Ruim de christelijke sharia op

9 september 2009

Er woedt weer een publieke discussie over de islamitische sharia. Mag de vrijheid van godsdienst zover gaan dat de religieuze regels toegepast mogen worden op iedereen die daar vrijwillig mee instemt? Het staat ieder natuurlijk vrij zich aan de eigen godsdienstige regels te houden, zolang daarmee de wet of de directe belangen van anderen niet worden geschaad. Iets anders wordt het wanneer die regels in het verkeer tussen mensen een rol gaan spelen. Mogen mensen bijvoorbeeld huwen volgens de eigen regels die afwijken van de wettelijke bepalingen? Veel mensen sluiten tegenwoordig een informeel huwelijk: wel een feest, geen stadhuis. In bijna alle landen is dat voor homoseksuelen de enige mogelijkheid de eigen relatie te bevestigen. Daarmee zijn natuurlijk niet alle wettelijke (en fiscale) rechten en plichten van toepassing, maar toch is het een belangrijk vrijheidsrecht, dat in ons land vrij breed erkend wordt.

Wanneer echter een moslimpaar besluit een informeel islamitisch huwelijk te sluiten wordt daartegen, ook door de minister van Justitie, bezwaar gemaakt. Daarvoor kunnen natuurlijk redenen zijn. De sharia wordt immers een maatschappelijk probleem in twee situaties: als er geen sprake is van vrijwilligheid en als pogingen worden gedaan religieuze voorschriften algemeen verbindend te verklaren voor alle burgers. Dat laatste gebeurt in een aantal islamitische landen en vandaag weer in Sudan, waar vrouwen werden veroordeeld en gegeseld voor het dragen van een lange broek.
Daar wordt de sharia door islamitische politici in de formele wetgeving ingebracht en daarmee op iedereen van toepassing. Ook op de burgers die de shariaregels niet delen. Om die redenen is de sharia in islamitische landen al snel een ernstige bedreiging van mensenrechten. Paradoxaal genoeg is de sharia, onder de strikte voorwaarde dat altijd van werkelijke vrijwilligheid sprake moet zijn, juist in westerse landen nog het meest gemakkelijk te hanteren.

Maar hoe zit het eigenlijk met onze eigen christelijke sharia? Wij kennen het verschijnsel in Nederland van oudsher ook. Het gaat dan om christelijke dogma's die, in de wetgeving verankerd, de vrijheden van alle burgers beperken. Al tientallen jaren zijn wij bezig deze aantastingen van burgerlijke vrijheden uit de wetgeving stukje bij beetje te verwijderen. Het gaat om wetgeving op het gebied van het huwelijk, abortus, euthanasie, sociale zekerheid en de winkelsluiting. Over dat laatste is nu weer een politiek conflict ontstaan. De verplichte zondagsrust is gebaseerd op het vierde van de tien geboden. Zes dagen moet er gewerkt worden, "maar de zevende dag is een rustdag, die gewijd is aan de HEER Uw God; dan mag u niet werken. Dat geldt voor u, voor uw zonen en dochters, voor uw slaven en slavinnen, voor uw vee, en ook voor vreemdelingen die bij u in de stad wonen." (Nieuwe Bijbelvertaling, p115).
De ChristenUnie heeft dit dogma vanuit een maatschappelijk onmogelijke minderheidspositie in het regeerakkoord gekregen. Dat wil zeggen dat de huidige wet, die bepaalt dat, als de gemeente openstelling op zondag al toestaat, de winkels alleen in toeristische gebieden op zondag open mogen zijn, strenger geformuleerd en toegepast moet worden.

En dat terwijl de maatschappelijke werkelijkheid de andere kant op gaat. Mensen willen die religieuze voorschriften niet meer en willen (in ruime meerderheid) de vrijheid hebben zelf te bepalen wanneer zij willen winkelen of hun winkel willen openen. De coalitiegenoten zitten natuurlijk met dit punt in hun maag. De PvdA krijgt dan misschien nog steun uit de achterhoede van de vakbeweging, de moderne hoogopgeleide achterban en de niet christelijke immigranten hebben hier niets mee op. Bovendien is de uittocht naar D66 al bedreigend genoeg. Zelfs het CDA vindt het een gênant punt worden. De meeste christenen nemen dit gebod namelijk niet meer serieus. Om te beginnen wordt er geen zes dagen meer gewerkt, kunnen ouders hun zonen en dochters alleen in geïsoleerde orthodoxe gemeenschappen tot zondagsrust dwingen, is de slavernij afgeschaft (hoewel in dit gebod gelegitimeerd!), moeten koeien gemolken worden en leggen kippen hun eieren en zijn die vreemdelingen nu juist de toeristen waarvoor dan toch weer een uitzondering gemaakt mag worden.

In de politiek wordt dit voorbeeld van christelijke sharia dan ook verdoezeld met allerlei gelegenheidsargumenten voor en tegen. Minister Van der Hoeven wil de wetswijziging uitstellen vanwege de werkgelegenheid, waardoor het Centraal Plan Bureau ineens uitsluitsel moet geven over zo'n principieel punt. Of er wordt postmodern verzucht dat we toch wel één dag in de week zonder winkel kunnen. Ja, dat kunnen de meeste mensen en zij willen graag zelf bepalen welke dag dat is. Mensen die wel werken, vaak tweeverdieners, die ook vaak nog (op zaterdag!) vrijwilligerswerk doen of mantelzorger zijn, mogen niet in hun toch al beperkte keuzen belemmerd worden. Ik woon trouwens in de stad Den Haag, waar al jaren alle winkels open mogen zijn. Leidt dat tot oververhitte chaos? Welnee, de meeste winkels zijn gewoon dicht. Maar sommige halen 30 tot 50% van hun omzet op zondag, die sluiten dan weer op maandag en dinsdag. Ook werknemers worden niet gedwongen en velen komt een bijverdienste in het weekend beter uit dan tijdens schooldagen. Kortom, juist hier blijkt de markt nu eens wel goed te werken.

Dat de regering zich in tijden van crisis genoodzaakt ziet de kostbare tijd te verdoen met dergelijke non-issues danken wij dan ook aan onze eigen hardnekkige poldersharia. Als we in de actuele shariadiscussie nu eens consequent zijn, dan verbieden we elke vorm die niet op strikte vrijwilligheid is gebaseerd en hanteren we een scherpe scheiding tussen de religieuze geboden en de seculiere wetgeving, die altijd prevaleert. De islamitische sharia wordt dan teruggedrongen tot individuele zelfregulering en tot onderlinge mediation op strikt vrijwillige basis. Dezelfde principes gelden dan voor de christelijke variant: pas ze zelf toe en val anderen er niet mee lastig. En in één schoonmaakronde zijn we dan van de restanten van de christelijke sharia in onze wetgeving bevrijd.

Rein Zunderdorp 

Meer kijken, luisteren en lezen

De oudere bijdragen van dit weblog zijn te vinden in het archief van het weblog. Meer weten over Rein Zunderdorp? Lees op deze website alles over zijn functie als voorzitter van het Humanistisch Verbond.

Gepubliceerd: 09-09-2009