'Humanisme Nu': het eerste lemma in de Humanistische Canon

Lemma’s zijn voor de Humanistische Canon wat de fundamenten en muren zijn voor een huis. Het zijn de belangrijke periodes, thema’s of ontwikkelingen in de geschiedenis van het humanisme. De lemma's in de Humanistische Canon zullen de geschiedenis van het humanisme in omgekeerde volgorde vertellen: er wordt begonnen met ''Humanisme nu' en geëindigd met één van vroegste bronnen van het humanisme, de klassieke Griekse filosofie. 'Humanisme Nu' is geschreven door Rein Zunderdorp, de voorzitter van het Humanistisch Verbond. '

Het humanisme heeft niet alleen een rijke geschiedenis, maar vooral ook een gevarieerde inhoud. Humanisme komt steeds opnieuw tot stand in de geschiedenis en wordt steeds opnieuw doordacht en vormgegeven. Een centraal uitgangspunt is en blijft de mens. In het Nederland van nu is het humanisme zowel een georganiseerde levensbeschouwing als een bredere, culturele waardenoriëntatie en een progressief levensgevoel dat gedeeld wordt door velen.

De laatste jaren staat vooral de relatie tussen humanisme en religie weer in de belangstelling, en wel op twee manieren.
Ten eerste tussen humanisten onderling: is het humanisme zelf een atheïstische levensbeschouwing of vooral een open – mogelijk zelfs religieuze - levenshouding? Dit is een terugkerend thema omdat het humanisme historisch gezien zowel religieuze als atheïstische versies kent.
Ten tweede is er de vraag hoe het humanisme moet reageren op de nieuwe aandacht voor religie. Debatten over hoofddoeken, boerka’s, vrijheid van meningsuiting, godslastering, homo-discriminatie, de rol van de vrouw en zelfbeschikking op medisch-ethisch gebied, vullen de kranten. Het Humanistisch Verbond kiest in dit soort kwesties een duidelijke seculier-liberale invalshoek: religies hebben geen ‘status aparte’ en individuele vrijheid moet altijd gewaarborgd worden. Soms houden religies deze regel niet in ere en dan levert het Humanistisch Verbond kritiek. Soms ook zijn het religieuze individuen zelf die achtergesteld worden en wier individualiteit en vrijheid wordt ontkend. Ook hier laat het Humanistisch Verbond haar kritiek horen. Ieder mens heeft het recht om zelf zijn levenspad uit te stippelen en mag niet op oneigenlijke gronden worden gediscrimineerd of achtergesteld; homo’s niet, vrouwen niet, christenen niet, moslims niet, asielzoekers niet, niemand.

Drie samenhangende kenmerken van het humanisme

Het Humanistisch Verbond onderscheidt drie samenhangende kenmerken van het humanisme.
Ze zijn alle drie terug te vinden in de traditie van het humanisme (en in de Humanistische Canon) en zijn blijvend van belang.

1. Ten eerste is het humanisme een levensbeschouwing die wordt gevormd, gevoed en geïnspireerd door de mens, diens vermogens en de menselijke waardigheid. Mensen zijn natuurlijke wezens (voortgekomen uit en verbonden met de natuur), met geestelijke vermogens die hen in staat stellen een goed, mooi en zinvol leven te leiden. De mens moet het met dit leven en deze wereld doen. Voor humanisten is dat een uitgangspunt voor groei en ontwikkeling. Het humanisme gaat niet uit van het bestaan van een God, en wijkt daarmee af van veel religies.
2. Ten tweede omvat het humanisme een politiek-moreel streven, met als centrale waarde menselijke waardigheid. Humanisten hechten bijzonder belang aan de mensenrechten en aan de democratische rechtsstaat. Ze vinden het hun taak om de idealen van vrijheid, rechtvaardigheid, gelijkheid, verantwoordelijkheid en zorgzaamheid actief uit te dragen en vorm te geven.
3. Als laatste is het humanisme een streven naar een goed, mooi en zinvol persoonlijk leven. Autonomie betekent niet alleen vrijheid maar ook de vormgeving van een authentiek leven waarin iemand zichzelf ontwikkelt en ontplooit. Het gaat in de traditie van het humanisme om het verlangen naar volledig mens-zijn, de veelzijdige ontplooiing van het individu en het ontwikkelen van bewonderenswaardige menselijke vermogens.

Bovengenoemde kenmerken krijgen vorm in de verschillende humanistische organisaties die Nederland rijk is. Organisaties die zich richten op praktische hulpverlening en begeleiding, theoretische verdieping, persoonlijke en culturele vorming en bijdragen aan maatschappelijke discussies.

In de toekomst zal het humanisme zich blijvend laten voeden door de eigen traditie zoals die in de Humanistische Canon staat omschreven. Maar het humanisme staat nooit stil en laat zich inspireren door nieuwe ideeën en nieuwe vragen. Het uitgangspunt van menselijke waardigheid blijft een leidraad en een richtsnoer waar humanisten nooit aan twijfelen.

Rein Zunderdorp

Werken : oproep voor suggesties

Elk lemma in de Humanistische Canon is opgebouwd uit werken. Dat zijn exemplarische boeken, kunstwerken of gebeurtenissen voor het lemma ‘Humanisme nu’. Niets blijkt zo moeilijk als het heden. Daarom laat de redactie van de Humanistische Canon zich graag adviseren over de drie belangrijkste humanistische werken van de afgelopen 10 jaar. Dit mag een kunstwerk zijn, een roman, een wetenschappelijk werk maar ook een persoon of gebeurtenis. Wat is volgens u de belangrijkste hedendaagse humanistische denker of doener? Wat is het belangrijkste of mooiste humanistische werk? En waarom? Laat het ons weten via het webformulier. Diegene wiens inzending gekozen wordt ontvangt het boekje van Jeroen van Heste, 'Humanisme en het Avondland'.

Verder lezen

Wat is humanisme? Antwoord op die vraag vindt u in het webdossier humanisme. Meer boeken over het humanisme vindt u ook op deze website. Meer inzicht in waar humanisten zich mee bezig houden, krijgt u door de verschillende dossiers te bekijken. Meer artikelen over eigentijds humanisme en veel films en documentaires van de Humanistische Omroep vindt u op human.nl

Gepubliceerd: 16-10-2008