Freedom of Thought-rapport

Vermoord omdat je niet in een god gelooft. Of hiervoor in de gevangenis belanden. Wereldwijd krijgen humanisten en vrijdenkers te maken discriminatie. Het Freedom of Thought-rapport brengt jaarlijks in kaart hoe het zit met de vrijheid om (niet) te geloven.

Elk jaar brengt Humanists International (waar het Humanistisch Verbond onderdeel van is) een belanghebbend, door de Verenigde Naties erkend, onderzoeksrapport uit naar de positie van humanisten, atheïsten en vrijdenkers over de hele wereld. Helaas is die in veel landen zorgelijk.

Freedom of Thought in 2025

Vrij denken is geen luxe, het is een recht. Maar het nieuwe Freedom of Thought-rapport laat zien hoe dat recht wereldwijd verder onder druk komt te staan. Regeringen presenteren zich als beschermers van ’traditionele waarden’, maar gebruiken religie om kritische stemmen te onderdrukken.

Het rapport toont hoe atheïsten, humanisten en andere vrijdenkers worden vervolgd, uitgesloten en bedreigd. Van juridische straffen tot sociale isolatie: van Georgië tot de Verenigde Staten brokkelt de bescherming van niet-religieuzen af. Zelfs in gevestigde democratieën is vrijheid geen gegeven meer.

Download het Freedom of Thought Rapport 2025

Het rapport in het kort

In een nieuw rapport laat Humanists International zien hoe regeringen wereldwijd religie steeds vaker inzetten als middel om kritische stemmen te beperken en mensenrechten onder druk te zetten.

Een wereld die schuurt
Wat dit jaar opvalt, is hoe religie in verschillende landen wordt gebruikt om groeiende controle te rechtvaardigen. Sommige samenlevingen zetten stappen richting meer openheid voor mensen zonder religie, maar in een toenemend aantal landen wordt de ruimte om jezelf te zijn juist kleiner. Vooral niet‑religieuzen en religieuze minderheden voelen dat dagelijks.

‘Beschermers van traditie’ die rechten ondermijnen
Maggie Ardiente, voorzitter van Humanists International, beschrijft hoe sommige regeringen zich presenteren als hoeders van religieuze vrijheid en ’traditionele waarden’. In werkelijkheid, schrijft zij, leidt dit vaak tot het bevoordelen van één dominante religie, terwijl de rechten van minderheidsgroepen verdwijnen en democratische instituties worden uitgehold.
Een voorbeeld daarvan is Georgië. De regeringspartij daar stelt zich op als verdediger van ‘familiewaarden’ en de Georgisch‑Orthodoxe Kerk. Tegelijkertijd worden mensenrechtenverdedigers, journalisten en oppositieleden neergezet als ‘godslasteraars’ of ’tegenstanders van christelijke waarden’. Nieuwe wetten beperken de vrijheid van meningsuiting en maken vreedzaam protest strafbaar. De kloof tussen officiële woorden en dagelijkse werkelijkheid wordt daarmee voelbaar groter.

Ervaringen die dichtbij komen
In het voorwoord vertelt Mubarak Bala, voormalig voorzitter van de Nigerian Humanist Association, hoe hij werd gevangengezet omdat hij openlijk niet‑religieus is. In een regio waar religieus conservatisme de norm is, werd hij beschuldigd van “godslastering”. Een jaar later zat hij achter slot en grendel.
Hij beschrijft ook wat hem in die tijd overeind hield:
‘Terwijl ik in de gevangenis gedwongen werd religieuze rituelen uit te voeren waar ik niet in geloofde, bleven mijn familie, vrienden en vele mensen wereldwijd zich sterk maken voor mijn vrijlating.’
Zijn verhaal laat zien hoeveel solidariteit kan betekenen wanneer iemands vrijheid wordt ingeperkt omdat hij zichzelf durft te zijn.

