Orthodoxen Schieten in eigen voet

6 februari

De verlichtingshumanisten boeken groot succes met alleen al het bericht dat ze van plan zijn een busreclame te starten waarin mensen worden gerustgesteld. Er is (waarschijnlijk, ze zijn gematigd) geen God, je hoeft dus niet bang te zijn, denk zelf na en geniet van het leven. Ik ben het er helemaal mee eens en zat dan ook direct in het comité van aanbeveling. Het risico van de campagne was echter dat het in het overwegend niet-kerkelijke Nederland door de meeste mensen als volstrekt overbodig zou worden ervaren. Het was al de boodschap van de Griekse filosoof Epicurus (zon 300 jaar voor Chr.), werd daarna wel verstoord door een aantal monotheïstische godsdiensten, maar is nu weer gemeengoed. De buscampagne in het overwegend christelijke Engeland, die als voorbeeld diende, was een reactie op een orthodox-christelijke buscampagne. Daar was publiciteit dus gegarandeerd.

Godzijdank hebben de orthodoxen de initiatiefnemers aan de nodige publiciteit geholpen. De SGP in de Tweede Kamer stelde vragen aan het kabinet, in veel radio- en tv- programmas en kranten werd het voornemen uitvoerig besproken, zonder dat ook maar één bus met reclame rondreed. De monopolistische ondernemer die de reclameruimte beheert, heeft zelf al aangekondigd censuur toe te passen. Opnieuw een nieuwsbericht, en alles nog gratis ook!

De orthodoxe reactie leidde vooral tot tweespalt in kerkelijke kring waar de meer gematigde en ontspannen krachten weinig aanstoot namen aan de slogan. Hetzelfde overkwam het Humanistisch Verbond met de radiospotjes Zonder uw steun is het humanisme aan de goden overgeleverd.
Natuurlijk diende iemand een klacht in bij de Reclame Code Commissie, maar de meeste christelijke reacties waren heel vriendelijk.

Veel ernstiger zijn enkele andere voorbeelden van orthodoxe overmoed die tot veel verdeeldheid in kerkelijke kring leiden. Zo zette de paus in het nieuwe jaar weer de aanval in op zowel de homos als de anticonceptiepil. Vervolgens dacht hij in zijn onfeilbaarheid even een aantal extremistische geëxcommuniceerden de kerk weer binnen te loodsen. De ontkenning van de Holocaust door bisschop Richard Williamson leidde tot zoveel protest dat de paus zich na enkele dagen genoodzaakt zag zich van die denkbeelden te distantiëren. Inmiddels spreken katholieken al over de paus als de George W. Bush van de RK-kerk en wordt in de pers duidelijk gemaakt hoe je het lidmaatschap kunt opzeggen.

En dan wordt in deze maand huis aan huis een anti-Darwin, pro-creationisme blad verspreid. En ook hier lijkt eerder sprake van orthodoxe overmoed dan van een dogmatisch revival. Veel gematigde tot vrijzinnige christenen zien dit allemaal met kromme tenen aan. Zij zien in dat christelijke dogmas natuurlijk niet opgewassen zijn tegen de wetenschap. En dat het pamflet een uiting van sektarisme is, dat hen ook belachelijk dreigt te maken. Het is bekend dat de scheidslijn tussen de rede en de dogmas niet loopt langs de grens van de geloofsgemeenschappen, maar er dwars doorheen. De meeste christenen in ons land accepteren de rede en de wetenschap en geven hun geloof een zodanige abstracte duiding dat het met de wetenschap is te verenigen. Juist voor hen is het orthodoxe offensief een pijnlijke vertoning.
Ik werd (blij) verrast dat de scheidslijn tussen dogmatisch en gematigd christendom niet langs, maar dwars door de Evangelische Omroep lijkt te lopen. De verklaring van Andries Knevel waarin hij zich distantieert van het creationisme is hierbij een mooie mijlpaal.

Wij verkeren als humanisten daarmee in een wat prettiger positie dan voorheen. Zowel het op bescheiden schaal vieren van het Darwinjaar als het aankondigen van een speelse busreclame is voldoende om een orthodoxe overreactie teweeg te brengen. De daarbij voor ons bedoelde symbolische kogels treffen hen echter in eigen voet.

Rein Zunderdorp

Meer kijken, luisteren en lezen

De oudere bijdragen van dit weblog zijn te vinden in het archief van het weblog. Meer weten over Rein Zunderdorp? Lees op deze website alles over zijn functie als voorzitter van het Humanistisch Verbond.

Gepubliceerd: 28-10-2008