Het Humanistisch Verbond in vogelvlucht (1946-2006)

In 2006 bestaat het Humanistisch Verbond 60 jaar. In die zestig jaar heeft het Humanistisch Verbond zich sterk gemaakt voor meer humaniteit in de samenleving. Maar ook is gevochten voor de rechten van buitenkerkelijken en voor een plaats in de samenleving voor het georganiseerde humanisme. En soms was het nodig om stil te staan en opnieuw de koers te bepalen.

De oprichting van het Humanistisch Verbond

Vlak na de Tweede Wereldoorlog heerst er een geest van idealisme in Nederland. Het land moet weer opgebouwd worden, niet alleen materieel maar ook geestelijk. Een stroming als het fascisme zou geen kans meer mogen krijgen. Een aantal mensen, onder wie Jaap van Praag, Garmt Stuiveling en Jan Brandt Corstius, besluit een ‘Humanistisch Verbond’ op te richten. Op 17 februari 1949 wordt het Humanistisch Verbond formeel opgericht in het gebouw van Vrij Nederland in Amsterdam.

Vanaf het begin heerst in het Verbond eenheid in verdeeldheid. Eensgezindheid is er als het ging om het doel van het Verbond: het verenigen van alle humanisten in het land en het verdiepen, verdedigen en verbreiden van de humanistische levensovertuiging. De inhoudelijke opvattingen over het humanisme lopen echter uiteen van (bijvoorbeeld) strikt atheïstisch tot vrijzinnig religieus.

'Grote' en 'kleine' strijd

Het Humanistisch Verbond richt zich in zijn beginjaren op twee hoofdpunten. De 'grote strijd' was gericht op het ondersteunen van en geestelijk onderdak bieden aan de grote groep mensen die de kerk verlaten. De herinneringen aan de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog vormden hiervoor de voedingsbodem. De 'kleine strijd' was de emancipatiestrijd van de buitenkerkelijken voor een volwaardige plaats op alle gebieden van de samenleving. In het van christendom doordrenkte Nederland voelden humanisten zich tweederangs burgers.

In de eerste twintig levensjaren van het Verbond staat de 'kleine strijd' - de emancipatie van buitenkerkelijken – voorop. Deze strijd werd in die tijd van verzuiling met verve gevoerd. Het Verbond had een dubbele strategie. Enerzijds wilde men duidelijk maken dat ook zonder geloof fatsoen mogelijk is. Daarnaast eiste het Verbond gelijke rechten voor de eigen groep van buitenkerkelijken.

Nieuw elan

Onder voorzitter Rein Zunderdorp speelt het Humanistisch Verbond sinds 2005 met nieuw élan in op de multiculturele samenleving, de afbraak van de verzorgingsstaat, en de behoefte aan een filosofische benadering van zingeving en zinvragen.

Meer kijken, luisteren en lezen

Lees meer over de ontwikkeling van het Humanistisch Verbond in het artikel ‘Een huis voor humanisten. Het Humanistisch Verbond (1946–2006)’ van Bert Gasenbeek, Jules Brabers en Wouter Kuijlman, dat in april 2006 is verschenen in 'Tijdschrift voor Humanistiek'. Bekijk ook een serie afbeeldingen uit de geschiedenis van het Humanistisch Verbond en de stamboom van humanistische organisaties in Nederland.