Ook gevestigde democratieën zijn kwetsbaar
Zelfs de Verenigde Staten, een land dat bekendstaat om zijn grondwettelijke bescherming van vrij denken en vrij spreken, laat de laatste jaren een zorgwekkende terugval zien. Kritiek op het regeringsbeleid wordt steeds vaker weggezet als “anti‑Amerikaans”, en wie zich uitspreekt, loopt meer risico op juridische stappen of geweld. Het laat zien dat vrijheid niet vanzelfsprekend is, zelfs niet waar die lange tijd stevig verankerd leek.

Waarom dit rapport ertoe doet
Het Freedom of Thought Report brengt de dagelijkse realiteit van niet‑religieuzen en religieuze minderheden in beeld. Het geeft woorden een vorm van discriminatie die vaak onzichtbaar blijft. En het herinnert ons eraan waarom humanistische waarden, zoals waardigheid, zelfbeschikking en gelijkwaardigheid, zo essentieel zijn voor samenlevingen waarin mensen zichzelf kunnen blijven, én elkaar kunnen blijven vinden.
Humanists International laat met dit rapport zien hoeveel er op het spel staat. Niet door te wijzen, maar door zichtbaar te maken wat mensen wereldwijd ervaren en door te benadrukken dat vrijheid van gedachten pas echt betekenis krijgt wanneer zij voor iedereen geldt.

Hoe wij humanisten wereldwijd beschermen

Wij zijn medeoprichter van Humanists International, dé koepelorganisatie van humanisten. Deze organisatie werd op initiatief van de grondlegger van het Humanistisch Verbond, Jaap van Praag, opgericht in 1952 in Amsterdam. Humanists International zet zich op internationaal vlak in voor het humanisme.

Met gezamenlijke acties en campagnes versterken we de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging. Zoals via het Freedom of Thought-rapport, waarbij we aandacht vragen voor de vervolging en discriminatie van humanisten wereldwijd en dit op de politieke agenda plaatsen.

Humanists International ondersteunt humanisten en niet-gelovigen wanneer zij in de knel komen door hun niet-gelovig zijn, onder andere via praktische ondersteuning en pleitbezorging. In Nederland zet het Humanistisch Verbond zich in voor gevluchte vrijdenkers in AZC’s.

Wat we willen

Wat je achtergrond of herkomst ook is, ieder mens heeft het recht in vrijheid te kiezen voor zijn of haar eigen levensbeschouwing. Daarom wil het Humanistisch Verbond dat mensen die niet geloven of hun geloof afzweren, veilig zijn en gehoord worden. We willen dat Nederland hierin een voortrekkersrol speelt: het is vanouds een land waar andersdenkenden een veilige thuishaven vinden; en één van de meest veilige landen ter wereld voor niet-gelovigen. We willen het recht op vrijheid van levensovertuiging breed onder de aandacht brengen, onder meer via het Freedom of Thought-rapport.

Nigeriaanse humanist Mubarak Bala beschrijft in het Freedom of Thought-rapport zijn gevangenschap wegens het uiten van niet-religieuze overtuigingen.

‘In augustus 2021 werd ik aangeklaagd voor zogenaamde “godslasterlijke” social media posts. Bijna een jaar later kreeg ik een lange gevangenisstraf. Terwijl ik in de gevangenis religieuze praktijken moest uitvoeren waar ik niet in geloofde, liep er wereldwijd een campagne voor mijn vrijlating.’

Ons programma Vrijheid van levensovertuiging

Wereldwijd krijgen geloofsverlaters te maken met vervolging. En hoe vrij ben je in Nederland om niet te geloven als uitsluiting dreigt door de groep waar je bij hoort, je familie en vrienden?

We bieden geloofsverlaters een veilige plek om met ervaringsgenoten in gesprek te gaan. We komen op voor de rechten van vrijdenkers en niet-gelovigen wereldwijd. En we zetten ook jou aan het vrijdenken!