Eigentijds Idealisme, Humanisme en Vitale Waarden in 2012

Vorig jaar publiceerde het Humanistisch Verbond de brochure Eigentijds Humanisme. Daarin werd de visie en de missie van het HV in actuele termen verhelderd. Idealisme was een belangrijk aspect. Vorige week verscheen het pamflet Eigentijds Idealisme, een afrekening met het cynisme in Nederland, van Gabriël van den Brink. De uitkomsten sluiten wonderwel aan bij het Meerjarenplan Inspireren en Verbinden 2012 – 2017 van het Humanistisch Verbond.

Het pamflet is voorpublicatie van een omvangrijk onderzoek van de Universiteit van Tilburg. Het boekje is al uitverkocht, een herdruk verschijnt volgende week. Kort samengevat blijkt uit het onderzoek dat juist in ons land veel mensen hoge idealen nastreven. Spirituele motieven, geestelijke waarden en morele beginselen zijn nog altijd, of misschien wel meer dan ooit, van belang. Het zijn juist politici en de media die een cynisch mensbeeld hebben, maar dat klopt niet. Een interessant onderdeel van de studie betreft de zoektocht naar het ‘hogere’: ‘een verbeelding van een geheel waarmee ik mij verbonden weet en waardoor ik mij geroepen voel tot onbaatzuchtig handelen’. Vervolgens onderscheiden de onderzoekers drie lagen in het geestelijk landschap. Ten eerste de laag van de sacrale (God, vaderland en werk) waarden, tot 1900 volledig dominant. Dan de laag van de sociale waarden (solidariteit, mensenrechten, goede sociale doelen), die een sterke groei in de 20ste eeuw doormaakte en de sacrale laag steeds verder verdrong. En dan de nieuwste en bovenste laag van ‘vitale waarden’ (liefde, lichaam, natuur), die vooral sinds de jaren zestig terrein wint.

De onderzoekers wijzen erop dat de nog steeds groeiende belangstelling voor hogere (‘spirituele’) waarden duidt op een succesvolle strijd tegen het nihilisme. Maar zij stellen ook (p. 45): “Wie alleen de sacrale en de sociale gedaante van het Hogere erkent, begrijpt nauwelijks wat er in Nederland aan het gebeuren is. Maatschappelijk gezien worden vitale waarden steeds belangrijker. Wijzigingen in het liefdesleven, de jongerencultuur, de natuurbeleving en de sportbeoefening zijn daar tekenen van. Wetenschappelijk bezien begint zich een andere wereldbeeld te ontwikkelen, waarbij de biologische dimensie van het leven steeds relevanter wordt. Toch mogen we pas spreken van het Hogere (in onze definitie) als de natuurtoestand overstegen wordt. Daartoe is het disciplineren en sublimeren van onze vitale krachten noodzakelijk.”

Het pamflet 'Eigentijds Idealisme' is een mooi aanknopingspunt voor discussies in ons Meerjarenplan. Natuurlijk liep het Eigentijds Humanisme voorop bij de overgang van het Sacrale Hogere naar het Sociale Hogere. Het Samen Leven, de solidariteit, is en blijft een centraal kenmerk van het humanisme. Maar hoe staat het met onze bijdrage aan het Vitale Hogere? De humanistische nadruk op de rede, het rationele, het geestelijke boven het lichamelijke (ook al benadrukken wij dat daar geen wezenlijk verschil tussen bestaat), belemmert ons dat een rol te spelen in de Vitale revolutie en dreigen we de aansluiting te verliezen? In het kader van het Meerjarenbeleidsplan kiezen we voor verdieping van de persoonlijke dimensie. En stellen we de vraag: als wij via de politieke actie vrijheidsrechten ten aanzien van lichamelijke zaken als het levenseinde, abortus, seksuele identiteiten, fysieke expressie en in het algemeen de lichamelijke dimensie van het mens-zijn hebben bevrijd van sacrale dogmatiek en de vaak ascetische sociale idealen: Wat Nu?
Wat doen we ermee? Wat is binnen die vrijheidsgraden wenselijk en verantwoord?

Dat zijn vragen waarmee we in “co-productie” met leden en maatschappelijke groepen aan de slag gaan. Of en hoe dat langs de door Van den Brink c.s. aanbevolen lijn is van het “disciplineren en sublimeren van onze vitale krachten” zal dan wel blijken. Wij maken onze eigen verkenning en onze eigen keuzen. Opnieuw als trendsetter, ook in 2012?!

Weblog Rein Zunderdorp

Meer kijken, luisteren en lezen

Alle bijdragen van dit weblog zijn te vinden in het archief van het weblog. Meer weten over Rein Zunderdorp? Lees op deze website alles over zijn functie als voorzitter van het Humanistisch Verbond.