Hoe denken jong en oud over genderdiversiteit?
Jongeren zijn tolerant over genderdiversiteit en ouderen niet, zo is vaak het beeld. Volgens wetenschapper Marijke Naezer liggen de verschillen tussen generaties genuanceerder.
Marijke Naezer is cultureel antropoloog en genderstudies-wetenschapper. Ze werkt als zelfstandig onderzoeker, spreker, auteur en adviseur. In haar werk staan gender, diversiteit, seksualiteit en sociale veiligheid centraal. Ze doet onderzoek voor onder meer universiteiten en maatschappelijke organisaties.
‘De verschillen tussen generaties zijn niet supergroot. Het is al helemaal niet zo dat jongeren per definitie positief zijn over genderdiversiteit en ouderen er allemaal moeite mee hebben. In de Lhbtiqa+ monitor 2024 kregen mensen bijvoorbeeld verschillende stellingen voorgelegd, zoals: ‘Transgender vrouwen zijn geen echte vrouwen’, ‘Er is iets mis met mensen die geen man of vrouw zijn’ en ‘Ik zou het een probleem vinden als mijn kind op school les krijgt van een transgender docent’. Op basis van de antwoorden werden deelnemers ingedeeld als positief, neutraal of negatief tegenover transgender en non-binaire personen. Daaruit komt geen eenvoudige tegenstelling tussen jong en oud naar voren. Zo is 78% van de vijftigers positief over transgender personen. De andere leeftijdsgroepen (16-30, 30-40, 40-50, 60-70 en >70) liggen dicht bij elkaar: 68 á 69 procent is positief. En vijftigers en zestigers zijn ook het minst vaak negatief over trans mensen (respectievelijk 7 en 6 procent is negatief, tegenover 12 tot 16 procent bij de andere leeftijdscategorieën).
' Het stereotype van de tolerante jongere en de behoudende oudere houdt geen stand. '
De 18- tot 30-jarigen hadden bovendien, samen met de zeventig plussers, minder vaak een positieve attitude ten opzichte van non-binaire mensen dan mensen uit de andere leeftijdscategorieën. Ik zou daar alleen geen al te grote conclusies aan willen verbinden. De verschillen tussen generaties zijn relatief klein, en verschillen binnen de categorieën zijn groot. Het stereotype van de tolerante jongere en de behoudende oudere houdt in ieder geval geen stand.
Waarom de jongste groep relatief negatief is over non-binaire mensen, vind ik moeilijk te verklaren. Het is een vrij recente ontwikkeling en we moeten nog zien hoe die zich de komende jaren verder ontwikkelt. Wat wel voor alle generaties geldt, is dat zij leven in een steeds sterker gepolitiseerd informatielandschap.
Een veelvoorkomend misverstand is dat genderdiversiteit iets nieuws is. Mensen horen er nu vaker over. Daardoor kunnen zij denken: dit is iets van deze tijd, het is een hype of een modeverschijnsel. Dat idee kwam ook terug in de monitor. Mensen kregen bijvoorbeeld de stelling voorgelegd: ‘Tegenwoordig zijn meer mensen transgender. Ik vind het een modeverschijnsel of rage.’ Een vergelijkbare stelling ging over non-binaire mensen. Ongeveer een derde van alle mensen is het hier mee eens. Wanneer je zelf cisgender bent, kan informatie over genderdiversiteit nieuw voor je zijn. Maar dat jij er nu pas over hoort, betekent niet dat het verschijnsel nieuw is. Genderdiversiteit heeft altijd bestaan. Mensen hadden er alleen niet altijd de woorden voor of konden er niet openlijk voor uitkomen.
' Vrouwen en non-binaire mensen zijn positiever over transgender personen dan mannen. '
Een verschil dat ik veel opvallender en zorgwekkender vind dan de generatieverschillen, is dat tussen mannen, vrouwen en non-binaire genderminderheden. Van de mannen heeft bijvoorbeeld 60 procent een positieve houding tegenover transgender personen en 16 procent een negatieve, blijkt uit de lhbtiqa+ monitor. Bij vrouwen is 79 procent positief en 5 procent negatief. Bij non-binaire genderminderheden is, niet zo verrassend, 100 procent positief.
Bij de opvattingen over non-binaire mensen zie je eveneens een groot verschil. Van de mannen is 44 procent positief en 22 procent negatief. Bij vrouwen gaat het om 61 procent positief en 12 procent negatief. Bij de non-binaire genderminderheden is opnieuw 100 procent positief. Dat zijn duidelijke verschillen, waarbij mannen dus in negatieve zin opvallen.
