‘Het is geen makkelijke tijd om queer te zijn’
Schrijfster, feministe en activiste Tessel ten Zweege beantwoordt vragen over gender uit ons spel OverBruggen. ‘Gendernormen veranderen wel, maar niet alleen vooruit.’
Tessel ten Zweege (1998) is auteur van feministische artikelen en literatuur. Ze studeerde Gender Studies aan de Universiteit Utrecht en Crossover Creativity aan de HKU. Gender, geweld en autonomie keren terug in haar werk. Op 28 augustus verschijnt haar debuutroman LIK, een queer roman over liefde, verlangen, identiteit en vrouwen.
Waar denk jij aan bij het woord ‘gender’?
‘Toen ik klein was, dacht ik: zo ben ik nu eenmaal, een meisje. Maar als je ouder wordt en je misschien ook meer gaat verdiepen in het feminisme, zoals ik heb gedaan, dan kom je er achter hoeveel je qua gender ook is aangeleerd.’
Hoe hebben man/vrouw-hokjes invloed gehad op jouw opvoeding?
‘Mijn ouders probeerden dat wel af te zwakken. Mijn moeder wilde bijvoorbeeld dat ik een stoer meisje werd, met een blauwe kinderkamer. Maar tot haar schrik kreeg ik toch een roze fase met prinsessen. [lacht] Eigenlijk zit ik nog steeds in een roze fase.’
Hoe kijkt jouw generatie naar man/vrouw-hokjes?
‘Ik omring me met feministen, queer personen en mensen die kritisch nadenken over gendernormen. Dat geeft me een veilig gevoel en ruimte om mezelf te zijn. Tegelijk ben ik pessimistisch. Ik dacht lang dat elke generatie automatisch progressiever zou worden, maar dat lijkt niet zo te zijn. Je ziet dat jonge mensen, onder invloed van de manosphere en andere delen van het internet, soms juist conservatiever gaan denken over genderrollen. In mijn eigen bubbel is dat anders, maar breder gezien stemt het me niet heel hoopvol.’
Is er een moment geweest waarop je je heel bewust was van ‘man-zijn’ of ‘vrouw-zijn’?
‘Ja, maar ik wil vrouw-zijn niet alleen verbinden aan negatieve ervaringen. Natuurlijk voel ik me vrouw op nare momenten, bijvoorbeeld als mannen in de tram aan me zitten of op een vervelende manier naar me kijken. Maar ik voel het ook op mooie momenten: als vrouw die van andere vrouwen houdt, en als schrijver die liefdevol en queer schrijft. Ik vond het een fijn moment toen ik voor mijn roman LIK scènes schreef die de liefde en sensualiteit van vrouwen, ook masculiene vrouwen, vieren.’
Wat heb je geleerd van feministische en/of queerbewegingen vóór jou?
‘Ik sta op de schouders van queer activisten die er vóór mij waren. Daar ben ik heel dankbaar voor. Ik ben ook echt geïnteresseerd in queer geschiedenis. Een beweging waar ik veel bewondering voor heb is Paarse September uit de jaren zeventig. Zij keken op een radicale manier naar lesbisch zijn: niet als probleem, maar juist als mogelijke oplossing voor de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Zij benadrukten solidariteit tussen vrouwen en het belang van relaties tussen vrouwen.’
Wat inspireert je aan feministische en/of queerbewegingen nu?
‘De veerkracht. Het is geen makkelijke tijd om queer te zijn. Je ziet op allerlei plekken dat rechten van queer personen onder druk staan. Een paar jaar geleden werden in Italië lesbische moeders van de geboorteaktes van hun kinderen afgehaald, omdat Giorgia Meloni de waarde van het traditionele gezin wilde beschermen. Dat soort dingen had ik een paar jaar geleden nooit gedacht. Toch laten queer mensen zich er niet onder krijgen. We blijven de straat op gaan, hand in hand lopen, protesteren, queer boeken schrijven, queer muziek maken en onverschrokken queer levens leiden. Dat vind ik moedig en inspirerend.’
Hoe heb je in jouw leven ervaren dat gendernormen zijn veranderd?
‘Ik merk dat er in sommige omgevingen veel meer ruimte is gekomen om kritisch over gender na te denken. In mijn eigen omgeving voel ik die ruimte sterk. Tegelijkertijd zie ik ook een tegenbeweging. Dus gendernormen veranderen wel, maar niet alleen vooruit.’
Wat zou je de generatie na jou willen meegeven over het vinden van hun eigen identiteit?
‘Ik willen meegeven dat vrijheid en autonomie belangrijk zijn. Ik snap dat sommige vrouwen verlangen naar een softgirl-leven. Veel vrouwen zijn moe van alle ballen die ze omhoog moeten houden. Maar geef feminisme daar niet de schuld van. Die druk komt volgens mij eerder uit het kapitalistische systeem. Het idee dat vrouwen beter af zijn als ze thuisblijven en afhankelijk zijn van een man, is valse nostalgie. Dat leven is nooit echt veilig of vrij geweest voor vrouwen. Feminisme heeft juist gestreden voor keuzevrijheid, zelfstandigheid en veiligheid.’
Had je in je jeugd een rolmodel?
‘In mijn jeugd niet echt. Later, toen ik ging studeren, werd Anja Meulenbelt een belangrijk rolmodel voor mij. Zij schreef feministische boeken en was open over haar biseksualiteit. Wat ik bewonder, is dat ze met haar tijd meegaat. Ze blijft leren, blijft zichzelf kritisch bevragen en blijft zich inzetten voor groepen waar ze zelf niet altijd direct toe behoort, zoals transgender vrouwen en de vrouwen in Gaza. Dat vind ik heel sterk.’
Sla de brug tussen generaties én gender
‘Boomers blijven hangen in traditionele genderrollen’ en ‘voor millennials kan het nooit woke genoeg zijn’. Hoe kunnen we over generaties heen het gesprek aangaan over gender – zónder elkaar in hokjes te duwen? Bestel het gespreksspel OverBruggen – uitbreiding Gender. Door er samen over te praten ontstaat begrip.
Deze uitbreiding bouwt voort op de kern van het basisspel OverBruggen: persoonlijke verhalen boven labels. Pak een kaart. Luister. Vertel. En sla een nieuwe brug.
Fotograaf: Jonne Scholten
