De humanist Dirck Volkertszoon Coornhert (1522-1590) pleitte in zijn – zeer roerige – tijd voor geloofsvrijheid en tolerantie. Roerig vanwege de tachtigjarige oorlog met de Spaanse overheerser, een oorlog die ook langs godsdienstige lijnen werd uitgevochten, en waarin hij bevriend was met Willem van Oranje. Omdat Coornhert echter weigerde partij te kiezen voor katholieken of protestanten, werd hij door beide partijen verketterd, en moest hij daardoor menigmaal naar veilige heenkomens vluchten. Als denker verdedigde hij de vrije wil tegen predestinatie en erfzonde. Daarin is hij nauw verwant aan Erasmus (1469-1536), die de vrije wil verdedigde in zijn dispuut met Luther (1483-1546). Ook vandaag is het debat over de vrije wil zeer actueel, al wordt het niet meer langs religieuze lijnen gevoerd. Vandaag zijn het hersenonderzoekers als Dick Swaab en robotiseringsideologen als Yuval Noah Harari die het bestaan van de vrije wil ontkennen en haar afdoen als illusie. Hoe kan – en moet – het humanisme vandaag de vrije wil verdedigen? Dat het debat over de vrije wil niet alleen maar een theoretische kwestie is, kunnen we daaraan aflezen dat de kunst én het recht vrijuit te spreken (het vrije woord als uiting van de vrije wil), onder druk staan van enerzijds machten die hen willen beknotten en anderzijds ontsporingen van het vrije woord op de sociale media van het internet.

Literatuur:
Joachim Duyndam, Marcel Poorthuis en Theo de Wit (red.), Humanisme en religie. Controverses, bruggen, perspectieven. Delft: Eburon, 2005.

Waar?

Societeit Vereeniging
Zijlweg 1
2013 DA Haarlem

Inloop vanaf 19.30 uur.

De toegang is gratis, de consumpties zijn voor eigen rekening.

Informatie: Victor Hilbrant – 023 531 70 70