Al 80 jaar is het Humanistisch Verbond een beweging van denkers en doeners. Voor ons jubileum komen humanisten van jong tot oud dichter bij elkaar om te onderzoeken wat humanisme voor hen betekent – vroeger, vandaag en in de toekomst.
Marlon Busstra (77), secretaris van de Drentse afdeling van het Humanistisch Verbond, ontmoet online Huib Pruymboom, die een halve eeuw later werd geboren en humanisme ontdekte tijdens zijn studie aan de Universiteit voor Humanistiek. Vanuit hun verschillende levensfasen kijken zij terug én vooruit: wat betekent 80 jaar Humanistisch Verbond voor hun generaties en voor de tijd waarin we nu leven?
Marlon begint: ‘Weet je, humanisme is voor mij nooit begonnen als theorie. Het zat in hoe ik ben opgevoed. Zorg voor anderen, rechtvaardigheid, zelf nadenken. Mijn ouders waren lid van Humanitas, maar wij spraken thuis niet in grote woorden. Pas veel later dacht ik: dit heeft een naam. Toen ik me er echt in ging verdiepen, vooral via het Humanistisch Verbond, herkende ik mijn eigen levenslijn. Alsof ik achteraf pas begreep waar mijn keuzes vandaan kwamen.’
Huib: ‘Ik kwam er via studie en reflectie mee in aanraking. Humanisme werd me aangereikt, maar ik moest het wel zelf verinnerlijken. Ik ben gedoopt, maar religie speelde thuis geen grote rol. Later ben ik me gaan verdiepen in boeddhisme, heb een tijd in India gereisd. Het boeddhisme raakte voor mij aan humanisme.’
Marlon: ‘Dus voor jou begon het met vragen?’
Huib: ‘Ja. Vragen over hoe je leeft in een wereld vol crises. Ik zie om me heen veel jongeren die zich machteloos voelen, bijvoorbeeld over het klimaat, de oorlogsdreiging, polarisatie. Humanisme roept op om niet weg te kijken. Dat je verantwoordelijkheid kunt nemen, ook zonder garantie op een positieve afloop.’
' Humanisme roept op om niet weg te kijken. '
‘Ik maak me de laatste tijd veel zorgen’, zegt Marlon. ‘Ik zie verharding. Meer conservatisme. Ook binnen mijn generatie trouwens. Humanisme wordt soms alleen maar geconsumeerd, met lezingen, cursussen, maar niet altijd geleefd.’
Huib: ‘Voor mij is het nu juist nodig als tegenkracht. Veel jongeren zoeken houvast. Soms in gesloten wereldbeelden. Humanisme leert je omgaan met onzekerheid zonder te vervallen in nihilisme.’
Het woord blijft even hangen: nihilisme.
Marlon: ‘Na de oorlog was veerkracht een sleutelwoord. Mensen geestelijk weerbaar maken tegen ideologieën die ontmenselijken. Misschien zijn we dat een beetje vergeten en moeten we het opnieuw leren.’
Huib: ‘Dat voel ik ook. Alleen moeten we het vertalen naar nu. Voor mij gaat humanisme niet alleen over individuele vrijheid, maar ook over verbondenheid. Vrijheid zonder relatie wordt leeg. Ik heb veel geleerd van oosterse tradities: het besef dat je altijd in relatie staat tot anderen, tot de wereld.’
Marlon: ‘Interessant. In mijn activistische tijd lag de nadruk ook sterk op collectiviteit: samen buurten opbouwen, gezondheid en scholen verbinden. Verbinding was ons vertrekpunt. Misschien komen onze generaties elkaar daar weer tegen.’
Dan verschuift het gesprek naar de vraag wat humanisme eigenlijk ís. Huib formuleert bedachtzaam: ‘Voor mij is humanisme bewust antwoord geven op de vraag die het leven je stelt. Samen met anderen. Zonder absolute waarheden.’
Marlon vult aan: ‘En verantwoordelijkheid nemen. Voor je leven, je daden. Niet neerleggen bij een hogere macht. Maar handelen vanuit menswaardigheid.’
' Humanisme is handelen vanuit menswaardigheid. '
Het gesprek wordt persoonlijker wanneer ze spreken over waarden. ‘Dialoog is voor mij essentieel’, zegt Marlon. ‘Blijven praten, juist met mensen die anders denken, al maakt me dat soms fel.’
Voor Huib is dialoog eveneens een belangrijke humanistisch waarde. Maar daarnaast daadkracht. En vertraging. ‘In een wereld vol prikkels is stilstaan bijna een daad. Innerlijke wijsheid ruimte geven om de kennis uit het hoofd met de intuïtie uit het hart te verbinden. Ik merk dat mijn generatie die opgroeit in een digitale werkelijkheid dat hard nodig heeft.’
Marlon: ‘En hoe kijk jij naar de rol van het Humanistisch Verbond? Moet het activistisch zijn?’
Huib: ‘Lijkt me wel. Als mensenrechten onder druk staan, moet je je uitspreken. Maar altijd gekoppeld aan dialoog en dus niet de andere groep verketteren of helemaal wegzetten. Humanisme is ook bereid zijn naar de ander te luisteren.’
Marlon: ‘Binnen mijn generatie zie je daar verdeeldheid over. Sommigen zoeken humanisme in de filosofie en volgen lezingen. Anderen willen actie. Ik zit daar tussenin, maar neig naar doen.’
Huib: ‘Misschien hebben we beide nodig: denken én doen. Het is mooi op te zoek gaan naar de balans, jezelf als een volledig mens ontwikkelen.’
' In een wereld vol prikkels is stilstaan bijna een daad. '
Het gesprek krijgt een verhalende wending wanneer ze terugblikken op persoonlijke momenten. Marlon vertelt over haar jaren in Afrika en China, hoe ze daar menswaardigheid zag onder moeilijke omstandigheden. Hoe dat haar blik op vluchtelingen en ongelijkheid voorgoed veranderde.
‘Sindsdien kan ik niet onverschillig zijn’, zegt ze. Dan: ‘En wanneer voelde jij: dit is van mij?’
Huib: ‘Voor mij waren het de gesprekken met studenten. Ik heb het keuzevak Groter dan Ik opgezet op de universiteit voor Humanistiek en de Theologische universiteit Utrecht. Dat vak gaat over de grote vragen: hoe leef je met klimaatangst, en hoe ga je om met oorlogsdreiging, met de verhitte polarisatie. Uit mijn scriptieonderzoek bleek dat humanisme de studenten een taal aanreikt om te leven in verwondering en te streven naar rechtvaardigheid.’
' Mij geeft het hoop dat jongeren zoals jij bezig zijn met zingeving. '
‘Wat neem jij mee van dit gesprek?’ vraagt Huib tot slot.
Marlon denkt even na. ‘Hoop. Mij geeft het hoop dat jongeren zoals jij zo doordacht bezig zijn met zingeving.’
Huib op zijn beurt bewondert Marlons strijdlust. ‘Ik heb respect voor jouw generatie. Voor de strijd die jullie gevoerd hebben.’
Al 80 jaar dichtbij
Stilstaan waar alles doordendert.
Het gesprek kiezen waar muren lonken.
Zachter worden wanneer de wereld verhardt.
Niet wegkijken, maar dichtbij blijven.
Dat is het Humanistisch Verbond.
Dicht bij jezelf, dicht bij de ander.
Vandaag. Al 80 jaar. Nog 80.
In ons jubileumjaar prikkelen we je
om extra dichtbij te komen – bij jezelf én bij de ander.
Oefen. Denk mee. Doe mee.
