So help me God

21 januari 2009

Obama: een seculiere doorbraak

 De nieuwe president heeft in zijn inaugurale rede een dapper en krachtig pleidooi gehouden voor de seculiere waarden en mensenrechten waarop de Verenigde Staten ooit werden gegrondvest. Er is moed voor nodig om in een land waar de christelijke kerken een zeldzame arrogantie tonen tegenover andersdenkenden en zeker tegenover seculiere humanisten, atheïsten en andere niet-gelovigen, te stellen dat We are a nation of Christians and Muslims, Jews and Hindus, and nonbelievers. We are shaped by every language and culture, drawn from every end of this Earth.
De Amerikaanse humanisten zijn dan ook enthousiast over wat zij zien al een seculiere en humanistische inaugurale rede. Zij vergeven hem de onvermijdelijke verwijzingen naar God, die hij overigens vooral gebruikte om egalitaire waarden te benadrukken. Maar de eerste expliciete erkenning van de rechten van en de gelijkwaardigheid van de niet-gelovigen maakt hen terecht opgelucht en enthousiast. Ook de uitspraak dat hij de onafhankelijke wetenschap in ere wil herstellen en de technologische wonderen ten goede wil laten komen aan de kwaliteit van de gezondheidszorg geeft hoop op het beëindigen van de invloed van de obscure orthodox christelijke dogmas die wetenschap en onderzoek belemmeren.
De hele rede was een inspirerende combinatie van openhartige schuldbekentenissen en goede voornemens en daarmee een terecht meedogenloze afrekening met het volkomen falende beleid van zijn voorganger. Vanaf vandaag moeten we onszelf hernemen, afstoffen en beginnen met het herstellen van Amerika, was de korte samenvatting van de situatie. Even later verdween de helikopter met Bush aan de horizon, een mooi moment. Aan de slag, het zal nog een hele klus worden en de tegenwerking van de oude krachten zal hardnekkig zijn, maar het geeft hoop.

20 januari 2009

So help me God!

Amerikaanse humanisten hebben een poging gedaan via de rechter de merkwaardige toevoeging aan de eed van elke nieuwe president So help me God te verbieden. Zij beschouwen het als ongrondwettig en discriminerend tegenover niet-gelovigen. In een land waarin het geloof onderdeel uitmaakt van het dagelijkse ritueel (God bless you!) en niet gelovigen daarmee feitelijk geïsoleerd worden, is zon geding een even begrijpelijke als kansloze actie. Dit ondanks het feit dat het toch ook voor gelovigen gênant moet zijn dat George W. Bush de indruk kan wekken zelf wel zijn best te hebben gedaan, maar dat de hulp van God op belangrijke momenten uitbleef. Overigens hebben de eerste presidenten deze prevelementen, die niet in de verder nauwkeurige wet op de beëdiging voorkomen, niet gebruikt.
Pas vanaf president Lincoln staat vast dat de persoonlijke toevoeging aan de officiële tekst gebruikelijk werd. Het nadeel daarvan is inderdaad dat het vervolgens een soort lakmoesproef wordt voor iedere volgende president of andere ambtsdrager. Het afzien van de formule brengt de functionaris immers in een dergelijk klimaat al snel in de problemen. Hulde dus voor de moed en het uithoudingsvermogen van onze Amerikaanse geestverwanten!

In Nederland bestaat, zoals bekend, de keus tussen het afleggen van een (seculiere) verklaring of de belofte en een eed (zo waarlijk helpe mij God almachtig). Hoewel het afleggen van de verklaring en belofte inmiddels vrij breed geaccepteerd is, blijft het een vreemde en complicerende keuzesituatie.
Nu er immers steeds meer functionarissen komen die andere of meer goden aanbidden, wordt de geboden keus als te beperkend ervaren. Vervolgens blijken de verschillende wetten soms wel en soms niet ruimte te bieden aan Allah of andere goden. Het afleggen van de eed of belofte wordt daarmee een vorm van geloofsbelijdenis, waarover men dan vervolgens verantwoording moet afleggen (waarom zweert Aboutaleb op God en niet op Allah?).

Daarmee wordt de aandacht bovendien afgeleid van de inhoud van de uitspraak zelf. In de Verenigde Staten spreekt de president in ieder geval de volledige tekst zelf uit en voegt de bede slechts toe.
In Nederland spreekt een ander (gemeentelijk de burgemeester) de tekst (slechts eenmaal voor alle leden) uit die vervolgens alleen de woorden spreken: Dat verklaar en beloof ik of Zo waarlijk helpe mij God almachtig. Het is duidelijk dat de verklaring / belofte tenminste nog een expliciete instemming is met de voorgedragen tekst en de persoon bindt en volledig zelf verantwoordelijk maakt voor zijn daden.
De eed echter is in feite een voorbehoud. Men spreekt impliciet wel de bedoeling uit zich aan de verklaring en belofte te houden, maar maakt het welslagen daarvan meteen afhankelijk van de hulp van God. En dat geldt niet alleen voor de belofte ten aanzien van de toekomst, niet iedereen kan blijkbaar voor zijn eigen integriteit instaan, maar ook voor het verleden. Men zou toch tenminste klip en klaar kunnen verklaren dat men niemand heeft omgekocht of iets heeft beloofd om de functie te verkrijgen?!

Met de toenemende pluriformiteit van levensbeschouwelijke en godsdienstige overtuigingen in ons land zou het beter zijn de verklaring en belofte zonder voorbehoud en bezwerende formules wettelijk voor te schrijven. Het staat ieder vervolgens vrij om, na afloop van de beëdigingsessie, individueel of groepsgewijs in een afzonderlijke ruimte de eigen rituelen te voltrekken.

Meer kijken, luisteren en lezen

De oudere bijdragen van dit weblog zijn te vinden in het archief van het weblog. Meer weten over Rein Zunderdorp? Lees op deze website alles over zijn functie als voorzitter van het Humanistisch Verbond.

Gepubliceerd: 28-10-2008