‘We zijn democratisch, maar niet per se rechtvaardig’
Democratie is geen synoniem voor rechtvaardigheid. Toch behandelen we haar vaak of dat wel zo is, zegt Seada Nourhussen, hoofdredacteur van OneWorld. Daarmee voeren we de verkeerde discussie: we bevragen het systeem zelf te weinig en praten niet over wie gehoord wordt, hoe besluiten worden genomen en of ze eerlijk uitpakken.
‘Wat mij stoort is dat we democratie heilig verklaren, terwijl er juist veel onrechtvaardige dingen gebeuren in haar naam. Uiteindelijk zijn het maar een paar mensen die besluiten nemen – gekozen door slechts een deel van de bevolking. En wetten en regels komen voort uit politieke compromissen, niet uit morele afwegingen. Zo verwarren we macht met rechtvaardigheid.’
‘Een voorbeeld vind ik de PVV. Ik vraag me al jaren af hoe die partij überhaupt is toegelaten tot het kiesstelsel; een partij zonder leden, geleid door één man, met een programma vol ongrondwettelijke plannen dat bepaalde mensen, zoals moslims, rechten wil afnemen op basis van hun identiteit. En toch is hij democratisch gekozen. Daar is niks rechtvaardigs aan – en het zegt veel over het systeem dat dit toelaat.’
De democratie als wedstrijd
‘Intussen kolkt de hele politiek al twintig jaar om de PVV heen. Iedereen kijkt hoe ze dat populisme en de tactiek kunnen overnemen, hoe ze de kiezer op dezelfde thema’s kunnen aanspreken. Democratie draait daardoor steeds meer om winnen, niet om de beste oplossingen voor iedereen. “Het volk heeft gesproken”, hoor je dan na een verkiezing. Maar ondertussen worden rechten ingeperkt en groepen uitgesloten.’
‘Neem die racistische rellen in Den Haag eind september. Op de redactie vroegen we ons af: heeft iemand eigenlijk gecheckt bij de AZC-bewoners hoe dit voor hén is? Nee. Geen enkel medium deed dat, behalve OneWorld. De ‘rechtse ‘demonstranten’ kwamen wél overal aan het woord. Eén van hen mocht zelfs met Rob Jetten aan tafel bij Eva Jinek. Een begripvol gesprek over zijn zorgen, omdat hij geen huis kon vinden. Sneu, maar hij stond wel tussen de nazi’s op dat veld. Waarom zat daar niet iemand uit een AZC, die kon vertellen hoe het is om in een land te leven waar de mensen zo over je denken?’
‘En juist dát zou democratie moeten zijn: aandacht voor de mensen die geraakt worden. Dat laat zien hoe beperkt ons begrip van democratie soms is. We luisteren liever naar de luidste stem dan naar de mensen die de gevolgen dragen van beleid.’
' Juist dát zou democratie moeten zijn: aandacht voor de mensen die geraakt worden. '
De journalistiek als deel van het probleem
‘De journalistiek, één van de pilaren van onze democratie, speelt daarin een grote rol. Ze geeft te veel door en bevraagt te weinig. Politici krijgen eindeloos podium. Hun agenda bepaalt de journalistieke richting – niet andersom. Dat is geen toeval: het heeft alles te maken met verdienmodellen. We leven in een aandachtseconomie: hoe schokkender de uitspraak, hoe meer kliks, kijkers en lezers. Politici kennen dat spel, en de media spelen het mee. Met clickbaitkoppen, met achter Wilders aanhollen, politici op het schild hijsen en zo eigenlijk ook verkiezingsuitslagen beïnvloeden. Want wat je aandacht geeft, groeit. Zo laten ze zich steeds meer meeslepen door populistische agenda’s.’
‘Ik was eens uitgenodigd voor de jaardag van het Genootschap van Hoofdredacteuren. De hoofdgast was Caroline van der Plas. Dat vond ik bizar: journalisten die op hun eigen zogenaamd onafhankelijke bijeenkomst een partijleider uitnodigen van een inmiddels extreemrechtse partij. De banden tussen politici en journalisten zijn te innig. Hoe kan je machthebbers echt kritisch bevragen als ze ook bij je op de koffie komen?’
‘Bij OneWorld houden we afstand van dat soort banden – je wordt er hoe dan ook door beïnvloed. We hebben een duidelijke regel: wij interviewen geen politici, ook niet tijdens verkiezingstijd. Hun communicatie draait vaak om winnen en partijbelangen, niet om het algemeen belang. Terwijl we het daar juist over zouden moeten hebben. Democratie vraagt om een constante check: is dit nog eerlijk? Wordt niemand onderdrukt of over het hoofd gezien? Dát is waar ze voor bedoeld is. Niet voor de tirannie van de zogenaamde meerderheid.’
' Als je mensen leert kennen, verdwijnen vooroordelen en verander je je mening. '
Nieuwe vormen van luisteren en samenleven
‘Als ik kijk naar alternatieve democratische structuren die me inspireren, zie ik in andere landen zogenaamde ‘elder councils’ – raden van ouderen die vanuit ervaring adviseren. In Nederland doen we oudere mensen gewoon weg en dat vind ik raar. Dat zijn mensen met ervaring, met lessen voor ons allemaal. Laat ze meepraten over zorg, over oorlog en vrede, over geld voor de NAVO. En jongeren net zo goed. Zij worden vaak weggezet als goedkope arbeidskrachten of slappelingen – “en verder niet zeiken met je avocado-toast”. Daar heb ik zelf ook wel aan meegedaan. Maar dat is onterecht. Mijn generatie kan juist veel leren van hun manier van denken, hun aandacht voor balans tussen werk en privé en mentale gezondheid.’
‘Ik laat mij ook inspireren door initiatieven voor collectief wonen, werken en gedeeld eigendom, zoals De Nieuwe Meent in Amsterdam en de Afrikaanderwijk Coöperatief in Rotterdam. Mensen zoeken daarin naar nieuwe vormen van samenleven, waarin je gemeenschap niet afbreekt maar opbouwt – vaak geïnspireerd door niet-westerse culturen, waar saamhorigheid juist álles is.
‘Veel mensen praten alleen met ‘hun soort’ – omdat het makkelijk is. Terwijl praten met mensen uit andere generaties, culturen en klassen gezond is. Elke buurt zou plekken moeten hebben om dat te faciliteren, waar mensen elkaar eens in de zoveel tijd kunnen ontmoeten. Iedereen even spreektijd, zodat je hoort wat er speelt; een soort moderne burgerplicht. We hoeven niet samen kumbaya-zingend door de straten te lopen, maar als je mensen leert kennen, verdwijnen vooroordelen en verander je je mening. Als we nieuwe vormen van democratie willen, moeten we dat actief stimuleren.’
Spoedcursus Democratie
Wereldwijd staat democratie onder druk: rechten worden ingeperkt, macht concentreert zich en groepen worden buitengesloten. Laten we dit zomaar gebeuren? Nee! Kies voor échte democratie. Doe de spoedcursus.
Deze spoedcursus is een wake-up call én een toolkit: hoe hou je je volksvertegenwoordigers scherp en wat kan jij doen voor meer democratie?
