Stel de wereld van ouderen centraal!

29 juni 2017

Stel de wereld van ouderen centraal!

Door Laura Hendrick

Weg met de betutteling! Stel de belevingswereld van ouderen centraal, én organiseer de zorg daaromheen. En doe dat compromisloos, dus ook als er bepaalde risico’s zijn. Dat was de conclusie van de werkconferentie ‘Wat als oma wil rocken?’ van het Humanistisch Verbond. Geestelijk begeleiders, studenten, mantelzorgers en bestuursleden kwamen samen in Amersfoort op 21 juni.

Elisabeth van Oostrum van Mezzo, de landelijke vereniging van mantelzorg, opende de dag met een filmpje dat voor veel ontroering zorgde. Een professioneel dansend oud stel dat niet de heupen breekt, maar intens gelukkig applaus ontvangt en zichzelf verliest in hun dans. Maar wat als het wel in hun rug zou schieten? Zouden zorgprofessionals dit soort ‘gevaarlijke’ activiteiten verbieden?

In het zorgklimaat van nu, stelt Van Oostrum, gooit een zorginstelling er dan wellicht weer een extra regeltje tegenaan om juist dát te voorkomen. Een onwenselijke risicoreflex, vindt zij. Maar hoe kun je het belang van zingeving aantonen? “Kijk dan naar wat ouderen doet opleven,” is haar advies. En hier komen geestelijk begeleiders om de hoek kijken. Zij kunnen andere zorgprofessionals, maar ook mantelzorgers, laten ontdekken wat ouderen zélf willen.Daarvoor is lef nodig.

Rocken

Carin Gaemers, die samen met Hugo Borst het Manifest Scherp op Ouderenzorg schreef, roept ook op tot meer lef, strijdbaarheid en activisme. Gaemers hoort de VGVZ en de geestelijk begeleiders uitgezonden door het Humanistisch Verbond te weinig en niet hard genoeg. En zij zijn toch de hoeders van de menselijke maat bij uitstek? Want ouderen kunnen wel wíllen ‘rocken’, daar hebben ze toch echt een partner voor nodig. Een professional als de geestelijk begeleider, iemand die gewend is om over levensvragen te praten in plaats van iemand die ouderen als afvinkbare kwantificeerbare eenheden ziet. Lees ook het blog met Gaemers op onze site.

Eenzaamheid: de nieuwe ziekte

Eenzaamheid is een epidemie aan het worden, vertelt Gijsbert van Herk (Humanitas Rotterdam). Hij concentreert zijn lezing voornamelijk op de woon- en leefsituatie van ouderen. “Het verpleeghuis waar mensen willen wonen, komt niet door de inspectie heen.” Neem bijvoorbeeld het Humanitashuis De Leeuwenhoek. Als je aan komt lopen denk je: “Dit kan geen verpleeghuis zijn!” Het lijkt namelijk niet op een kale instelling, maar eerder op een gezellig buurthuis. Dit is precies wat Van Herk wil zien in de verpleeghuizen. “Je moet aspecten uit iemands leven terugbrengen naar de leefomgeving, dus ja: er is bijvoorbeeld ook een bar, en iemand die gewend is door te stad te slenteren gaan we niet opsluiten. Wie zou daar wat aan hebben?”

Bezoek de buurvrouw

Anja Machielse, Universiteit voor Humanistiek, wijdt uit over de eenzaamheid en hoe onze huidige maatschappij dit afdwingt. Met citaten van ouderen toont Machielse het onmisbare aan van je verbonden voelen, geworteld zijn in een omgeving en met mensen. Deze basisbehoefte aan levensgeluk staat echter haaks op de eisen van de moderne samenleving, waarin je sterk en onafhankelijk moet zijn. Iedereen heeft zijn handen vol om aan deze eis te voldoen en heeft daardoor geen ruimte om eens op bezoek te gaan bij die buurvrouw.

Handelingsverlegenheid

Mensen zijn het ontwend om bij elkaar na te gaan hoe het gaat en om die verbondenheid te bieden. Er ontstaat dus een soort handelingsverlegenheid als het gaat over de emotionele behoeftes van de ouderen. Om maar in de comfortzone te blijven wordt er veel ingezet op praktische hulp. De noodzaak dat mensen langer thuis blijven wonen zorgt ervoor dat er een groter beroep wordt gedaan op het uitdunnende sociale netwerk. Geestelijk begeleiders kunnen heel nuttig zijn, want ouderen willen ook ergens terecht kunnen met hun levensvragen. Als iemand zich afvraagt of ze eigenlijk wel een goed huwelijk heeft gehad, is het vreemd dat die persoon bij niemand terecht kan of maar naar de kerk moet stappen.

