Over leven en dood: Plan A en Plan B

23 november 2009

Op de website van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) is informatie te vinden over middelen voor zelfdoding. De informatie is alleen toegankelijk voor leden van de NVVE.  Bij inloggen krijgt de lezer een waarschuwing om de Ledenondersteuningsdienst van de NVVE te raadplegen bij een doodswens. De website is een van de eerste sites in de wereld die in detail methodes voor zelfdoding beschrijft en doet veel stof opwaaien.  

Verschillende psychiaters verschenen in de media om te waarschuwen tegen het drempelverlagende effect van dergelijke informatie. In Nova werd de website van de NVVE geplaatst tegenover een site van omroepvereniging BNN die depressieve jongeren stimuleert om hulp te zoeken, juist om zelfdoding te voorkomen. Bij Pauw en Witteman zag ik psychiater Bram Bakker spreken over de zelfdoding van de Duitse doelman Enke. Hij riep zeer terecht op het taboe op depressiviteit te doorbreken en ruimte te bieden voor contact. En passant meldde hij echter niet blij te zijn met de NVVE-site, omdat daardoor kansen op het (meestal te verwachten) herstel kunnen worden gemist. Het is jammer dat door de wijze waarop dergelijke programma's tegenstellingen zoeken, onnodige verwarring over de bedoelingen, de effecten en de alternatieve scenario's wordt veroorzaakt. 

De critici van hulp bij of zelfs alleen maar informatieverschaffing over zelfdoding, benadrukken dat depressieve mensen vaak tijdelijk een doodswens hebben, na enige tijd echter de problemen overwinnen en blij zijn dat zij geen zelfmoord hebben gepleegd. Vaak worden concrete voorbeelden genoemd. Het herstel is soms het gevolg van sociale, psychologische of medische hulp, vaak ook is het een autonoom proces.
Het pleidooi om dit herstelproces een optimale kans te geven is dan ook zeer terecht. De NVVE en het HV steunen alle pogingen in die richting dan ook van harte. Het herstelplan is Plan A. Maak depressie bespreekbaar, ook in machoculturen zoals de voetbalwereld. Het is in dit opzicht goed dat de NVVE haar informatie niet als folder verspreidt, maar op een besloten deel van de website.
En bovendien belangstellende leden oproept eerst de ledenondersteuningsdienst te raadplegen.
Wij humanisten staan al helemaal bekend om ons geloof in het leven voor de dood! Het leven is eenmalig en de moeite waard. Een voortijdige beëindiging is een zwaarwegende beslissing zowel voor de betrokkene zelf als voor degenen die er op enige wijze bij betrokken zijn. Alle reden dus om Plan A alle kans te geven en er waar mogelijk actief aan bij te dragen. Tot zover zie ik geen verschil van mening tussen de NVVE (en HV) en de critici. 

De critici van de NVVE gaan daarbij echter zover dat zij bij het uiteindelijk falen van Plan A niet bereid zijn mee te denken over, laat staan mee te werken aan, Plan B: de keuze van de betrokkene om toch een einde aan het leven te maken en dan graag op een humane wijze. Zij beschouwen het negeren van het Plan B als een versterking van Plan A. Het Plan B wil men treffen met een tactiek van de verschroeide aarde: niet bespreekbaar, hulp en zelfs informatie is taboe, overblijvende alternatieven zoals de strop, de trein, het hoge gebouw, het diepe dal, de handvol medicijnen plus plastic zak etc. zijn afschrikwekkend en moeten dat vooral ook blijven.  

De verdedigers van de NVVE- website zijn van mening dat er bij het falen van Plan A, op basis van zelfbeschikking, ruimte moet zijn voor Plan B: een vorm van zelfdoding die niet bestaat uit mensonterende brute methoden. De website is dan ook bedoeld voor mensen met een weloverwogen doodswens die niet in aanmerking komen voor euthanasie of hulp bij zelfdoding of bij wie de arts weigert euthanasie toe te passen, dan wel hen door te verwijzen. Voor een groot deel van deze mensen gaat om situaties van ouderdom en 'klaar met het leven' en (het beginstadium van) uitzichtloze en onstuitbare ziekten. Daarnaast gaat het zeker ook over psychische aandoeningen waar al vele jaren een Plan A op is toegepast.  

De voorstanders hanteren in feite drie argumenten: recht op zelfbeschikking, feilbaarheid van Plan A en onmenselijkheid van situaties waarin Plan B ontbreekt. De critici betwisten het recht op zelfbeschikking, tenminste bij mensen met een (depressieve) psychische aandoening, soms ook op religieuze gronden ten principale. Zij zullen de feilbaarheid van Plan A wel moeten erkennen, maar denken die feilbaarheid terug te dringen door Plan B taboe te verklaren. De gruwelijkheid van het traditionele alternatief, bij ontbreken van een humaan Plan B, beschouwen zij als een extra druk op de ketel van Plan A.  

Ik heb bewondering voor therapeuten die volledig gaan voor hun Plan A. Zij redden veel levens en levenskwaliteit. Zij zouden er echter goed aan doen Plan B niet taboe te verklaren, maar eraan deel te nemen. Als de artsen en in het bijzonder de psychiaters, nadat zij eerst de kans hadden Plan A uit te voeren, ook beschikbaar zouden zijn als gesprekspartner voor hun patiënten voor Plan B, dan zou er tussen die twee fasen niet zon pijnlijke scheiding zijn. De ervaring leert bovendien dat patiënten juist dan vaak bereid zijn Plan A toch nog weer een kans te geven. En dan zou het niet nodig zijn informatie over autonome zelfdoding op websites te zetten. Het zou mooi zijn als de zet van de NVVE de medici actiever aan het denken zou zetten.

Rein Zunderdorp 

Meer kijken, luisteren en lezen

De oudere bijdragen van dit weblog zijn te vinden in het archief van het weblog. Meer weten over Rein Zunderdorp? Lees op deze website alles over zijn functie als voorzitter van het Humanistisch Verbond.

Gepubliceerd: 07-10-2009