Dat heeft er volgens mij onder andere mee te maken dat traditionele mannelijkheid sterk samenhangt met het afwijzen van alles wat als vrouwelijk of niet-mannelijk wordt gezien. Voor mannen kan het afwijzen van genderdiversiteit een manier zijn om tegenover anderen hun eigen mannelijkheid te bevestigen: kijk mij eens een echte man zijn. Dat effect zie je vooral in groepen. Individueel hebben jongens en mannen vaak meer ruimte om twijfel of kwetsbaarheid te tonen. In een groep kan er stoerdoenerij ontstaan en kunnen mannen tegen elkaar opbieden. Niemand wil degene zijn die afwijkt of zegt: jongens, waar zijn we eigenlijk mee bezig? Bovendien is het voor cisgender mannen wellicht moeilijker is om empathie te voelen met genderminderheden, omdat zij vanuit hun eigen ervaring niet weten hoe het is om vanwege je gender gediscrimineerd te worden.
' Voor mannen kan het afwijzen van genderdiversiteit een manier zijn om te bewijzen: kijk mij eens een echte man zijn. '
Negatieve opvattingen ontstaan niet vanzelf. Er wordt ontzettend veel mis- en desinformatie over genderdiversiteit verspreid. Uit onderzoek van het European Parliamentary Forum for Sexual and Reproductive Rights blijkt dat tussen 2009 en 2018 meer dan 700 miljoen Amerikaanse dollar is geïnvesteerd in Europese anti-genderbewegingen. In de periode van 2019 tot en met 2023 ging het zelfs om 1,18 miljard dollar, afkomstig van 275 actoren uit Europa, Rusland en de VS. Daar zitten religieuze organisaties, rechtse politieke partijen en politici, stichtingen, overheden en rechtsconservatieve instituten zoals denktanks achter. Het gaat deze partijen niet altijd werkelijk om transgender of non-binaire mensen. Genderdiversiteit wordt gebruikt als onderwerp waarmee mensen bang of boos kunnen worden gemaakt. Een kleine en kwetsbare groep wordt tot zondebok gemaakt. Daarmee proberen zulke organisaties macht, invloed en geld te verwerven.
Ook sociale-mediaplatforms dragen verantwoordelijkheid. Woede, angst en haat leveren clicks en bereik op. De bazen van die platforms hebben bovendien zelf vaak uitgesproken conservatieve opvattingen. Elon Musk, de eigenaar van X, heeft een transgender dochter, maar blijft publiekelijk over haar spreken alsof zij zijn zoon is en alsof hij een kind heeft verloren. Als iemand met zo veel macht zulke taal gebruikt, en dat bovendien toestaat en aanmoedigt onder gebruikers van zijn platform, heeft dat gevolgen.
' Spreek je uit als je ziet dat ergens de schadelijke, onjuiste norm wordt gereproduceerd dat er maar twee genderhokjes zijn. '
Om de acceptatie van genderdiversiteit te vergroten, moeten we feitelijke informatie verspreiden en mis- en desinformatie corrigeren. Media moeten verhalen van transgender en non-binaire mensen zelf laten horen. Maar ook in ons dagelijks leven kunnen we iets doen: spreek je uit als je ziet dat ergens de schadelijke, onjuiste norm wordt gereproduceerd dat er maar twee genderhokjes zijn.
Ik bestelde onlangs bijvoorbeeld online een buitenthermometer. Bij de bestelling moest ik aangeven of ik als meneer of mevrouw wilde worden aangesproken. Voor mij persoonlijk is mevrouw prima, maar ik dacht meteen aan alle mensen voor wie geen van beide opties past. Bovendien vroeg ik me af waarom een leverancier van thermometers mijn gender überhaupt moet weten.
Ik stuurde het bedrijf een mailtje. Ik schreef dat het een mooie thermometer was, maar vroeg waarom klanten moesten kiezen tussen meneer en mevrouw. Een voor- en achternaam zijn toch voldoende? Ik kreeg een vriendelijk antwoord: u hebt gelijk, we gaan ermee aan de slag en de vraag wordt verwijderd. Het is een kleine actie, maar zo verander je steeds opnieuw een stukje van de cisgender heteronorm.
' Cis mensen moeten aan de bak om de acceptatie van genderdiversiteit te vergroten. '
We kunnen mensen aanspreken als zij een discriminerende opmerking maken, goede informatie delen en de stemmen van trans en non-binaire mensen versterken.
Die verantwoordelijkheid mag niet alleen op de schouders liggen van de mensen die al met discriminatie en uitsluiting te maken krijgen. Er ligt juist een belangrijke taak bij cisgender mensen. Cis mensen moeten aan de bak om de acceptatie van genderdiversiteit te vergroten.’
Fotograaf: Mariëlle Schiphorst-Dolman
Sla de brug tussen generaties én gender
‘Boomers blijven hangen in traditionele genderrollen’ en ‘voor millennials kan het nooit woke genoeg zijn’. Hoe kunnen we over generaties heen het gesprek aangaan over gender – zónder elkaar in hokjes te duwen? Bestel het gespreksspel OverBruggen – uitbreiding Gender. Door er samen over te praten ontstaat begrip.
Deze uitbreiding bouwt voort op de kern van het basisspel OverBruggen: persoonlijke verhalen boven labels. Pak een kaart. Luister. Vertel. En sla een nieuwe brug.
