Vrijheid steeds minder vanzelfsprekend

5 april 2009

Met Bevrijdingsdag in het vooruitzicht wijst het Nationaal Comité 4 en 5 mei ons weer op het feit dat vrijheid niet vanzelfsprekend is en steeds moet worden onderhouden. Bekend, maar toch hadden we het geruststellende gevoel dat het wereldwijd de goede kant op ging. Natuurlijk waren er nog veel landen waar een ondemocratisch regiem de mensenrechten schond, maar de verhoudingen in de wereld waren wel zo dat zij zich daarvoor moesten verantwoorden en dat het lidmaatschap van belangrijke westerse bondgenootschappen als de Europese Unie (EU), de Raad van Europa en de NAVO aan strenge eisen gebonden was. Ook meetellen in de organen van Verenigde Naties vereiste tenminste verbaal een eerbiediging van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Vanaf het instorten van het Sovjet-imperium was immers geen grote economische en militaire macht aanwezig die de vrijheden en mensenrechten ongestraft kon trotseren.

Inmiddels zijn de machtsverhoudingen in de wereld echter aan het schuiven en niet in het voordeel van de mensenrechten. Vooral door toedoen van George W. Bush en zijn orthodox-christelijke en neoliberale stroming is het morele gezag en de militaire en economische dominantie van de Verenigde Staten, en daarmee ook deels van het Westen, verzwakt. China hoeft zich voor de onderdrukking van de Tibetaanse minderheid en het gebrek aan vrijheid van godsdienst en levensovertuiging nauwelijks meer te verantwoorden. Het is omgekeerd zo dat landen zich moeten verantwoorden en de negatieve gevolgen kunnen verwachten als zij de Dalaï Lama of andere Tibetanen ontvangen.
Zuid-Afrika zwichtte er vorige week al voor.

Vorige week nam de VN-Mensenrechtenraad, met een meerderheid van landen die een dubieus mensenrechtenrecord hebben, een resolutie aan tegen belastering van religies. Hiermee vindt een ongekende verschuiving plaats van beschermen van het individu waarvoor de mensenrechten zijn opgesteld- naar beschermen van religie. De resolutie houdt twee gevaren in: beperking van de vrijheid van meningsuiting en beperking van de vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing. Ook niet religieuze maar wel autoritaire regiems zijn dan ook enthousiast. Ruim 200 organisaties waaronder het Humanistisch Verbond en de Humanistische Alliantie hebben landen opgeroepen tegen de resolutie te stemmen. Tevergeefs. Inmiddels heeft Obama aangekondigd de Amerikaanse boycot van de Mensenrechtenraad te beëindigen en erin te willen toetreden. Of hij het tij kan keren, is de vraag.

Helemaal gortig was de gang van zaken de afgelopen dagen binnen de NAVO.
Vol trots werd het 60-jarig bestaan gevierd van de organisatie die zegt pal te staan voor de verdediging van het vrije westen. Het grootste deel van de tijd werd echter besteed aan de verkiezing van de (kwalitatief blijkbaar niet omstreden) Deense premier Rasmussen tot secretaris-generaal. Turkije blokkeerde de benoeming omdat Rasmussen geen excuses had aangeboden voor de cartoons over de islam, die in zijn land in de vrije pers waren verschenen. Niet de Turkse regering, die opriep tot censuur, moest zich daarvoor in NAVO-verband verantwoorden, maar de Deense premier die de vrijheid van meningsuiting in eigen land respecteerde. De Turken werden zelfs beloond voor hun opstelling met de positie van plaatsvervangend-SG en het pleidooi van Obama vandaag in Praag om Turkije toe te laten tot de EU.
Nu kan je zeggen dat de actie van de Turken op voorhand kansloos was en dat zij uiteindelijk meegingen, eind goed al goed. Maar dat miskent het intimiderende effect van het Turkse optreden, bedoeld als waarschuwing voor toekomstige kandidaten voor hoge functies waaraan Turkije zijn goedkeuring moet hechten. Politici met internationale ambities kunnen zich beter niet kritisch over de islam uitlaten en beter wel optreden tegen dergelijke uitingen van hun burgers.

Het is wel een leerzaam incident in verband met de steeds verdere uitbreiding van de NAVO en de Europese Unie. De optimistische gedachte dat kandidaat-leden door formele hervormingen door te voeren voor hun toelating daarmee ook betrouwbare bondgenoten zijn voor vrijheid en mensenrechten is misschien wat naïef. We hopen natuurlijk dat de toetreding van nieuwe leden met een mensenrechtenprobleem zal leiden tot een verbetering van de situatie voor hun burgers, maar het is ook mogelijk dat de mensenrechtensituatie van de hele gemeenschap door de invloed van de toetreders afneemt. Met het toetreden van een groot land als Turkije is dat risico groot. Wij zijn gewaarschuwd en wel door de kandidaat zelf!

Vrijheid is dus inderdaad niet vanzelfsprekend en zal voortdurend bewaakt en bevochten moeten worden. Het is duidelijk dat we dat werk niet alleen aan de regeringen kunnen overlaten. Als niet-gouvernementele organisaties zullen we het er steeds drukker mee krijgen.

Rein Zunderdorp

Meer kijken, luisteren en lezen

De oudere bijdragen van dit weblog zijn te vinden in het archief van het weblog. Meer weten over Rein Zunderdorp? Lees op deze website alles over zijn functie als voorzitter van het Humanistisch Verbond.

Gepubliceerd: 28-10-2008