Strafbaarstelling onuitzetbaren onaanvaardbaar

We roepen Minister Gerd Leers dan ook op om rekening te houden met mensen die buiten hun verantwoordelijkheid onuitzetbaar zijn. Want het terugkeerbeleid heeft behoefte aan een menselijke benadering. De Wet Implementatie Terugkeerrichtlijn van Minister voor Immigratie en Asiel, Gerd Leers is een Nederlandse invulling van de Europese Terugkeerrichtlijn (2008). De richtlijn schrijft voor dat mensen uit niet-Europese landen zonder geldige verblijfsvergunning in Europa, een bevel tot vertrek moeten krijgen. Wie niet weggaat krijgt een ‘inreisverbod’, waarmee men vijf jaar lang Europa niet in mag.

De richtlijn is bedoeld om het vreemdelingenbeleid in Europa te stroomlijnen. Alle EU-lidstaten geven een eigen invulling aan de richtlijn. Nederland zet op overtreding van het inreisverbod een boete van € 3800,- en als die niet wordt betaald een gevangenisstraf tot zes maanden. Hiermee gaat ons land veel verder dan andere Europese landen.

Straf op straf stapelen

De Nederlandse invulling van de Europese richtlijn ‘past in het huidige Nederlandse vreemdelingenbeleid’. Dat is de enige reden die Leers geeft om te kiezen voor zo’n zware sanctie. Het beleid gaat ervan uit dat iedereen die weg moet ook weg kan, en dat terugkeer bereidheid bevorderd wordt door straf. Mensen die weg moeten kunnen nu al in vreemdelingenbewaring worden gehouden terwijl de overheid de reispapieren probeert te regelen voor gedwongen uitzetting. Lukt dat niet dan moet de vreemdeling, na maximaal anderhalf jaar (!), worden vrijgelaten. Deze krijgt dan enkele weken om zelf te vertrekken. Op basis van de nu voorliggende wet dreigt gevangenisstraf bij overtreding van het inreisverbod. Er is nòg een nieuwe wet in de maak op basis van een afspraak uit het Gedoogakkoord. Die wet stelt illegaal verblijf zelf strafbaar met een boete of een vervangende hechtenis tot vier maanden. Dit wetsvoorstel wordt begin 2012 voorgelegd aan de Tweede Kamer. Zo wordt straf op straf gestapeld om mensen onder druk te zetten om Nederland te verlaten. De verschillende vormen van detentie kunnen in principe eindeloos herhaald worden, tot iemand vertrekt. Minister Leers heeft dit tijdens het debat in de Eerste Kamer op 6 december bevestigd.

Het Humanistisch Verbond is ervan overtuigd dat straf niet werkt voor mensen die bang zijn om terug te gaan of andere zwaarwegende motieven hebben om ondanks alle druk niet te vertrekken. Wat beter werkt is begeleiding. Daarbij moet de vraag centraal staan waarom mensen niet meewerken aan hun terugkeer en of er, samen met hen, een ander perspectief te bedenken is.

Onuitzetbaren

Een grote groep mensen kàn niet weg omdat voor het regelen van reispapieren medewerking van de overheid in het herkomstland nodig is. En deze blijft vaak uit. Leers geeft zelf toe dat ruim de helft van de mensen die nu in vreemdelingenbewaring gehouden wordt onuitzetbaar is. Om die landen onder druk te zetten wil de Minister ontwikkelingssamenwerking en handelsrelaties afhankelijk maken van medewerking aan het terugnemen van onderdanen. Wat die strategie van Leers zal opleveren en op welke termijn is zeer de vraag. Aan veel herkomstlanden geeft Nederland immers geen ontwikkelingshulp. En het is niet aannemelijk dat een land als China zich onder druk laat zetten door dreiging van een Nederlandse handelsboycot. Wat onze overheid niet lukt eist ze wel van de vreemdeling zelf. Die moet zelf papieren zien te regelen of wordt gestraft. Dat ook die afhankelijk is van medewerking wordt ontkend.

De Eerste Kamer-fractie van de PvdA heeft gevraagd wat Leers gaat doen om onuitzetbaren een toekomst te geven. Leers verwijst naar de ‘buitenschuldregeling’. Wie echt niet weg kàn mag aanspraak maken op deze regeling om alsnog een verblijfsvergunning te krijgen. Deze regeling wordt zeer beperkt toegepast, blijkt uit het antwoord op vragen van Groen Links. In 2008 70 keer, in 2010 50 keer en tot en met september 2011 20 keer en met name aan staatlozen. Dat biedt geen soelaas aan de vele onuitzetbaren in Nederland.

Zo lang medewerking aan uitzetting door landen van herkomst niet is geregeld, mogen mensen die om die reden onuitzetbaar zijn niet het risico lopen herhaaldelijk boetes te krijgen of in de gevangenis te belanden. Dat is zinloos en moreel onaanvaardbaar. Nu de wet is aangenomen roepen wij de Minister ertoe op de buitenschuldregeling veel breder toegankelijk te maken voor alle mensen die buiten hun verantwoordelijkheid onuitzetbaar zijn en haast te maken met beleid dat mensen perspectief biedt.

Meer informatie?

• Lees meer op de site van de Eerste Kamer
• Lees meer over de motie van GroenLinks tegen het besluit van de Eerste Kamer

Meer kijken, luisteren en lezen

De oudere bijdragen van dit weblog zijn te vinden in het archief van het weblog. Meer weten over Rein Zunderdorp? Lees op deze website alles over zijn functie als voorzitter van het Humanistisch Verbond