Een levensbeschouwelijke coming-out, hoe doe je dat?

Hugo Remmers, staffunctionaris inhoudelijk beleid van de dienst humanistisch geestelijke verzorging bij defensie, heeft respect voor mensen die stelling durven te nemen tegen religie. Maar hij is pas echt onder de indruk van mensen die kiezen voor persoonlijke ontwikkeling in plaats van een luidruchtige levensbeschouwelijke coming-out. Dat schrijft hij in onderstaande column.

Vooraanstaand wetenschapper Richard Dawkins voert actie om atheïsten in de VS uit de kast te lokken. Met zijn ’Out Campaign’ wil de Britse hoogleraar Amerikanen aanmoedigen ervoor uit te komen dat ze atheïst zijn. Dat kan bijvoorbeeld door het dragen van een t-shirt waarop een grote letter ‘A’ staat. De atheïstische lobby is volgens Dawkins nodig omdat atheïsten in de VS gediscrimineerd worden en hun invloed een heilzame werking zou kunnen hebben op Amerika en de rest van de wereld, aldus ‘Trouw’.
Dawkins lijkt een trend te volgen. Want behalve atheïsten worden ook moslims, ex-moslims, Christenen en humanisten aangemoedigd hun levensbeschouwelijke coming out publiekelijk te maken.

In de media krijgen we het allemaal mee: er wordt breeduit reclame gemaakt voor ‘de krant voor Christenen’ en in een radiospotje van het Humanistisch Verbond wordt gesteld dat het Verbond aan de ‘goden is overgeleverd’ als het niet meer steun krijgt. En alle politieke partijen winden zich op over de filmplannen van Wilders en over de ex-moslim Jami.

Persoonlijk ben ik soms op een paradoxale manier jaloers op mensen die stelling durven te nemen, die ergens voor uit komen en daar volledig, zonder schaamte, voor gaan. Hoewel ik het vrijwel nooit met die mensen eens ben, blijft toch een bepaald beeld hangen (‘Goh, die staat ergens voor, die weet wat ‘ie wil’).

Er zit echter een grote ‘maar’ achter het alsmaar stelling nemen dat in onze samenleving zo populair is: helaas gaat het altijd gepaard met het afzetten tegen iets anders. De krant voor Christenen zet zich af tegen niet-Christenen. De orthodoxe islam zet zich af tegen het Westerse materialistische, ongelovige kapitalisme. Het Humanistisch Verbond zet zich af tegen het geluid van religies. De ex-moslims zetten zich af tegen moslims. En atheïsten als Dawkins zetten zich af tegen gelovigen van welke aard ook.

Wat mij zo teleurstelt, is dat het geluid van de ‘persoonlijke ontwikkeling’ - los van welk ‘isme’ of welke ideologie dan ook - bijna niet te horen is. Gaat het er in het leven niet om je eigen leven zin en vorm te geven, zonder anderen de schuld te geven van eigen ongenoegen en falen? Gaat het er niet om samen met anderen er een betere wereld van te maken, te zoeken naar oplossingen voor de grote problemen en naar sociale samenlevingsvormen die een zo groot mogelijk kwaliteit van leven beogen? Gaat het er niet om van je leven een kunstwerk te maken? De kunst van het leven te verstaan? Niet naar uiterlijke controle te streven, maar naar innerlijke controle? Niet naar uiterlijke vrijheid, maar naar innerlijke?

Het is fijn dat we in de supermarkt kunnen kiezen uit 50 verschillende soorten koekjes. Maar nog beter lijkt het mij wanneer we ons kunnen beheersen in plaats van vol eten. Het is fijn dat we kunnen zeggen waar het op staat. Dat we niet gevangen genomen worden als we kritiek hebben op Wouter Bos. Maar nog beter is het mijns inziens wanneer we vanuit respect voor elkaar een goed gesprek kunnen voeren, wanneer mensen elkaar werkelijk ontmoeten en elkaar willen leren kennen. Wanneer mensen niet met modder gooien, maar met mooie woorden, die tot nadenken stemmen.

Vanuit innerlijke controle, innerlijk leiderschap en innerlijke vrijheid is het nergens voor nodig je af te zetten tegen wat dan ook. Maar helaas is de weg van zelfreflectie, van zelfkritiek, zelfinzicht en zelfontwikkeling niet de makkelijkste weg. Er is humor voor nodig, geduld, doorzettingsvermogen en nog veel meer van dat soort ouderwetse deugden. Voor mensen die de weg van persoonlijke ontwikkeling ingaan heb ik daarom werkelijk een diep respect, zonder dat ik er een paradoxaal gevoel aan over hou.

Gepubliceerd: 17-01-2008