Lucretius brengt je dichter bij de natuur(lijke zielenrust)
Hoe vind je rust in een onrustige wereld? Al ruim tweeduizend jaar geleden vond de filosoof Lucretius inspiratie in de natuur. Wie de natuurlijke loop van leven, dood en verandering leert aanvaarden, ontdekt volgens hem meer innerlijke rust.
Titus Lucretius Carus (99 v Chr. – 55 v. Chr) was een Romeins dichter die in een turbulente tijd leefde toen het Romeinse Rijk verscheurd werd door burgeroorlogen. Kort voor zijn dood schreef hij een lang leerdicht, getiteld De Rerum Natura (over de aard der dingen). In dit gedicht zet hij uiteen hoe volgens hem de natuur in elkaar steekt en wat de plaats van de mens daarin is. Hij was daarbij geïnspireerd door de Griekse filosoof Epicurus, die stelde dat de wereld is opgebouwd uit atomen en dat de natuur volgens haar eigen wetten functioneert, zonder tussenkomst van goden.
Dichter bij de natuur
Lucretius ziet de natuur als een eindeloos doorgaande beweging waarbij deeltjes op willekeurige wijze bijeen komen en ook weer uit elkaar vallen, in een cyclus van leven en dood. Ook de mens ontstaat en vergaat op deze manier. De dood is slechts een verandering van de deeltjes waaruit we samengesteld zijn. Er is daarom geen enkele reden om bang te zijn voor de dood of voor de goden, want die bestaan niet. Een bijzondere rol ziet hij daarbij wel voor de aarde: ‘Blijft over dat de aarde terecht de naam van moeder verkregen heeft daar alles uit de aarde voortkwam.’
Dichter bij jezelf
Wanneer we kunnen inzien hoe de werkelijkheid steeds in beweging is, kunnen we daar een hoop innerlijke rust aan ontlenen. ‘Op dit punt moet jouw blikveld wijd en diep zijn en je ogen moeten ver naar alle kanten gaan, zodat je weer de diepte van het heelal beseft, ziet hoe één wereld van het hele universum slechts een klein deeltje is en in proportie minder dan één mens in verhouding tot de hele aarde.’ Helaas verzet de mens zich volgens Lucretius tegen zijn lot: we zijn bang voor de dood en we vluchten in onnatuurlijke behoeftes, zijn verslaafd aan macht, rijkdom en genotsmiddelen.
Dichter bij de ander
Hoewel Lucretius kritiek heeft op de menselijke neiging zich te verzetten tegen de natuurlijke loop der dingen, ziet hij de mensen wel als sociaal en gemotiveerd om voor elkaar te zorgen. Kunst en natuur helpen om ons gelukkig te voelen met elkaar: ‘Vaak lagen zij tezamen in het zachte gras bij een beek onder de takken van een hoge boom en deden zich tegoed aan een bescheiden maal, vooral wanneer het weer hen toelachte en jaargetijden het groene gras beschilderden met bloemen. Dan volgden grappen, een tweegesprek en zoet gelach, op die momenten bloeide de muze van de velden.’ Voor elkaar zorgen en elkaar helpen, zoals hij probeert te doen met zijn leerdicht, brengt troost bij de lastig te accepteren zaken van het leven.
Geciteerde literatuur: Lucretius, De natuur van de dingen. De Rerum Natura. Uitgegeven, vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Piet Schrijvers. Groningen, Historische Uitgeverij, 2008
Kom dichter bij de natuur
We staan niet boven de natuur, we zijn er onderdeel van. Ecohumanisme nodigt uit om de aarde opnieuw naar waarde te schatten én hiernaar te leven. Wat betekent de natuur voor mij en hoe kan ik er beter zorg voor dragen? Wij bieden jou inspiratie en handvatten aan. En we helpen jou om in beweging te komen.
