Stilstaan is vooruitgang

20 april 2017

Stilstaan is vooruitgang

Door Laura Hendrick

Een nachtwake met muziek in de crypte van een kerk, socratische gesprekken of een lezing over de logica van gevoel. Het programma van de Maand van de Filosofie zet Deventer in april op de culturele kaart van Nederland. Het thema is rust. Initiatiefnemer en filosofe Trees Schopman:  "Kunstbeleving is een ideaal middel om je persoonlijke ervaring van rust te ontdekken.”

Concerten, fototentoonstellingen, lezingen, performances, workshops en diners. Deventer is even filosofiehoofdstad van Nederland. Schopman wilde in navolging van succesvolle initiatieven in België en Amsterdam (de Nacht van de Filosofie die ruim 600 bezoekers trok, red.) de filosofie naar Deventer halen. Ze bundelde haar krachten met Chamiyah de Booij (Denken met de Booij). Steeds meer filosofen, beeldend kunstenaars en muzikanten haakten aan.

Wat vind je van de resultaten, nu halverwege april?

"Verrassend en leerzaam! Voor de fototentoonstelling Rust van Gosia Kalisciak interviewde ik deelnemers. Iedereen had een andere ervaring van rust. Wat voor de een rust betekent, is voor de ander ondragelijk. Adrenalinejunkies bijvoorbeeld gaan niet thuis zitten om te ontspannen, maar hebben prikkels van buitenaf nodig om zich rustig te voelen. Als je hen lang in een stille, rustige ruimte zet worden ze ‘gek’. Het blijkt dat het merendeel van de bevolking het gevoel heeft gek te worden van alle prikkels en moeite moet doen om stilte te vinden. Hoe iemand tot rust komt tussen al het ‘moeten’ door, hangt van de persoon af. De één gaat parachutespringen, de ander gaat op retraite."

Waarom betrek je kunst bij het programma?

"Ik wil de kunst bij de filosofie halen, kunst in de bredere zin. Als persoon an sich kijk je naar een beeld of luister je naar muziek. Kunst is per definitie een persoonlijke ervaring, omdat jij degene bent die door een kunstwerk of muziekstuk geraakt wordt. Soms zegt het werk je helemaal niks, maar als je wel geraakt wordt, ga je erover nadenken. Je gaat broeden op het gevoel dat het bij je oproept, waardoor het automatisch gekoppeld wordt aan hoe jij in het leven staat. Jouw denkkracht wordt hierdoor geactiveerd."

Hoe draagt kunst dan bij aan het ervaren van rust?

Een voorbeeld. De muziek van Mehmet Polat Trio raakte mij tijdens dit programma. Het ritme en de klanken deden iets met mij. Ik dacht na over wat me raakte. Kunst als ervaring roept persoonlijke vragen op die je jezelf kan stellen, maar het geeft ook verheldering. Soms kan je iets niet verwoorden en ga je op zoek naar een beeld of een lied om je te kunnen uiten. Op het moment dat jij een kunstwerk vindt dat laat zien waar jij op dat moment mee bezig bent, dan geeft dat zo’n enorme opluchting. Deze opluchting leidt tot rust, omdat je daarvoor nog bezig was met zoeken naar de juiste woorden. In mijn geval bracht de muziek tijdens dit programma bijvoorbeeld herkenning, het liet zien waar ik mee bezig was: klanken en rust. En daar kan je dan weer met anderen over praten.

Maand van de filosofie, beeld van de zaal

Het programma biedt gesprekken en denksessies. Hoe helpt kunst hierbij?

Door bijvoorbeeld bovengenoemde ervaring te delen en tegelijkertijd te luisteren naar wat de ander hierover zegt.  Mensen hebben ruimte nodig om na te kunnen denken en de kunstervaring biedt deze ruimte. De bezoeker van ons programma krijgt de mogelijkheid om geraakt te worden door kunst en hierover na te denken. In plaats van een gejaagde discussie gaan we voor een dialoog, een ‘echt’ gesprek. Tijdens deze sessies kun je praten én luisteren. Om een gesprek een ‘echt’ gesprek te laten blijven, heb je rust nodig. Zo geef je jezelf en de ander de mogelijkheid om een eigen standpunt te verkondigen - en hierin tevens flexibel te zijn door te luisteren naar wat de ander zegt.

Waarom zijn mensen bang om stil te staan?

Ik moet altijd denken aan een citaat van Marcus Aurelius: ‘Kijk binnen in u. In uw binnenste is een bron die nooit verdroogt, als u maar weet te putten.’ Dit is alleen makkelijker gezegd dan gedaan, aangezien je soms dingen tijdens het putten tegenkomt die niet zo prettig zijn om over na te denken. ‘Stilstaan’ krijgt voor gehaaste mensen een negatieve connotatie, een soort ondergang. Dit programma biedt de kans te ervaren dat stilstaan juist tot vooruitgang leidt.

Samen met Gosia Kalisciak brengt Schopman een boek over tentoonstelling. Je vindt daarin beelden en de interviews. Publicatie na april. Check de website van Schopman www.despiegel.nl
 

De afdeling Deventer van het Humanistisch Verbond is partner van de Maand van de Filosofie in deze stad

Op zoek naar rust en zingeving. Kom naar de Stil de tijd: Zin op zondag-bijeenkomsten die door het Humanistisch Verbond worden georganiseerd.Op 29 mei in Dordrecht.

Beeld  uit de tentoonstelling.  'Rust' van Gosia Koscielak