Geestelijk begeleiders zien de andere kant van vergankelijkheid

20 oktober 2016

Geestelijk begeleiders zien de andere kant van vergankelijkheid

Door webredactie

Vergankelijkheid. Ieder mens heeft ermee te maken, maar humanistisch geestelijk begeleiders in hun werk nog meer dan anderen. Op 6 oktober belichtten zij op hun jaarlijkse symposium alle kanten van het thema: kwetsbaarheid en veerkracht, autonomie in relatie met anderen, goed en kwaad en - onvermijdelijk – verhalen over liefde en dood.

Door Saskia Markx

“Als je mag kiezen tussen Carpe Diem, pluk de dag, of Memento Mori, gedenk de dood, zullen de meeste mensen kiezen voor Carpe Diem,” weet Christa Compas. Dat bemerkte ze tijdens één van de publieksprogramma’s bij de tentoonstelling met hetzelfde thema Once in a Lifetime in de Oude Kerk afgelopen zomer. Filosoof Lammert Kamphuis legde die keuze toen aan mensen voor. Leef je liever of het je eerste of je laatste dag is? “Het thema had wat positiever gekund,” zegt Compas, “maar het is wel een belangrijk en verrijkend thema. Want als je je bedenkt dat alles ophoudt, kan dat zorgen voor urgentie, energie en zin. Maar vergankelijkheid, bijvoorbeeld van je werk en je geest kan ook keihard, eenzaam en beklemmend zijn.”

Alledaags

Volgens Gerjos Hengelaar, dagvoorzitter en geestelijk begeleider bij defensie verwijst vergankelijkheid naar de schone broosheid van het bestaan, dat wat achter ons ligt, in het nu en in de toekomst. "Het is ook het verschil tussen de objectieve en de subjectieve tijd,” meent hij. Zit de objectieve tijd vaak gevangen in een horloge aan de buitenkant van de pols, het zijn de geestelijk begeleiders die juist de vinger aan de binnenkant van de pols houden, daar waar de subjectieve tijd gemeten wordt. Het is het terrein van de herinneringen en een eigen levensverhaal. Waar soms lastig woorden voor te vinden zijn. “En dat’, zegt hij, ‘is precies de specialiteit van de geestelijk begeleiders.’

Binnenkant

Maar voordat hij te filosofisch wordt, geeft hij het woord aan de 'filosoof van dienst', hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek Joachim Duyndam. Hoe moet je alledaagse vergankelijkheid duiden? Het meest hilarische voorbeeld van vergankelijkheid vindt Duyndam in zijn eigen geschiedenis. Vond hij zichzelf in zijn jongere jaren een geestdriftige ‘rokkenjager’, nu weet hij die driften in te tomen en is hij ‘geen slaaf meer van zijn eigen impulsen’. Baas zijn over je eigen impulsen hoort bij autonoom zijn. En het ideaal van autonomie heeft weer te maken met zingeving, doceert hij. Dat we sterfelijk zijn weten we en daarom gaan we op zoek naar de zin van en in het leven. Hoe verhoud je je tot jezelf en allerlei prikkels om je heen? Hoe maak je jezelf weerbaar en creëer je ruimte om dit te bespreken? En waar vind je zin in je leven?

Joachim DuyndamKuddedieren

We zijn allemaal relationele mensen, meent Duyndam. In eerste instantie zijn we immers kuddedieren, afhankelijk van familie en omgeving. Pas later worden we individuen. Maar ook dan geldt dat je zonder ander geen zin vindt in je leven. Een belangrijk voorbeeld van een 'zingever' is vriendschap. Vriendschap leidt tot erkenning en het gevoel onvervangbaar te zijn. Dat maakt het zo bijzonder en exclusief. Juist omdat vriendschap vergankelijk is en kan verdwijnen, door verraad, mislukking of de dood, is het zo waardevol. Een ander belangrijk punt voor zingeving is dus weerbaarheid. Je teweer te kunnen stellen, vroeger tegen kerk en staat, nu tegen de media en de markt, prikkels en impulsen.

Hoe doe je dat? Levinas, zegt Duyndam, zoekt het in de balans tussen afhankelijk en onafhankelijk zijn. Je kunt in je afhankelijkheid ook onafhankelijk zijn en er zelfs van genieten. In het midden van die twee ligt de ontmoeting, de autonomie en de vrijheid. Tot zover de theorie. Hoe zit dat in de praktijk? Waarmee dealen de geestelijk begeleiders bij hun cliënten, bewoners en patiënten? Hun verhalen zijn verschillend, maar de ruimte die zij maken om met hen samen woorden te vinden voor wat was, is en komt lijkt gelijk. Zij zijn meesters in het aanspreken van bronnen van troost en veerkracht. Door te luisteren maken zij zichzelf onderdeel van hun verhaal. En dan is er niet alleen ruimte voor optimisme en beterschap, maar ook ruimte voor verdriet, of het lament zoals één van de aanwezigen het zo treffend zegt.

Menswaardig

Altijd op zoek naar menswaardigheid in de zorg, in detentie en in de krijgsmacht is het Humanistisch Verbond blij met alle nieuwe humanistisch geestelijk begeleiders. Aan het einde van de dag heet directeur Christa Compas tien van hen dan ook met een ontroerend ritueel van harte welkom (zie foto's)

Met een feestelijk ritueel worden nieuwe geestelijk begeleiders welkom geheten (derde van link Christa Compas, directeur)Nieuwe hgb'ers

Meer weten over hoe geestelijk begeleiders in hun praktijk met vergankelijk bezig zijn?
Lees het volledige verslag (1400 woorden, leestijd 10 minuten)