Dienstplicht brengt humanistische waarden in spagaat

Regelmatig duikt de discussie over de herinvoering van de dienstplicht op. Dat is helemaal het geval nu Defensie zevenduizend vacatures heeft. Hugo Remmers, staffunctionaris inhoudelijk beleid van de dienst humanistisch geestelijke verzorging bij defensie, vraagt zich af of (sociale) dienstplicht wel zo'n goed idee is vanuit humanistisch perspectief. De roep om herinvoering van de dienstplicht brengt humanistische waarden in een spagaat, schrijft Remmers in een column op deze website.

Regelmatig duikt de discussie over de herinvoering van de dienstplicht op. Dat is helemaal het geval nu Defensie zevenduizend vacatures heeft. Zelfs voormalig commandant der strijdkrachten, Dick Berlijn, staat er niet afwijzend tegenover. Welke humanistische waarden pleiten voor- en welke tegen de herinvoering van de (sociale) dienstplicht?

Hans Dijkstal noemde Pim Fortuyn een waanzinnige toen hij in 2006 – in navolging van CDA’er Elco Brinkman – de invoering van een sociale en militaire dienstplicht bepleitte. Fortuyn zag een eenjarige sociale dienstplicht en een tweejarige militaire dienstplicht voor zich. Vooral voor jongeren die moeite hebben met de integratie in de Nederlandse samenleving zou dienstplicht volgens Fortuyn een goede voorbereiding vormen voor een volwaardige positie in de Nederlandse samenleving.

Ook Dick Berlijn, voormalig commandant der strijdkrachten, staat open voor militaire of sociale dienstplicht en spreekt van een ‘positieve uitwerking op jongeren’. ‘Wanneer jongeren ergens in investeren dan krijgt de maatschappij direct meer waarde voor hen. Wij zijn in Nederland zo verwend. Het is niet verkeerd wanneer jonge mensen zich daarvan bewust zijn’, zegt Berlijn in april 2008 in RTL Nieuws.

Berlijns woorden brengen een aantal achterliggende waarden naar voren die pleiten voor een (sociale) dienstplicht. Militaire en sociale dienstplicht zou goed zijn voor de vorming van jongeren, voor het bijbrengen van verantwoordelijkheidsgevoel, burgerschapszin en maatschappelijk besef. Maar het zou ook goed zijn voor de integratie van allochtonen en voor de tekorten bij Defensie en in de zorg.
Het verplichten van mensen tot een bepaalde activiteit druist in tegen humanistische waarden zoals autonomie, zelfbeschikking en vrijheid. Het invoeren van de dienstplicht is betuttelend, hoor je Alexander Pechtold al zeggen.

Maar aan de andere kant krijgen waarden zoals gelijkwaardigheid, verbondenheid en verantwoordelijkheid meer betekenis wanneer jongeren samen ‘iets doen’ voor anderen. Principes met een humanistisch tintje - zoals veiligheid, gelijkheid, internationale rechtsorde, sociale zorg, cohesie in de samenleving, diversiteit, solidariteit en tolerantie - worden door sociale en militaire dienstplicht bevorderd.
Voorwaarde voor een militaire en sociale dienstplicht vanuit humanistisch perspectief is volgens mij dat jongeren een vrije keuze kunnen maken tussen militaire- of zorgtaken. In Nederland is er veel vrijwilligerswerk en ook in de zorg vallen er volop gaten. Denk aan de thuiszorg, de buitenschoolse opvang, de zorg voor ouderen en geestelijk gehandicapten. Maar er zijn ook tal van goede doelen en Non-Gouvermentele Organisaties die zitten te springen om ‘betaalde vrijwilligers’.

Voor Defensie zou invoering van de dienstplicht het niveau van de militairen meer divers, evenwichtig en veelkleuriger maken. Ook al zal een groot deel van de Krijgsmacht uit beroepsmilitairen moeten blijven bestaan, vanwege de huidige professionaliteit en het actuele geweldsniveau van de Krijgsmacht.

Misschien wordt het tijd de situatie in Duitsland eens beter te bestuderen, waar militaire en sociale dienstplicht nog steeds bestaat. En wellicht is de tijd rijp voor een referendum over de invoering van de (sociale) dienstplicht.

Gepubliceerd: 07-08-2008