Hoe combineer je activisme met kwellende klimaatstress?

Wanneer je klimaatactivisten ziet vastgelijmd aan het asfalt van de A12, denk je misschien niet meteen aan de weken voorbereidingen die er – naast werk en leven – aan vooraf gaan. Acties uitdenken en opzetten, campagne voeren, arrestaties oefenen, mensen mobiliseren en met z’n honderden op de dag zelf alles goed laten verlopen. Voor sommige activisten worden daar ook nog eens constante gevoelens van somberheid bij opgeteld. Want de aarde blijft opwarmen, niet elk protest is even succesvol en activisten worden zelden vrolijk onthaald.

Hoe kan je daar in hemelsnaam mee omgaan? Het Humanistisch Verbond biedt met de Klimaatvrijplaats een mentale oplaadplek – iets waar activisten tijdens het redden van de planeet niet vaak aan toekomen. Klimaatactivist Felix van Vugt, actief bij onder andere Extinction Rebellion (XR) en Fossielvrij, was aanwezig bij de allereerste editie. Een gesprek over klimaatstress in zijn leven als docent, vader en activist, en hoe hij evenwicht probeert te vinden.

Wanneer had je door dat de somberheid die je ervaart te maken heeft met het klimaat?

Ik las steeds meer over de klimaatcrisis en raakte op een gegeven moment bedrukt. In 2018 waren we op vakantie in Portugal en werd het 45 graden. Het was een hele concrete, fysieke ervaring van dat soort hitte. Er waren die zomer ook enorme bosbranden door heel Europa. Een paar maanden later werd mijn zoontje Willem geboren. Ik dacht: oké, het voelt als zo’n loden last, ik moet gewoon actie ondernemen.

Helpt protesteren om je gevoelens van wanhoop te dempen?

Ja, het is een verademing om mensen te ontmoeten die zich ook zorgen maken, die je niets hoeft uit te leggen. Het meebrullen van allerlei liedjes bij protesten, het voelen dat je er niet alleen voor staat, de verbindende rituelen.

Het was het begin van een heleboel actievoeren.

In de zomer van 2019 kwam ik erachter dat ik allerlei groene keuzes maakte, maar mijn pensioenfonds met 15 miljard in de fossiele sector zat. Daar zat ik verplicht aan vast, en werd ik zo boos om. Ik heb het staartje meegepakt van een in totaal zeven jaar durende campagne van Fossielvrij. En het is gelukt, ABP investeert niet meer in fossiele bedrijven.

Daarna ben ik gelijk doorgegaan met Fossielvrij en XR om ING uit de fossiele industrie te krijgen. Ik ging er vol energie in, maar ik merkte dat ik toch weer somberder begon te worden. Ik werkte vier dagen per week, was actief bij de lokale én landelijke groep van Fossielvrij, deed mee met bezettingen van XR en probeerde binnen het hoger onderwijs veranderingen door te voeren. Ik stond altijd aan.

Kan je ons eens meenemen in hoe je je fysiek en mentaal voelt voor, tijdens en na zo’n protest?

Sinds een aantal maanden heb ik last van sterke somberheid. Er zijn dagen dat alles zinloos voelt. Maar ik heb besloten toch mee te doen aan de actie van XR op de A12. Op de snelweg voelde ik voor het eerst weer euforie. Ik voelde me gesteund door zoveel mensen. Daarna werd er aandacht aan besteed op NOS, Nieuwsuur, Op1. Je kon er niet omheen, het was fantastisch.

Maar de volgende maandag ging ik naar m’n werk, en waren er collega’s die het nieuws helemaal niet hadden meegekregen. Dan kom je weer terug in de realiteit waarin een heleboel mensen er ook niet actief mee bezig zijn.

Euforie, somberheid, frustratie en wanhoop wisselen elkaar constant af in het leven van een klimaatactivist?

Ja, klimaatstress is een complex geheel. Het is de wanhoop die ik voel door alle negatieve nieuwsberichten. De boosheid over dat we afstevenen op drie graden opwarmen en dat er te weinig gebeurt om dat tegen te gaan. En de frustratie over mijn werkomgeving waar ik van alles voor elkaar probeer te krijgen, maar waar niet dezelfde urgentie wordt gevoeld. Daarnaast ben ik te druk, en heb ik te weinig zorg voor mezelf en mijn partner.

Waarom besloot je mee te doen aan de Klimaatvrijplaats?

Ik had die week een slapeloze nacht gehad en besloten dat ik uit de XR-groep zou stappen. Ik had behoefte om mede-klimaatactivisten te ontmoeten en te zeggen dat ik pijn en verdriet voel, zonder dat ik me daarvoor schaam, of moet verantwoorden tegen iemand die zegt dat ik ook gewoon niet het nieuws kan volgen. De klimaatcrisis gaat over duurzaamheid, dus ik moet ook duurzaam met mezelf omgaan. 

Hoe ziet zo’n dag eruit?

Je wordt begeleid door professionals en je gaat in vier stappen een cyclus door: dankbaarheid, de pijn eren, met nieuwe ogen kijken en weer op weg. Daar horen gesprekken en opdrachten bij. Je denkt na over vragen als: waar ben je dankbaar voor? Waar komt jouw gedrevenheid voor activisme vandaan? Ik heb geleerd dat dat niet per se voortkomt uit boosheid, maar juist uit liefde. De boosheid is er omdat er sprake is van verlies van iets waar je om geeft. Ik ging er een stuk lichter vandaan.

Ten slotte: waarom vind je het belangrijk om je uit te spreken over je somberheid?

Ik denk dat veel meer mensen dit hebben, maar dat er te weinig over gepraat wordt. Mensen hebben het gevoel dat ze er alleen in staan, of dat het al te laat is. Ze stoppen de gevoelens weg, of geven op. Maar driekwart van de Nederlandse bevolking maakt zich zorgen om de gevolgen van klimaatverandering. Het is dus nodig om die stilte te doorbreken.

Ecohumanisme

De Klimaatvrijplaats maakt deel uit van het programma Ecohumanisme. De klimaatcrisis is soms zo overweldigend dat het tot verlamming leidt. Hoe overtuigen we onszelf en anderen – in een wereld van alarmerende berichten – om toch ons gedrag te veranderen? Weten wat van waarde is, voor jezelf én voor de aarde, biedt perspectief. Wij noemen dat: ecohumanisme.

Lees meer