Todorovs onvoltooide mens

13 februari 2017

Todorovs onvoltooide mens

Door Emy Spekschoor

De Frans- Bulgaarse schrijver Tzvetan Todorov (1939 – 2017) is afgelopen week op 77-jarige leeftijd overleden. Kern van 'zijn humanisme' was niet de volmaakte, maar de onvoltooide mens. Hij schreef intellectueel, geëngageerd en autobiografisch.

Todorov werd - naar eigen zeggen - op het slechtste moment in de twintigste eeuw geboren in communistisch Bulgarije. Hij ontvluchtte het land en ging op  24-jarige leeftijd in Parijs wonen, waar hij ging schrijven. Zijn boeken zijn intellectueel, geëngageerd en autobiografisch en gaan over multiculturaliteit (Nous et les Autres, 1989), racisme (Face a l’extrême, 1991), humanisme (De Onvoltooide tuin, 1998), fascisme en natuurlijk ook het gewelddadige communisme (Herinnering aan het kwaad, bekoring van het goede, 2000). Todorov weet met zijn werk over grote normatieve kwesties een brug te slaan naar het heden en ontving in 2004 de internationale Spinozalens-prijs.

Egoïsme

‘Leidt individualisme niet onherroepelijk tot egoïsme?’ Is een vraag die Todorov aan de orde stelt wanneer hij het idee van menselijke vrijheid onderzoekt. Met zijn weigering een scheiding aan te brengen tussen de individu en gemeenschap zet hij zich af tegen filosofen die de samenleving als een noodzakelijk kwaad beschouwen. Het humanisme gaat niet uit van de volmaaktheid van de mens, maar van de onvoltooide mens. Uit de onvoltooidheid vloeit een voortdurende zoektocht voort.  De relatie tussen individu en gemeenschap is een 'constant aftasten'. Deze relatie biedt de erkenning, een diep-menselijke behoefte, die men zo zoekt.

In deze tijd zien we deze relatie actueler dan ooit: een sterk individualisme en autonomie aan de ene kant met een hang naar veiligheid en tradities van een gemeenschap aan de andere kant. We koesteren onze persoonlijke vrijheid, maar zijn tegelijkertijd bang om te moeten leven in een wereld zonder morele waarden en idealen. Deze spanning is van alle tijden en het loont de moeite om de boeken van Todorov er op na te slaan, ter herkenning of misschien zelfs wel als troost.

Lees meer

Waarom is Todorov nog actueel. Lees meer in het artikel van Ineke de Vries in de Humanistische Canon over een sleutelwerk van Todorov: De onvoltooide tuin,