Riek Milikowski-de Raat opent serie virtuele tentoonstellingen

'Kunst maakt zichtbaar', zei de schilder Paul Klee. Als dat waar is, dan is humanistische kunst een goed middel om humanistische waarden zichtbaar te maken, dacht de werkgroep Humanisme en kunst van het Humanistisch Verbond. Deze werkgroep riep kunstenaars op foto's van werk op te sturen die virtueel geëxposeerd kunnen worden. De tekeningen en schilderijen van Riek Milikowski-de Raat maakten veel indruk op de werkgroep. 'Geen penseelstreek blijkt zonder betekenis'.

Korte biografie van Riek Milikowski-de Raat

Riek Milikowski-de Raat werd in 1918 geboren in de Amsterdamse Jordaan. Zij komt uit een christelijk arbeidersgezin en maakte al vroeg kennis met de arbeidersbeweging. Zij sloot zich daar op jonge leeftijd bij aan. Van kinds af aan wilde zij leren tekenen en bekwaamde zich daarin door, tegen de verdrukking in, avondlessen te volgen op De Nieuwe Kunstschool, die door Paul Citroen in 1933 werd opgericht.

Na een intens verzetsleven in de oorlogsjaren werd zij in 1947 toegelaten tot de avondlessen van de Rijks Academie voor Schone Kunsten. Met mededogen en onvoorwaardelijke aandacht voor haar onderwerp en voor het ambacht dat zij al vele jaren met meesterschap beoefent, tekent en schildert zij portretten.
Portretten waarop het leven, maar ook armoede, oorlog of sociaal onrecht, indringend zichtbaar worden. Haar stillevens zijn van symboliek doordrongen en zij ontwikkelde er een persoonlijke beeldtaal voor: rood verwijst naar de sociale, maatschappelijke strijd, geel en blauw naar het zonlicht en de nacht.
Paars is de kleur voor de hoop. Geen penseelstreek blijkt zonder betekenis. Zo vertellen de uien in een prachtig en recent stilleven het verhaal van het verdriet van anderen en haarzelf. Het werk van deze nog altijd maatschappelijk bewogen kunstenares is van bijzondere kwaliteit. Alles is gemaakt in de verwachting dat het, ondanks twee wereldoorlogen en eeuwige armoede, ooit goed zal komen met de mens.

Tentoonstellingen en monografieën

• In 1999, als voormalig lid van het Leids schilder- en tekengenootschap Ars Aemula Naturae, in het gebouw van dat Leids schilder- en tekengenootschap.
• Een aantal tekeningen uit de Leidse periode (1953-1972), is opgenomen in de collectie van het Stedelijk Museum De Lakenhal.
• ‘ Kleur als een rode draad’ Vakbondsmuseum 'de Burcht' (Amsterdam) ( 01-05-04 tot 22-09-04)
• ‘ De kleur van de realiteit’ Museum Henriette Polak (Zutphen) (09-09-06 tot 03-12-06)
• Haar zoon Efraïm Milikowski stelde een monografie samen onder dezelfde titel ‘De kleur van de realiteit’, een overzicht van 60 jaar werk van Riek Milikowski-de Raat, een uitgave van de Stichting Atelier ’92 Eext.

Criteria voor 'humanistische kunst'

Niet alle kunst kan op deze website geëxposeerd worden. Er zijn door Christine van Stralen een aantal criteria opgesteld waaraan 'humanistische kunst' moet voldoen. Daarbij is een ruimdenkend kader aangehouden, inherent aan het ideaal van de ruimdenkende humanist. In principe gaat zo ongeveer alle kunst over menselijkheid. Duidelijk uitgesloten zouden moeten worden:

• Propagandistische kunst: kunst die tot doel heeft om bepaalde denkbeelden van regimes, opvattingen die tegen vrijheid en andere denkbeelden van het humanisme ingaan, te promoten. Zelfs kunst met een al te nadrukkelijke humanistische lading is discutabel. Als de boodschap in kunst voorop staat, is de artisticiteit vaak in het gedrang.
• Religieuze kunst: kunst, gebaseerd op religieuze opvattingen uit zich tegenwoordig niet meer zo duidelijk als vroeger, zoals in afbeeldingen van de Heilige Maria. Maar met de toename van het aantal mensen dat gelooft, zijn er ook meer kunstenaars die vanuit religie werken, zonder dat meteen te zien is. Wat te denken van de kunstenaar Marc Mulders, waarvan zijn engagement met het Christelijk geloof algemeen bekend is: in een werk over ‘Het laatste Oordeel’ verwerkt hij een foto van 9/11(aanslagen WTC New York). Enerzijds wordt hem religieus fanatisme verweten, anderzijds stelt hij dat juist aan de kaak. Een verborgen symboliek, waar onze 17e eeuwse meesters ook dol op waren, is bij Mulders bijvoorbeeld aanwezig in zijn bloemschilderijen. Die symboliseren de ‘kracht van god’ die overal in aanwezig zou zijn. Humanisme kent trouwens ook een religieuze tak.

Een tak, die de menselijke waarden in geloven voorop stelt. Je zou denken dat Mulders de christelijke waarden voorop stelt. Wat te denken van kunstenaars die zich van een van religie afgeleide beeldtaal bedienen, om humanistische waarden uit te dragen, zoals de beeldhouwer Huub Kortekaas?

Wilt u hier ook exposeren?

De werkgroep Humanisme en kunst roept u op om foto’s van eigen werk te sturen naar [annetteb@dds.nl] U kunt maximaal vijf foto's opsturen (JPEG-formaat), vergezeld van een korte toelichting.
Vier keer per jaar, bij het uitkomen van de Humus, zal er werk van een nieuwe exposant op deze website gepubliceerd worden.

Colofon

• Initiatief en coördinatie: Annette Brattinga-Aeneae Venema
• Coördinatie Landelijk Bureau: Roeland Ensie
• Webontwerp opzet: Jan Schrauwen
• Criteria 'humanistische kunst': Christine van Stralen

Dankwoord namens de werkgroep Humanisme en kunst

Veel dank zijn wij verschuldigd aan Riek Milikowski-de Raat voor het beschikbaar stellen van haar werk. Wij zijn er gelukkig mee dat deze kunstenares, die al ruim 35 jaar lid is van het Humanistisch Verbond, ons gevonden heeft. Ook zijn wij veel dank verschuldigd aan haar zoon Efraïm Milikowski voor zijn bijzondere inzet en medewerking.

Gepubliceerd: 19-09-2008