‘Democratie vraagt om verbeeldingskracht’
Volgens kunstenaar en componist Merlijn Twaalfhoven is onze democratie een schaduw van haar ideaal: het draait nu vooral om stemmen en consumeren. Democratie vraagt echter, net als kunst, om traagheid, luisteren en het durven verbeelden van een andere wereld.
‘Kunst is een vorm van onderzoek: het bevraagt je eigen leven en de wereld om je heen. Sommige kunstenaars werken heel persoonlijk, anderen delen hun proces en nemen mensen daarin mee. Die laatste vorm fascineert mij, omdat de kunstenaarsmindset daardoor overdraagbaar wordt. Door jezelf als een kunstenaar vragen te stellen, komt je verbeeldingskracht tot leven – en dat is waar democratie om vraagt. Je moet je immers kunnen voorstellen welke wereld je wil, anders kan je er geen invloed op uitoefenen.’
Vertragen en waarnemen
‘Kunst stelt trage vragen. Niet letterlijk, maar via een beeld, film of boek. Zo kan een roman honderden pagina’s nemen om één vraag bij je neer te leggen. Je gaat mee in die wereld en stelt je oordeel uit. Of neem Hamlet: dat stuk duurt vier uur en laat je de geest, emoties en dilemma’s van een ander ervaren. Democratie vraagt dezelfde houding: echt luisteren, vragen stellen, je oordeel uitstellen.’
' We moeten leren luisteren naar elkaar, zodat we elkaar weer ontdekken als medeburger en medemens. '
Van waarnemen naar maken
‘Die kunstenaarsmindset moet je wel kunnen omzetten in creatie. Dat vraagt experimenteerruimte: plekken waar we mogen zoeken, proberen en testen, zonder dat het meteen moet slagen of winstgevend moet zijn. We gunnen kinderen tijd om te groeien, maar nieuwe ideeën moeten zich steeds bewijzen. Waar kan het nieuwe groeien, rijpen, zich ontwikkelen? Dat mis ik in hoe we democratie nu vormgeven.’
Democratie als schaduw
‘Tegenwoordig is de democratie een schaduw van wat het had kunnen zijn. Ons democratische systeem is in 150 jaar nauwelijks veranderd, terwijl de wereld ingrijpend veranderde. Verkiezingen waren ooit bedoeld om mensen op afstand te houden: je kiest eens in de vier jaar, daarna beslist een elite. Dat is nog steeds zo. Je hoeft niet rijk te zijn om op een lijst te komen, maar de macht ligt bij een hoogopgeleide elite.’
Burgers als consumenten
‘De burger is een consument geworden die nog hooguit een klacht kan indienen; misschien word je gehoord, misschien krijg je compensatie. Ondertussen worden we gehersenspoeld: waar we vroeger naar preken van de kerk of gemeenschapsleiders luisterden, horen we nu vooral de preken van de commercie. Dat vormt ons wereldbeeld. Het huidige model is op allerlei manieren failliet; mensen voelen zich niet gehoord, raken radeloos en haken af.’
Kleine ontmoetingen
‘Met mijn stichting, The Turn Club, organiseren we huiskamergesprekken. Met vijf à zes mensen, vaak buren die je nauwelijks kent, ga je in gesprek. Iedereen krijgt het woord. Het is geen discussie, dus je wordt niet onderbroken. Er is dus ruimte voor stilte en twijfel. Zo ontstaat rust en veiligheid. We moeten leren luisteren naar elkaar, zodat we elkaar weer ontdekken als medeburger en medemens.’
‘We hebben ook de Nationale Luistercampagne. In tweetallen ga je de straat op en voer je gesprekken over wat mensen waarderen aan hun buurt en wat voor hen het goede leven is. Het zijn korte gesprekken, maar je gaat gelijk de diepte in. Als we duizenden mensen gesproken hebben hopen we een beeld te schetsen van waar Nederland van droomt: het goede leven waar we het over eens kunnen zijn.’
' We vergeten dat er waarden zijn waar we het met een groot deel over eens kunnen zijn. '
Gedeelde waarden
‘Dat gaat voorbij de discussies in de Tweede Kamer, waar details vaak worden uitvergroot om verschillen te benadrukken. Zo vergeten we dat er waarden zijn waar we het met een groot deel over eens kunnen zijn. Zoals dat dierenleed in de bio-industrie onwenselijk is. Toch wordt dat vaak weggezet alsof het een extremistisch standpunt is. Met de Nationale Luistercampagne proberen we juist die gedeelde waarden zichtbaar te maken.’
‘Als we vragen wat mensen waarderen aan hun buurt, zeggen ze meestal: dat het groen is en dat we elkaar helpen. Wat dat laatste in de weg zit, is vaak dat mensen te druk zijn. Daarachter schuilt de prestatiesamenleving: het idee dat we steeds harder moeten werken om mee te kunnen. Hoe bestaat het toch dat we ons zo laten opjutten door economische groei, terwijl het goede leven juist zit in tijd, ruimte en relaties.’
Samenleving dichtbij
‘Daarom ben ik voor minder werken en meer samendoen in de buurt: repareer iets, maak een moestuin, doe klusjes samen. Dat zijn belangrijke vormen om elkaar te ontmoeten en verbinding te vinden. En dan merk je dat de mensen in jouw buurt, jouw buren, misschien toch niet zo anders zijn dan dat je dacht.’
Spoedcursus Democratie
Wereldwijd staat democratie onder druk: rechten worden ingeperkt, macht concentreert zich en groepen worden buitengesloten. Laten we dit zomaar gebeuren? Nee! Kies voor échte democratie. Doe de spoedcursus.
Deze spoedcursus is een wake-up call én een toolkit: hoe hou je je volksvertegenwoordigers scherp en wat kan jij doen voor meer democratie?
