je botten zeker weet? En hoe geef je daar woorden aan? Bij Harttaal gaat het altijd over het vertrouwen hebben in je eigen denken en voelen. Je onderzoekt door te schrijven de verhalen die zich in de loop van je leven hebben gevormd en die bepalend zijn voor hoe jij op situaties reageert. Kortom, hoe het is om te leven met de ervaringen en de kennis die uitsluitend jij bezit.

Dankzij het volgen van een simpel schrijfritueel dat je focus versterkt, ben je tegelijkertijd bezig met expressie, het schrijven als uitlaatklep, als met een diepgaande vorm van reflectie die vaak tot verrassende, nieuwe inzichten en perspectieven leidt.

Het is een onderzoekende, reflectieve manier van schrijven, waarbij je bereid bent om jezelf op een open en eerlijke manier te bevragen. (Eerdere schrijfervaring is niet nodig.)  Niet alleen je bewustzijn breidt zich nog verder uit, maar je wordt ook vaardiger in het ontdekken van een ‘schrijfstem’ die je bijvoorbeeld voor een artikel of boek kunt gebruiken. Deze bevrijdende vorm van schrijven kun je overal beoefenen.

Wies Enthoven is een ervaren journalist en schrijver (van o.a. Bange Helden, Het Oudste Dochter Effect). Zij is psycholinguïst en oprichter van Harttaal waarmee zij een toegankelijke Amerikaanse schrijfmethode naar Nederland heeft gebracht. In haar studio in Amsterdam geeft zij zowel schrijftrainingen aan groepen als individuele begeleiding bij het schrijven. 

De wereld verandert razendsnel. Elke dag verschijnen er nieuwe technologische snufjes, sociale mediaplatforms en steeds geavanceerdere vormen van kunstmatige intelligentie (AI). Steeds meer mensen gebruiken AI-tools, zoals ChatGPT,  om gesprekken te voeren over levensvragen, ethiek en het levenseinde. Hun ervaringen zijn vaak positief: AI reageert geduldig, empathisch, geeft inzichtelijke antwoorden en is altijd beschikbaar mits je een betaald abonnement hebt. Maar deze opkomst van AI roept fundamentele vragen op.

Wat betekent het nog om mens te zijn, als machines ons op zoveel vlakken lijken te overtreffen? Hoe behouden we echte verbinding met anderen en met de wereld om ons heen, als steeds meer aspecten van ons leven zich online afspelen? En wat betekent dit alles voor jouw rol als geestelijk verzorger? Heb je nog wel iets unieks toe te voegen? En zo ja, wát dan precies?

In deze workshop verkennen we deze vragen samen. We beginnen met een verkennende, theoretische stap: wat verstaan we onder AI? Welke vormen bestaan er? Wat zijn de verschillen en welke ontwikkelingen zijn zorgwekkend of juist hoopvol? Vervolgens maken we de vertaalslag naar het vak van geestelijk verzorger: waarin schuilt de unieke kracht van menselijke begeleiding? Waar maken wij als geestelijk verzorgers het verschil of moeten we ons voorbereiden op een toekomst waarin onze rol radicaal verandert of zelfs verdwijnt?

Ronald Hünneman is ICT’er en filosoof. Hij werkte als leerplichtambtenaar, groepsleerkracht en universitair docent. Tegenwoordig schrijft hij boeken (onder andere over menselijk contact), en hij verzorgt lezingen, workshops en cursussen.

Alles wat in ons leeft kan gevoeld, geuit, gedeeld worden. Misschien hebben we daar zelfs wel heel erg behoefte aan, maar is het soms lastig om de juiste woorden of de juiste manier te vinden om iets te delen. In stembevrijding gebruiken we onze stem (ook woordeloos) om bij ons gevoel te komen en onze innerlijke leefwereld tot uitdrukking te brengen. Als we met elkaar aandacht hebben voor de innerlijke hoop en wanhoop die deze tijden soms oproepen, zonder dat daar per se woorden of een oplossing voor zijn, dan kan dat ons bekrachtigen in een gevoel van verbinding en samen sterk staan en ons innerlijke vuur weer voeden. In deze workshop gaan we bezig met stemgeluid en zingen, eerst voorzichtig verkennend wat deze manier van zelfexpressie voor jou kan betekenen, maar misschien ook wel uitbundig en vol gevoelde ervaringen. Het gaat niet over goed kunnen zingen, het gaat over dat wat er in ons leeft, en dat dat erkend mag worden, gehoord en gedeeld, met jouw stem precies zoals die is.