 

Huidhonger

In vijf workshops gingen de deelnemers aan de slag met ruimte voor intieme en seksuele relaties, de spanning tussen veiligheid en vrijheid bij dementie, levensvragen, zingevingactiviteiten en vragen over waardig sterven.

  • De ouderen lijden aan ‘huidhonger’: een (te) grote en niet vervulde behoefte aan fysiek contact. Dit kan een knuffel zijn of een dans, maar ook seks. Workshopleiders Ingrid van Kempen (seksuoloog Brabantzorg) en Henry Mostert (Vilans) vertellen over een dementerende meneer die een patiënt en personeel seksueel benaderde. Als reactie werd hij bijna chemisch gecastreerd, omdat zijn gedrag als grensoverschrijdend werd ervaren. Hij zou echter snel geholpen zijn met een sekswerker in het verpleeghuis en niemand meer lastigvallen.
  • Wout Huizing (Reliëf) en Christien Begemann (ZinnigZorgen) stellen dat je niet alleen moet stilstaan bij de ouderen, maar ook bij het personeel in de zorg en mantelzorgers: wat vinden zij zingeving? Met welke levensvragen worstelen zij? Initiatieven als een rouwcafé, waar nabestaanden hun verdriet kunnen delen, verdienen meer aandacht. Neanske Tuinman (vrijgevestigd geestelijk begeleider) schreef mee aan het Gouden Pact en toonde aan hoe geestelijk begeleiders ouderen kunnen begeleiden tijdens het stervensproces. Door steeds af te wegen wat kan en in dialoog te blijven over wat bij de persoon in kwestie past. Dit vereist moed en telkens opnieuw vragen. Maatwerk dus. Want welke begeleiding of behandeling nu past, past over twee weken wellicht niet.
  • Jarcine Spaander (Project Veiligheid en Dementie) sloot de round-up af met een simpel maar veelzeggend voorbeeld van hoe immateriële zorg een verschil maakt. Een voormalig vrachtwagenchauffeur met dementie mocht tot zijn grote verdriet zijn scootmobiel niet houden. Toen zijn verzorgers een risico wilden nemen en hij het wel mocht houden gebeurde er iets interessants: hij vertelde hele verhalen over waar hij met zijn scootmobiel heen was geweest, maar het ding bleef gewoon voor de deur staan. Zijn avonturen vonden plaats in zijn hoofd, maar het idee een scootmobiel te hebben gaf hem zijn autonomie terug.

Resultaten

Aan het einde popelen de deelnemers om hun ideeën ten uitvoer te brengen.Teamleiders kunnen worden benaderd om te vragen naar experts op het gebied van seksualiteit, directeuren kunnen de kwaliteitsstandaard levensvragen in hun inbox verwachten.

En sommigen willen graag dat het Humanistisch Verbond al deze ideeën bundelt in een platform. Hoe? Dat is nog de vraag. Ben je zorgprofessional en geïnteresseerd? Wat zou je op zo’n platform willen delen? En welk verschil je denkt dat zo'n platform voor jou of voor anderen kan maken. 
Stuur je mail over het platform naar B.Nabers@humanistischverbond.nl.
 

Een Gouden Pact

Goede ouderenzorg is een veel besproken kwestie. Vanuit de praktijk zien we dagelijks hoe goede zorg onder druk staat. Daarom lanceren Humanistisch Verbond, de Universiteit voor Humanistiek, Humanitas en een aantal humanistisch geestelijk begeleiders een Pleidooi voor een Gouden Pact. Een pleidooi voor meer zeggenschap van ouderen zelf, bij leven en bij waardig sterven.Vertel ons hoe jij straks behandeld wilt worden in de zorg! Ga daarvoor naar onze actiepagina

Eigen foto: Christa Compas (directeur van het Humanistisch Verbond) dagvoorzitter tijdens deze werkconferentie met Carin Gaemers, Anja Machielsen en Gijsbert van Herk, de sprekers op deze conferentie.