Godsdienstvrijheid en de mishandeling van dieren

16 juni 2011

Godsdienstvrijheid is zo belangrijk omdat het de mensen de gelegenheid geeft diep gevoelde overtuigingen over de wereld en het leven te mogen koesteren en ernaar te leven. In een democratie ontstaan problemen pas als de leefregels van een godsdienst botsen met de rechten van anderen. Dat kunnen vrouwen zijn die recht hebben op gelijke behandeling, kinderen voor wie de (internationale) rechten van het kind gelden en dieren die door de wet beschermd worden tegen mishandeling, onnodige pijn en stress. Actuele voorbeelden zien we bij de ongelijke behandeling van vrouwen door de SGP, de ongelijke behandeling van meisjes die door streng gelovige ouders beperkt worden in hun onderwijs- en ontplooiingskansen en voor dieren bij het ritueel onverdoofd slachten.

Dit laatste leidt nu tot een groot conflict tussen Australië en Indonesië. In Indonesië worden uit Australië geïmporteerde runderen vaak op beestachtige wijze geslacht. Nu dit voor het eerst via filmbeelden in Australië te zien was, zag de regering zich door de publieke opinie genoodzaakt de lucratieve export van slachtvee te staken. De Indonesische regering wijst de verwijten grotendeels af en wijst op de verschillen in cultuur tussen het westen en het eigen land. Uit verschillende rapportages blijkt inmiddels dat ook in de betere slachthuizen dieren onnodig wreed worden geslacht. Hier worden de runderen weliswaar effectief tegen de grond gewerkt door ze met touwen aan de poten onderuit te trekken, maar het bewust meegemaakte stervensproces na het doorsnijden van de halsslagaders kan wel tot zeven minuten duren en met veel verzet, pijn en stress gepaard gaan. Uit de rapportage bleek ook dat er in het slachthuis van overheidswege wel
stroomstoot-apparatuur aanwezig was om de dieren vooraf te verdoven. Dat is volgens een woordvoerder beter voor het vlees, minder pijnlijk voor het dier en volgens een officiële Islamitische verklaring ook nog in overeenstemming met de voorschriften voor het Halal slachten.
Toch worden de apparaten zelden gebruikt vanwege de kosten en waarschijnlijk de oude tradities.

In Nederland is het onverdoofd slachten verboden. Een uitzondering wordt echter gemaakt voor joodse en islamitische slachters. Hier wordt de godsdienstige overtuiging geaccepteerd als argument om een overigens op goede gronden verboden praktijk te tolereren. Overigens heeft het Europese Hof voor de Rechten van de Mens bepaald dat het verbieden van het onverdoofd ritueel slachten niet in strijd is met de godsdienstvrijheid. De Partij voor de Dieren heeft een initiatiefwet ingediend om aan deze uitzondering op de regel een eind te maken. Dit gebeurde eerder in een aantal andere landen zoals Oostenrijk, Zwitserland, Denemarken, Finland, Noorwegen, Estland, IJsland en Nieuw-Zeeland. In eerste instantie schaarde een meerderheid in de Tweede Kamer zich achter het voorstel. Inmiddels heeft het debat zich verlegd van het dierenwelzijn naar de interpretatie van godsdienstvrijheid. Lobby uit religieuze hoek heeft binnen de VVD, PvdA en D66 tot verdeeldheid geleid. De PvdA vergadert er zondag a.s. zelfs in een speciale Politieke Ledenraad over.

Zoals zo vaak in het religieuze debat wordt de wetenschappelijke bewijsvoering (in dit geval rond dierenleed en pijn) betwist. Voorts wordt gewezen op de al eeuwen bestaande praktijk waartegen nu plotseling bezwaar wordt gemaakt. Bij dat laatste wordt dan gesuggereerd dat wereldvreemde dierenactivisten gesteund worden door groepen met een anti-islam sentiment. En het belangrijkste argument is dat godsdienstvrijheid en meer in het algemeen respect voor andere culturen de vrijheid van het onverdoofd slachten moet garanderen.

Nu is de tragiek van de ritueel slachtende godsdiensten dat zij ooit hun tijd vooruit waren met voorschriften om aan nog vreselijker praktijken een einde te maken. Maar omdat godsdienst mensenwerk is moet men het doen met de middelen en inzichten die toen beschikbaar waren.
Van effectieve manieren om slachtvee te verdoven was niets bekend. Het doel echter om met meer respect dan voorheen met dieren om te gaan zou zich nu juist moeten vertalen in het toepassen van diervriendelijker methoden. De godsdiensten zouden vanuit die mentaliteit voorop moeten lopen in pleidooien voor betere behandeling van dieren. Het feit dat wij allemaal eeuwenlang dieren hebben mishandeld, en dat nog doen in de bio-industrie, bij het transport en het slachten van vee, moet toch juist betekenen dat wij iedere stap naar verbetering toejuichen. Maar men houdt vast aan versteende orthodoxe opvattingen en plaatst zichzelf daarmee buiten de geschiedenis.

Wie nog een romantische voorstelling van respectvol ritueel slachten mocht hebben moet dit  bericht en de video-opname van een koosjer slachthuis in Amerika maar eens bekijken. Opnamen in het Nederlandse koosjere slachthuis zijn niet toegestaan.

Het lijkt er op dat de bescherming van de godsdienstvrijheid opnieuw leidt tot een onaanvaardbare uitzondering op een weldoordachte regel. Een wettelijke regel die een begin is van een meer humane behandeling van dieren. Laten we blij zijn dat er tenminste op sommige terreinen nog enige vooruitgang is in onze beschaving. Het kan toch niet zo zijn dat de godsdienstvrijheid dat in de weg staat.

Rein Zunderdorp        

Meer kijken, luisteren en lezen

De oudere bijdragen van dit weblog zijn te vinden in het archief van het weblog. Meer weten over Rein Zunderdorp? Lees op deze website alles over zijn functie als voorzitter van het Humanistisch Verbond