Eva Smit werkt als vrijgevestigd humanistisch geestelijk verzorger voor Centrum voor Levensvragen en voor Imindlife. Zij is stembevrijder (wat haar betreft zingende geestelijke verzorging), geeft vrolijke muzieklessen aan kinderen en houdt muzikale bezinningsavonden waarin het samen zingen van mooie eenvoudige betekenisvolle liederen centraal staat.

Hoe kan meditatie houvast bieden in een wereld die onder druk staat? In deze workshop verkennen we meditatie als levensbeschouwelijke oefening binnen het humanisme. In een tijd van maatschappelijke en persoonlijke ontwrichting biedt meditatie een rustpunt om aandacht te geven aan wat er in ons leeft, en hoe we ons verhouden tot de wereld om ons heen. Het geeft je concrete handvatten om meer te leven vanuit je waarden en om te gaan met gevoelens van onrust en onzekerheid. Hoewel meditatie vaak geassocieerd wordt met boeddhisme of mindfulness, gaan we in deze workshop op zoek naar de eigen humanistische invulling ervan.

We staan stil bij verschillende vormen van meditatie, oefenen samen en laten ons inspireren door filosofische bronnen over aandacht, onderscheidingsvermogen en stilte.

Nathalie van den Berg is docent existentiële zorg aan de Hogeschool Windesheim. Ze heeft een achtergrond als humanistisch geestelijk verzorger bij defensie en mindfulnesstrainer.

Als geestelijk verzorger begeleid je mensen in hun zoektocht naar wat voor hen van waarde is: wat richting geeft, inspireert en motiveert. Ook in een seculiere context kun je dat zoeken verbinden met wat mensen heilig is. In het domein van het heilige ben je een geoefende pelgrim die een eindje meeloopt en samen nieuwe mogelijkheden verkent: voor hoop in een ontmoedigende situatie, voor een gebaar dat kracht geeft, of een woord dat richting biedt. Daarbij is verbeeldingskracht essentieel. Niet als ontsnapping aan de werkelijkheid, maar als manier om aandachtig te onderzoeken wat er mogelijk is in het hier en nu. In deze workshop ontdek je hoe je die verbeeldingskracht kunt oefenen én professioneel kunt inzetten. Je leert werken met verhalen, rituelen, poëzie en kunst om mensen te begeleiden bij levens- en zingevingsvragen. We maken gebruik van het Boekje vol humanisme, een bundel met humanistische bronnen die raken en aanzetten tot reflectie. Collega HGV’er Rob Vos, mede-auteur van het boek, licht enkele kunstwerken toe. Daarna neemt Hans Alma je mee langs diverse inspiratiebronnen en introduceert zij de verbeeldingscyclus: een werkvorm die kunst en zingeving op betekenisvolle wijze verbindt met geestelijke verzorging.

Hans Alma is hoogleraar geestelijke zorg en religieus-humanistische zingeving aan de Faculteit Religie en Theologie van de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij onderzoekt de rol van verbeelding in relatie tot zingeving en levensbeschouwing, en de implicaties hiervan voor religieus humanisme. Zij heeft tevens een eigen praktijk op het gebied van coaching en training, een ‘werkplaats voor zinvol leven en werken. ’Tijdens de training werkt ze vanuit haar boek ‘De kunst van pelgrimeren’.  

Rob Vos is geestelijk verzorger in Tergooi MC vanuit humanistische levensvisie. Hij is initiatiefnemer van het ‘Boekje vol Humanisme’ dat hij ontwikkelde in samenwerking met het Humanistisch Verbond. Eerder was hij tien jaar professioneel beeldend kunstenaar.